سايه امريكا بر روابط تركيه و اسرائيل

سياست خارجي تركيه در قبال اسرائيل، در طول دهه‌هاي اخير، فراز و نشيب زيادي را طي كرده است. به عنوان نمونه، تركيه نخستين دولت مسلمان و تا سال‌هاي طولاني، تنها كشور مسلماني بود كه اسرائيل را بلافاصله پس از تأسيس به رسميت شناخت. در سال‌هاي بعد، همكاري تركيه و اسرائيل به سطح بي‌سابقه‌اي رسيد اما در سال 1981، روابط ديپلماتيك آنكارا با تل‌آويو ضعيف شد و به جاي آن، روابط تركيه و اعراب گسترش يافت. در طول دهه 1990، يك بار ديگر تركيه به سمت اسرائيل گرايش پيدا كرد و از جهان عرب فاصله گرفت. پس از روي كار آمدن اسلامگرايان، كليت سياست خارجي تركيه در قبال اسرائيل به دلايل مختلفي از جمله درگيري‌هاي داخلي با نهادهاي نظام لائيك تركيه بر سر مسائلي چون ممنوعيت حجاب و احتمال كودتاي نظاميان ترك، تغيير بنيادين و آشكاري نكرد. به نحوي كه تركيه كماكان دوست، متحد و شريك نظامي و تجاري اسرائيل ماند. حتي در جريان تهاجم اسرائيل به جنوب لبنان در سال 2006، دولت تركيه عكس‌العمل جدي‌اي نشان نداد و حدود يك‌سال بعد، رزمايش مشترك هميشگي خود با رژيم صهيونيستي را هم برگزار كرد. البته در اين سال‌ها، سازمان‌هاي اسلامي مردم نهاد از آزادي بيشتري براي فعاليت‌هاي اسلامي و ضداسرائيلي برخوردار شدند. در اين بين اظهارات اردوغان در اجلاس اقتصادي داووس چندي پس از جنگ 22 روزه غزه را مي‌توان نقطه عطف ظاهري سياست خارجي تركيه در قبال اسرائيل به شمار آورد. اردوغان در اين اجلاس، رئيس‌جمهور اسرائيل را به آدم‌كشي و جنايت متهم كرد و جلسه را به اعتراض ترك كرد. پس از چندي تركيه در پاسخ به توهين يك مقام اسرائيلي به سفير تركيه، اظهارات تند ديگري را عليه رژيم صهيونيستي رسانه‌اي كرد.نقطه اوج سياست‌هاي ضد اسرائيلي اردوغان و تركيه را بايد پس از ماجراي كشتي مرمره دانست. كاروان آزادي شامل چندين كشتي كه فعالان اسلامي، چپ و حقوق بشري از كشورهاي مختلف را براي شكست حصر به سمت بندر غزه مي‌برد، در آب‌هاي بين‌المللي مورد حمله نظاميان اسرائيلي قرار گرفت و در اين درگيري عده‌اي زخمي و كشته شدند. در بين كشته‌ها 9 شخصيت سرشناس ترك هم حضور داشتند. پس از اين اتفاق، دولت تركيه تندترين حملات را در سايه محكوميت بين‌المللي و فضاي رسانه‌اي به وجود آمده عليه اسرائيل سامان داد كه محبوبيت ترك‌ها را بين جبهه مقاومت در منطقه و توده‌هاي مسلمانان به اوج خود رساند. در حال حاضر با توجه به اوضاع منطقه و به خصوص بحران سوريه، يك بار ديگر مواضع و اهداف تركيه و اسرائيل به يكديگر نزديك شده است. به نحوي كه هيئتي از اسرائيل به تركيه سفر كرده تا با مقام‌هاي آن كشور در مورد پرداخت غرامت به قربانيان حمله كماندوهاي اسرائيلي به كشتي‌هاي حامل كمك‌هاي امدادي به نوار غزه مذاكراتي انجام دهد. اين اقدام در پي عذرخواهي رسمي اسرائيل از حمله به كشتي مرمره صورت مي‌گيرد. اين عذرخواهي تحت فشارهاي باراك اوباما، رئيس‌جمهوري امريكا صورت گرفت. به نظر مي‌رسد در شرايط فعلي و با توجه به بحران سوريه، امريكا قصد دارد روابط تركيه و اسرائيل را كه از متحدان نزديكش هستند، بهبود بخشد. با اين حال بايد توجه داشت كه مردم تركيه نسبت به از سرگيري روابط با اسرائيل به شدت حساس هستند. به همين دليل نيز اگر خانواده‌هاي قربانيان، توافق به دست آمده ميان دولت تركيه و طرف اسرائيلي را نپذيرند، اين توافق اجرايي نخواهد بود. همچنين با وجود آنكه مذاكراتي براي پرداخت غرامت به قربانيان اين حادثه در جريان است، فعالان طرفدار فلسطينيان در تركيه تأكيد كرده‌اند كه قصد دارند دادخواستي را كه عليه چهار مقام نظامي ارشد اسرائيل به دليل اين حمله ارائه داده‌اند، پيگيري نمايند.