محمد رضا هاديلو- بي شك یکی از دغدغه های امروز بسیاری از طبیعت دوستان و کوهنوردان آشنا با طبیعت، نگرانی از تغییرات موجود در محیط زیست کشور است. تغییر کاربری اراضی، جاده سازی، چرای بی رویه دام ها و بسیاری از حوادث ديگر موجب شده تا امروز شاهد تغییرات عمدتا منفی در محیط زیست کشور و جهان باشیم که به عقيده كارشناسان، نقش تشکل ها و NGO ها در معرفی و بیان این دغدغه ها بسیار موثر است.
***
گیاهان دارویی به عنوان منبع اقتصادی پایدار این روزها در مناطق مختلف از سوی جوامع محلی مورد استقبال قرار گرفته اند اما عدم برنامهریزی هاي درست و مدون و طولانی مدت سازمانهای مربوطه موجب از دست رفتن درآمدهای به دست آمده از این صنعت شده و راه را براي حذف اين نعمت و منبع خدادادي هموار كرده است.
گیاهان دارویی به وسیله پژوهشگران بررسی علمی و خواص و ترکیبات آنها به طور دقیق شناسایی میشوند و به صورت داروهای آزمایش شده و موثر در اختیار مردم قرار میگیرند اما متاسفانه در سالهای اخیر بهرهبرداریهای سنتی بیرویه بههمراه چرای پرشمار دام، تخریب رویشگاهها، اختلال شدید در روند زادآوری طبیعی این گونههای گیاهی ارزشمند را سبب شده و برخی انواع گیاهان دارویی و خوراکی منحصر بفرد در نقاط مختلف كشور در معرض خطر انقراض قرار گرفته اند و بر اثر این بهرهبرداریهای غیراصولی، حالا براي يافتن چنر برگ گاه دارويي بايد به ارتفاعات و مناطق صعبالعبور کوهستانی رفت زيرا ديگر در كوه پايه ها و حتي دامنه ها جايي نمانده كه گياهي برويد...
گام نخست، شناخت
نخستین گام برای داشتن یک اقدام موثر و جلوگیری از تغییرات منفی در سطح محیط زیست کشور پی بردن به اطراف و شناخت گونه های مختلف گیاهی است.
بسياري از گياه شناسان معتقدند اگر مردم گياهان كوهي و دارويي را بشناسند، در حفاظت از محيط زيست فعال تر شده و هرگز اجازه نمي دهند اين نعمت الهي به سادگي مورد تخريب و ويراني قرار بگيرد. اما توجه به يك نكته نيز حائز اهميت است و آن هم اينكه بحث گیاه و گیاه شناسی در کنار سادگی و ملموس بودن کار، امري بسیار دشوار است زیرا گیاهان دارای اسامي علمی و بین المللی مي باشند که فقط با شناخت نام و کسب اطلاعات از خواص آن می توان گفت نگاه متفاوتی نسبت به گیاهان اطراف به وجود مي آيد. هر گیاه دارای ریشه، ساقه، برگ، گل و میوه، و نیز دارای خواص متفاوت است و تمام این جایگاه ها در مورفولوژی آن گیاه نهاده شده است.
در توضيح و گستردگي اين مسئله همين بس كه در جهان هستي 250 هزار مخلوق گیاهی زندگی می کند و در ایران نیز هشت هزار مخلوق گیاهی وجود دارد و هر کدام دارای نامي علمی با ویژگی ها و خواص متفاوت هستند.
تلاش براي تخريب
معمولا هدف از شناخت گیاهان در براي حفظ آب در سرچشمه ها، آشنایی با انواع گیاهان دارویی و علوفه ایی، تثبیت شنهای بیابانی و حوزه های آبخیز و... صورت مي گيرد و افراد با شناخت گیاهان می توانند در حفظ و احیا آن نیز گام موثری بردارند.
اما نبايد فراموش كرد كه انسان ماشيني كمر همت خود را براي از بين بردن تمام موجودات اطرافش بسته و در اين مسير از هيچ كاري دريغ نمي كند. بر همين اساس، امروزه مشکلات بسیاری در بخش حفظ گونه های مختلف گیاهی وجود دارد زیرا با ساخت و سازها و نیز احداث جاده ها و... شاهد نابودی گونه های مختلف گیاه هستیم و اين در شرايطي رخ مي دهد كه به جای گیاهان دارويي و مفيد، علوفه هاي غیر قابل استفاده می رویند که قابلیت مصرف در هيچ زمينه اي را ندارند.
كارشناسان محيط زيست مي گويند در تمام مناطق باید نسبت به نوع آب و هوا و نوع طبیعت منطقه برای حفظ و یا احیای گونه های مختلف گیاهی کوشید. زيرا شرايط رشد يك گونه گیاهی در یک منطقه با مناطق ديگر سازگاری ندارند و تلاش برای تحقق این مهم نيز بی نتیجه خواهد بود.
خداوند متعال در خلقت خود جایگاه گونه های مختلف گیاهی را به درستی خلق کرده و اینکه بخواهیم تمام گونه هاي گیاهی را در یک فضا گنجانیده و یا احیا شود، اشتباه است.
كوتاه سخن اينكه در راه حفظ محيط زيست و گياهاني كه هر كدام نقش بسزايي در زندگي و سلامت ما دارند بايد چيزهاي زيادي بياموزيم و در اين راه، انسان هایی می دانند و به دیگران می آموزند اما اگر ما ندانیم و نخواهیم بیاموزیم، دچار اشتباه بسیار بزرگی خواهیم شد، پس نخستین راه تربیت و آموزش است تا بتوانیم توانایی های علمی خویش را افزايش داده و سپس به دیگران منتقل کنیم.
