فاطمه رضاپور| عصر روز 21 مرداد ماه سال 91 بود كه زمينلرزهاي به بزرگي 2/6 ريشتر در استان آذربايجانشرقي رخ داد و در شرايطي كه مردم نااميدانه چشم به راه رسيدن نيروهاي امدادي بودند، در اولين ساعتهاي پس از وقوع زلزله كار امدادرساني و نجات مصدومان و مجروحان از زير آوار آغاز شد. در محدوده اين زمينلرزهها چندين هزار واحد مسكوني دچار آسيب شده و تعدادي از روستاها به طور كامل از بين رفته و با تخريب 100 درصدي روبهرو بودند. زيرساختهاي مخابراتي در برخي نواحي به هم ريخته و شبكه برق رساني نيز با مشكل مواجه شد. اين فقط بخشي از مشكلاتي بود كه در نخستين رويارويي با مناطق زلزلهزده به خوبي حس ميشد.
كار امدادرساني در اين مناطق با وجود شرايط كوهستاني روستاها، راههاي صعبالعبور و فاصله طولاني ميان مناطق روستايي دشوار و حتي غيرممكن مينمود اما در كنار همه نيروهايي كه به سرعت براي امدادرساني به سمت منطقه گسيل شدند، بسيج هم از اولين نيروهايي بود كه براي كمك به زلزله زدگان آذربايجان شرقي پا به روستاهاي اين منطقه گذاشت تا يك بار ديگر حضور خود را در عرصههاي دشوار به اثبات برساند و اميد را به نگاه بهت زده مردم مصيبتزده بازگرداند. در كنار همه دغدغههايي كه نجات مصدومان و حادثهديدگان داشت و با تمام سختيهايي كه دستگاههاي ذيربط و نيروهاي مردمي روز و شب با آن دست و پنجه نرم ميكردند، آنچه بيش از همه در نگاههاي نااميد آن حوالي ديده ميشد، نگراني از زمستان زودرس در اين مناطق و آغاز بارشهاي زمستاني بود كه مطمئناً كار بازسازي و نوسازي مناطق زلزلهزده را با مشكل مواجه ميكرد. هيچ فرصتي براي بازسازي ويرانيها نبايد از دست ميرفت و تلاش براي بازگرداندن شرايط عادي زندگي به مردم اين منطقه لحظهاي نبايد متوقف ميشد. بسيج سازندگي نيز بخشي از مسئوليت احداث و بازسازي واحدهاي مسكوني زلزلهزدگان آذربايجان شرقي را بر عهده گرفت تا با هويت جهادي خود بازهم صفحهاي ديگر از همدردي با محرومان و نيازمندان را رقم بزند.
مانور محبت اقوام كشور
بيشترين ناهماهنگيها در زمان وقوع حوادث غيرمترقبه اصولاً در لحظات پس از حادثه اتفاق ميافتد و بسيج سازندگي با راهاندازي قرارگاههاي سازندگي در مناطق حادثه ديده، تجربهاي موفق براي حل اين مشكل و راهي براي هماهنگي ظرفيتهاي موجود ارائه كرد. كمك به هلال احمر در توزيع و نصب چادر، توزيع بستههاي مورد نياز آسيب ديدگان، شناخت لحظهاي نيازهاي زلزلهزدگان، جلوگيري از پراكندگي و استقرار مناسب جهادگران در نقاط مورد نياز و شناسايي نيازهاي حادثهديدگان و انتقال و پيگيري از مسئولان مربوطه از وظايف اصلي قرارگاههاي سازندگي در مناطق حادثهديده بود. مجيد خراساني، رئيس سازمان بسيج سازندگي كشور در خصوص فعاليت گروههاي جهادي در مناطق زلزله زده استان آذربايجان شرقي ميگويد:در زلزله آذربايجان شرقي بر اساس امكانات و ظرفيتهاي موجود منطقه 80 گروه جهادي كشور توانستند در نخستين ساعات در مناطق زلزله زده حاضر شوند و فعاليتهاي مؤثري را در برقراري آرامش مردم، امداد و نجات، آواربرداري و احداث واحدهاي مسكوني و چند منظوره انجام دهند. بنا به اعلام مسئولان سازمان بسيج سازندگي آواربرداري كامل بيش از 50 روستااز اقدامات اين سازمان در مناطق زلزلهزده آذربايجان شرقي به شمار ميرفت و در نهايت نيز بيش از 8 هزار و 500 واحد مسكوني و واحدهاي چندمنظورهاي كه بسيج سازندگي براي ساخت آن اعلام آمادگي كرده بود در دو فاز افتتاح و به زلزلهزدگان تحويل داده شد. رئيس سازمان بسيج سازندگي كشور در همين خصوص ميگويد: واحدهاي چند منظوره توسط 2 هزار بسيجي متخصص توليد شدهاند كه نصب سريع آنها از بزرگترين آسيب پيش روي منطقه يعني مهاجرت جلوگيري كرد و از تهديدها، فرصت به وجود آورد. وي با بيان اينكه در جريان زلزله آذربايجانشرقي، 4هزار جهادگر از 20 استان كشور جهت امدادرساني و خدمت رساني در عرصههاي گوناگون در منطقه حضور پيدا كردند، ادامه داد: حضور گروههاي جهادي در روستاهاي زلزلهزده كه عمدتاً دانشجو و طلبه بودند، مانور محبت اقوام كشور را در منطقه ارسباران متجلي كرد.
مسئول سازمان بسيج سازندگي آذربايجان شرقي نيز در اين زمينه ميگويد: ۱۸۶ واحد مسكوني در روستاهاي شهرستان اهر، ۶۹ واحد در روستاهاي شهرستان ورزقان، ۴۹۹ واحد در روستاهاي شهرستان هريس و ۲۲ واحد در روستاهاي زلزلهزده تبريز از واحدهاي مسكوني ساخته شده توسط سپاه و بسيج در فاز نخست بودند كه در سي ام آبان سال گذشته با حضور سردار جعفري فرمانده كل سپاه به بهرهبرداري رسيدند و اوايل بهمن سال گذشته نيز 530 واحد با حضور رئيس سازمان بسيج مستضعفين در فاز دوم افتتاح و در روستاهاي شهرستان اهر، ورزقان و هريس تحويل مردم اين مناطق شد. با اين اوصاف، جهادگران بسيجي را ميتوان خطشكنان و پيشتازان خدمت رساني در روستاهاي زلزله زده ارسباران دانست كه يك بار ديگر همت خود را در رفع نياز هموطنانشان به اثبات رساندند و از آنچه در توانشان بود، دريغ نكردند. در همان روزها سردار محمدرضا نقدي رئيس سازمان بسيج مستضعفين، در بازديد از مرحله دوم تحويل واحدهاي مسكوني به زلزلهزدگان منطقه ارسباران با اشاره به فرمايش مقام معظم رهبري مبني بر اينكه زلزله آذربايجان شرقي بايد به مثابه سكوي پرتابي براي پيشرفت اين منطقه باشد، اظهار كرد:تجربه ساخت يكهزار و 300 واحد مسكوني در مدت چهار ماه در مناطق زلزله زده كه حقيقتا امري بينظير در جهان محسوب ميشود، ميتواند درسي براي سازندگي در كل كشور باشد.
شيريني يك حضور در كام تلخ مصيبت
با ديدن تلاش شبانهروزي جهادگراني كه براي بازگرداندن مردم زلزلهزده به شرايط عادي زندگي از دل و جان مايه ميگذاشتند، تلخي مصيبت اين حادثه ديگر كمتر در كام مردم اين مناطق احساس ميشد. خانههايي كه بسيج سازندگي وعده ساخت آنها را داده بود يكي پس از ديگري آماده تحويل ميشد و مردم در آنها اسكان مييافتند. روستاييان هم از بسيجيها راضي بودند و ميگفتند بسيجيها خيلي زحمت كشيدند، شبها تا ساعت 10 كار ميكردند تا خانهها زودتر آماده شود. وفاق و همدلي مردم و بسيجيان، بستر خوبي براي عمران و آباداني مناطق زلزلهزده ايجاد كرد و كارنامه درخشاني براي بسيج سازندگي در تحقق اهداف والاي انقلاب و نظام اسلامي به ثبت رساند كه بسيجيان همواره به آن ميبالند و ميتوان آن را به عنوان تجربهاي باارزش در هر جايگاهي ارائه كرد. ميزان سرمايهگذاري دشمن بر حادثه زلزله ارسباران و تلاش براي اينكه اين آسيب به نقطه تهديدي براي نظام جمهوري اسلامي تبديل شود نشانگر اهميت اين موضوع بود اما همبستگي ملت ايران در اين حادثه بيش از پيش خود را نشان داد و دنيا فهميد كه ايران يكپارچه است و خوشحاليم كه به خواسته رهبر عزيز انقلاب كه تأكيد كردند زلزله ارسباران بايد به سكوي پرش عمران و آباداني اين منطقه تبديل شود، جامه عمل پوشانده شده است. امروز، در سالگرد زلزله ارسباران به بركت تمام تلاشهايي كه صورت گرفته، بار اين حادثه كمتر از گذشته بر دوش هموطنانمان در آذربايجان شرقي سنگيني ميكند و خبرها حاكي از پايان بازسازي مناطق زلزله زده ارسباران در 21 مرداد ماه سال جاري است. استانداري آذربايجان شرقي اعلام كرده است در سالروز وقوع زلزله ارسباران (21 مرداد) پايان بازسازي اين مناطق اعلام خواهد شد و ستادهاي بازسازي كارنامه خود را به مردم اين مناطق عرضه خواهند كرد.
ارائه الگوي جهادي در حوادث غيرمترقبه
تجربه حضور گروههاي جهادي در زلزله ارسباران، راهي براي ارائه الگوي جهادي در حوادث غيرمترقبه را گشود و همايش هم انديشي حركتهاي جهادي و حوادث غير مترقبه در دي ماه سال 91 در تبريز و با هدف شناخت ظرفيتها و نقش گروههاي جهادي در ورود به حوادث غيرمترقبه تشكيل شد تا در هماهنگي با ساير نهادها و سازمانهاي مسئول، در جهت مقابله با چنين حوادثي يك الگوي مديريت بحران ارائه شود. رئيس سازمان بسيج سازندگي كشور در همين خصوص توسعه حركات جهادي در مساجد و محلات براي مديريت حوادث را راهبرد اين سازمان در مديريت بحرانها برشمرده و خاطرنشان ميكند: اقشار مختلف در يك محله و گروههاي جهادي كه در مساجد و محلات فعاليت ميكنند، بيش از 50 درصد ظرفيت گروههاي جهادي را تشكيل ميدهند، بر همين اساس طرح بسيج سازندگي محله محور ميتواند سرعت خدمترساني در حوادث غيرمترقبه را مديريت كند. وي تبادل تجربيات با ساير كشورها در زمينه حوادث غير مترقبه را اقدامي ارزنده در اين عرصه ارزيابي كرده و ميگويد: مطالعات زيادي از تجربيات حوادث غير مترقبه ساير كشورها داشتهايم و بر همين اساس پيشنهاداتي براي اجرايي شدن در سطح كشور داريم و همچنين تجربياتي را نيز براي اولين بار در جهان، آماده ارائه به ساير كشورها داريم.
