شروع جنگ داخلي سوريه در سال 2011 باعث فعال شدن احزاب مختلفي در عرصه سياست اين كشور شد. در اين ميان منطقه كردستان سوريه بيش از ساير نقاط شاهد بروز و ظهور فرقههاي سياسي بود. فرصت پيش آمده و در طول اين بحران، «حزب اتحاد دموكراتيك» به عنوان مطرحترين حزب كردي سوريه، به اشكال مختلف سعي در كسب سهم بزرگتري از قدرت در عرصههاي سياسي، نظامي داشت. اين حزب ضمن مبارزه نظامي با نيروهاي بشاراسد، وظيفه حفاظت از مردم ايالات كردنشين و اداره امور اين مناطق را نيز بر عهده گرفت. تأسيس نيروهاي «دفاع از خلق» توسط اين حزب در اين راستا انجام شد. آخرين اقدام رهبران حزب اعلام خودمختاري در يكي از شهرهاي مرزي تركيه و سوريه، به نام سركاني است. اين اتفاق در نتيجه درگيري ميان نيروهاي القاعده و جبهه النصره با شاخه نظامي اين حزب، نيروهاي دفاع از خلق، در سركاني حزب اتحاد دموكراتيك توانست بر اين منطقه مسلط شود و پرچمهاي خود را به اهتزاز درآورد. اين رخداد، اثر زيادي در مناسبات قدرت در بين بازيگران بحران سوريه خواهد گذاشت. به گفته صالح مسلم رئيس حزب اتحاد دموكراتيك، در سركاني، بايد براي رفع مشكلات و اداره بهتر امور، الگوي خودگرداني را به شكل موقت به اجرا گذاشت. وي علت انتخاب اين الگو را وجود نفوذ اخوانالمسلمين در ائتلاف مخالفين سوري ميداند كه معتقد است اين مسئله اجازه حل مشكلات كردهاي سوري را نميدهد. اما سؤال اينجاست كه اين اقدام چه تأثيري در آينده ائتلاف مخالفين اسد، روابط تركيه با دولت سوريه و ساير احزاب كرد اين كشور با يكديگر خواهد گذاشت. اولين بازيگري كه به بحث خودگرداني كردهاي سوريه واكنش نشان داد، دولت تركيه بود. چنانكه ميدانيم از جمعيت 70 ميليوني تركيه چيزي قريب به 14 ميليون آن را كردها تشكيل ميدهد. تاريخ روابط آنكارا با كردهاي اين كشور پر از چالش و درگيري بوده تا آنجا كه اردوغان چندي پيش بر آن شد به جاي پاك كردن صورت مسئله، آن را حل كندو طرح گفتوگو با «پ.ك.ك» و مذاكره با عبدالله اوجالان را اجرايي كرد. با اين وجود ترس مقامات ترك از الگو قرار دادن حكومت اقليم كردستان توسط كردهاي اين كشور، باعث شد به اشكال مختلف، مخالفت خود را با اينگونه تحركات نه تنها در تركيه كه در مناطق كردنشين سوريه نيز اظهار دارند اما اينك اقدامي كه از سوي حزب اتحاد دموكراتيك در سركاني صورت گرفت، بيش از پيش نگراني را در ميان دولتمردان ترك برانگيخت. سران تركيه حزب مذكور را شاخه پ.ك.ك در سوريه ميدانند. بسياري از تحليلگران بر اين باورند حركت نيروهاي دفاع از خلق با رضايت بشار اسد صورت گرفته است. اين نظر با توجه به عدم واكنش اسد به رفتار اتحاد دموكراتيك تأييد شد. با اين اوصاف ميتوان از تحولات مذكور اين گونه نتيجه گرفت كه بشار اسد به دليل دخالتهاي مستقيم تركيه در مسير براندازي نظام سياسي سوريه، با اعلام رضايت از كنترل سركاني توسط اتحاد دموكراتيك، در پي ضربه زدن به پاشنه آشيل دولت آنكاراست. در واقع اسد از اين طريق در پي تغيير رويه و جهتگيريهاي تركيه در تحولات سوريه است. زيرا وقوع اعلام خودگرداني در شهر كوچك و نه چندان استراتژيك سركاني ميتواند آغازگر دومينويي در مناطق كردنشين سوريه باشد. وقوع اين پيشبيني با توجه به خودمختاري كردهاي عراقي، ميتواند بر روند مذاكرات صلح ميان پ. ك. ك و دولت تركيه و نيز درخواستهاي كردهاي اين كشور تأثير مستقيم بگذارد. تأثيري كه از زاويه ديد سياستمداران ترك منفي خواهد بود و تماميت ارضي و امنيت تركيه را دچار خدشه خواهد كرد. اعلام خودمختاري سركاني در حالي رخ داد كه در ميان كردهاي عراقي، شوراي ميهني كردهاي سوريه و شوراي ائتلاف مخالفين سوري مخالفت عميقي با خارج شدن يك شهر كردنشين از دست افراطيون وجود ندارد. بنيادگراياني كه به زعم آنها هدفشان آزادي مردم سوريه نيست و صرفاً باعث راديكاليزه شدن اوضاع ميشوند. در اين رابطه يكي از مسئولان گروه جوانان شوراي ائتلاف مخالفين سوريه نيز اذعان كرد: «با وجود اختلافنظري كه با اتحاد دموكراتيك داريم اما ترجيح ميدهيم مناطق كردنشين سوريه در دست گروههاي كردي باشد تا اينكه در كنترل نيروهاي بشاراسد يا گروههاي غير سوري مسلح.» آنها مسئله سركاني را يك مسئله كردي قلمداد ميكنند. موضعگيري كردها با توجه به مخالفت ارتش آزاد سوريه با اين اقدام، ميتواند شكاف عميقي ميان مخالفين نظام بشار اسد ايجاد كند. وضعيتي كه به نظر ميرسد هدف اصلي اسد بوده است. دستهبندي جديد ميتواند شامل تركيه، امريكا، ارتش آزاد، قطر و عربستان از يكسو و احزاب كرد تركيه و سوريه و نيز برخي گروههاي حاضر در كردستان عراق از سوي ديگر باشد. در اين حالت مخالفين اسد، ائتلافشان دچار انشقاق شده و طبيعتاً بخشي از نيروهاي فكري و توان نظامي خود را بايد صرف حل اختلافات درون گروهي كنند. بر اين اساس معادلات در بحران سوريه تغيير خواهد كرد. در اين حالت چند اتفاق قابل پيشبيني است:
- اتحاد نه چندان منسجم مخالفان از هم گسيخته خواهد شد.
- مذاكرات آتي ژنو2 به دليل تفاوت بنيادي ديدگاههاي گروهها و دولتهاي شركتكننده بينتيجه خواهد ماند.
- اسد از فرصت پيش آمده استفاده خواهد كرد و در عرصه مبارزه موفقتر عمل خواهد نمود.
- تركيه نيز به دليل اينكه وجود يك حكومت خودگردان ديگر را در مرزهاي خود يك تهديد تلقي ميكند، به برگزاري انتخاباتي در سوريه با حضور اسد در راستاي بازگردادن هرچه سريعتر ثبات به اين كشور و جلوگيري از خودمختاري ساير مناطق كردنشين اين كشور، رضايت خواهد داد.
برگزاري انتخابات طرحي بود كه مدتها پيش بشار اسد براي خروج از بحران پيشنهاد داده بود و از سوي مخالفين رد شده بود. در صورتي كه آنكارا چنين گزينهاي را مطرح كند، ديدگاهش در تقابل با اهداف اسرائيل، امريكا، قطر و عربستان براي آينده سياسي سوريه قرار خواهد گرفت. امري كه فلسفه اتحاد موجود ميان كشورهاي مذكور را زيرسؤال خواهد برد و بر بغرنج شدن شرايط تصميمگيري پيرامون كمك يا عدمكمك تسليحاتي و مالي به گروههاي مخالف اسد خواهد افزود.
