اين روزها بسياري از اخبار و گزارشها، حكايتكننده لحن تازه بريتانيا در قبال جمهوري اسلامي است. اين موضوع را ميتوان در رفتار و گفتار مقامات بريتانيا جست كه اين روزها همگي آنان از لزوم از سرگيري روابط با ايران سخن ميگويند، روابطي كه از آذر ماه سال 90 همزمان با تعطيلي سفارتهاي دو كشور به سردي گرويده بود و فقط در سطح دفتر حافظ منافع پيگيري ميشد. اگرچه مرور تاريخ معاصر ايران همواره از وجود خصومت ميان ايران و بريتانيا به دليل رفتارهاي مداخلهجويانه اين كشور در امور داخلي ايران حكايت ميكند و اين چالشها حتي به درگيري سخت لفظي ميان مقامات دو كشور انجاميد، اما چنين سردي در روابط دوجانبه ايران و بريتانيا در طول 100 سال گذشته بيسابقه است.
پالسهاي مذاكره
حالا پس از نزديك به دو سال از تعطيلي سفارتها در هر دو كشور و با روي كار آمدن دكتر حسن روحاني كه بسياري وي را يك فرد اعتدالگرا و البته علاقهمند به ديپلماسي ميشناسند، مقامات بريتانيايي نيز زبان به بهبود روابط گشودهاند و در نخستين گام جكاستراو وزير خارجه پيشين انگليس در دولت توني بلر گفته است كه به دولت حسن روحاني رئيسجمهوري منتخب ايران خوشبين است و قصد دارد با هدف بهبود روابط ايران و انگليس، به تهران سفر كند. وي ابراز اميدواري كرده كه روابط ايران و انگليس در اين دوره بهبود پيدا كند و سفارتخانههاي دو كشور در تهران و لندن بازگشايي شود.
گفتني است، استراو در حال حاضر نماينده مجلس عوام انگليس و از مسئولان گروه دوستي پارلماني انگليس و ايران است.
اما اين تمام ماجرا نبوده، چراكه از سوي ديگر وزير امور خارجه انگليس نيز در واكنشي از آمادگي اين كشور براي بهبود گام به گام روابط دوجانبه سخن گفته است. وي همچنين ادامه داده است: انگليس به هرگونه اقدام مثبت از جانب رئيسجمهوري منتخب ايران براي بهبود روابط دو كشور پاسخ خواهد داد.
اين در حالي است كه انگليس روز سهشنبه نيز توصيه مسافرتي به ايران را روي وب سايتش اصلاح و توصيه خود به اتباعش را مبني بر اينكه به هيچ جايي در ايران سفر نشود، حذف كرد. در توصيه جديد درباره سفر به ايران در موارد ضروري به بيشتر نقاط كشور هشدار داده نميشود، اما درباره هر گونه سفر به مناطق شرقي ايران از جمله مناطق هم مرز با افغانستان و پاكستان و نيز مرز ايران با عراق هشدار داده ميشود. اينها تمام پالسهاي مذاكره و بهبود روابط با جمهوري اسلامي بود كه طي روزهاي اخير از سوي بريتانيا ارسال شده است و البته مقامات كشور نيز درحال بررسي اين سخنان هستند.
بريتانيا رفت و خودش برگشت
اين پالسها براي بهبود روابط و بازگشايي سفارت انگليس در تهران در حالي است كه خود انگليس آغازكننده موضوع قطع رابطه با ايران بود. درست زماني كه دانشجويان ايراني قصد تسخير سفارت بريتانيا را داشتند، پليس تمامي تلاش خود را براي حفاظت از اين سفارتخانه انجام داد و حتي پس از آن نيز قرار شد خسارتهايي كه از سوي دانشجويان به اين مجموعه وارد شده است، جبران شود اما دولت انگليس بدون توجه به ماهيت اين حركت دانشجويي و سپس تلاش جمهوري اسلامي براي ممانعت از اين اتفاق بلافاصله دستور به خروج ديپلماتهاي ايراني از اين كشور داد و سفارت جمهوري اسلامي در لندن را تعطيل كرد. از طرف ديگر اين كشور ديپلماتهاي خود را نيز از ايران فراخواند تا رسماً اين كشور خود قطعكننده رابطه با جمهوري اسلامي باشد. البته امروز نيز مقامات بريتانيايي خود پيش قدم اصلاح روابط شدهاند و مضرات تعطيلي سفارتخانه خود در داخل خاك ايران را درك كردهاند.
در اين ميان اگرچه دولت و مقامات رسمي كشورمان هيچگاه در خصوص موضوع تسخير سفارت انگليس در تهران واكنشي نشان ندادند و حتي در محافل غير رسمي نيز از نادرست بودن اين اقدام سخن به ميان آوردند، اما مروري بر نقش دخالت گونه دولت بريتانيا در مسائل داخلي ايران شايد بتواند توجيهكننده حركت دانشجويان در اين خصوص باشد؛ دخالتهايي كه از دوره قاجاريه شروع شد و تا تغيير شاه و تهاجم يكسويه به ايران پيش رفت و در روزگار نو نيز اين روند ادامه داشت.
نقش سفارت انگليس در حمايت از وقايع تلخ سال 88، تجاوز ملوانان ارتش بريتانيا به داخل خاك ايران، حمايت از ترور دانشمندان هستهاي ايران و اعمال تحريمهاي غيرقانوني عليه ايران، همگي جزو اقداماتي است كه بريتانيا عليه جمهوري اسلامي در اين مدت انجام داده كه شايد از ديد دانشجويان توجيهكننده تسخير اين سفارتخانه بوده است.
نيازهاي از سرگيري يك رابطه
اما حال كه موضوع رابطه با بريتانيا بار ديگر به سوژه داغ رسانهها تبديل شده و احتمال از سرگيري اين مراودات جديتر از هر زمان ديگري است، بايد به بايدها و نبايدها اين رابطه نگاه دقيقتري انداخت و بريتانيا به عنوان مسبب اين واقعه و قطعكننده رابطه، اين اصلاح روابط را از داخل اين كشور آغاز كند. بهترين گام در مرحله نخست ميتواند اجازه بازگشايي سفارت جمهوري اسلامي در لندن باشد؛ سفارتي كه از روز 10 آذر سال 90 تا امروز تعطيل است و اين تعطيلي مشكلات زيادي را براي ايرانيان مقيم به وجود آورده است. پس از بازگشايي سفارت، دومين گام در اين مسير لغو تحريمهاي غيرقانوني عليه جمهوري اسلامي توسط دولت انگليس است؛ تحريمهايي كه اين روزها مردم ايران را مستقيم هدف قرار داده و حتي تا مرحله ممنوعيت صادرات دارو و مواد غذايي نيز پيشرفته است. سومين گام در اين مسير نيز وعده دولت انگليس براي پرهيز از دخالت در امور داخلي ايران است. بنابراين عمل به اين سه وعده تضمينكننده برقراري يك رابطه متقابل توأم با احترام خواهد بود.
