بنابر گزارش پايگاه استنادي Scopus در مقابل 8 هزار و 825 مقاله ثبت شده در طول هشت سال مديريت اصلاحات بر آموزش عالي کشور در چهار سال اخير بيش از 140 هزار مقاله از محققين ايراني ثبت شده است. يعني در چهار سال اخير بيش از 15 برابر هشت سال اصلاحات در دانشگاهها توليدات علمي داشتهايم و ايران در جايگاه سيزدهم توليد علم و دهم در حوزه توليد و دستيابي به فناوريهاي روز دنيا تحويل دولت يازدهم ميشود و انتظار ميرود اين جايگاه در پايان دولت يازدهم ارتقا يابد.
پرونده هر دولتي از نقاط ضعف و قوت در عملکرد بهرهاي دارد. نگاه منصفانه به کارنامه دولت دهم نشان ميدهد که اين دولت در عمر چهار ساله خود در چند زمينه عملکرد قابل دفاعي داشته است. تمرکز بر توليد علم و ارتقاي جايگاه فناوري از جمله مهمترين اين عملکردها است. به طوري که در طول چهار سال گذشته، ارتقاي سطح کمي و کيفي علم و فناوري در کشور به يک عزم ملي تبديل شد و سرمايههاي مادي و معنوي در اين جهت تقويت شدند.
به ايران 1404 نزديک ميشويم
نتيجه اينکه امروز رشد توليد علم در ايران اسلامي 5/11 برابر متوسط دنيا است و از اين نظر مقام اول دنيا را از آن خود کرده است. از ابتداي انقلاب تا کنون 175 هزار مقاله با نام پژوهشگران ايران در پايگاه استنادي ISI ثبت شده است که بيش از 103 هزار مقاله يعني 60 تا 65 درصد مقالات در چهار سال گذشته است. در همين زمان در پايگاه اسکوپوس 217 هزار مقاله ثبت شده است که 140 هزار مقاله يعني 65 درصد مربوط به چهار سال اخير و اکثر آن نيز مربوط به دو سال آخر است.
رسيدن به رتبه سيزدهم در توليد علم و دهم در حوزه توليد و دستيابي به فناوريهاي روز دنيا، تحقق ارتباط صنعت و دانشگاه و باز شدن پاي مراکز علمي و دانشگاهي به اجتماع را نيز ميتوان به کارنامه اين بخش اضافه کرد؛ به طوري که شيب سرعت توليد علم در طول چند سال اخير چنان بالا بوده که تنها در سال 91 مردم ايران شاهد دستاوردهاي بزرگي مثل اعزام اولين موجود زنده به فضا و قرار گرفتن در جمع هشت کشور دارنده فناوري پرتاب ماهواره، رونمايي از سامانه ثريا، ساخت نخستين اتوبوس هيبريد الکتريکي، جراحي قلب جنين در رحم مادر، رونمايي از 10 نقشه راه کانون هماهنگي دانش و صنعت، افتتاح تونل بادي در حد صوت، راهاندازي نخستين خط توليد بيوديزل، قرار گرفتن در زمره 10کشور برتر در حوزه آزمايشگاه سازههاي هوشمند، مشارکت ايران در پروژه جهاني پروتئوم انساني و توليد بيش از 50 درصد تجهيزات پزشکي و دارويي بودند. همچنين بنا به اعلام نسرين سلطانخواه معاون علمي و فناوري رئيسجمهور، امروز ايران جزو 10 كشور اول كسب كننده مدال در المپيادهاي دانشآموزي جهان است.
البته چنانچه بخواهيم اجراي طرحهاي کلان ملي و بوميسازي فناوري ساخت جت 150نفره مسافري، دستگاه سيکلوترون، قطار پرسرعت، خودروي ملي و ارتقاي فناوري صنايع نظامي را (به جرئت ميتوان ادعا کرد در گزينه آخر نياز به خارج به کلي از بين رفته و کشور در مرحله صدور دانش و تجربه خود است) در فهرست پيشرفتهاي کشور قرار دهيم به اين نتيجه ميرسيم که بهتر است انتهاي فهرست پيشرفتهاي علمي و فناوري کشور را باز بگذاريم چون قطعاً در اين مجال ارائه گزارشي از تمام آنها وجود ندارد.
تحريمها براي ايران نعمت و براي دشمن نقمت است
نکته قابل توجه اين است که تمام موفقيتهاي علمي و فناورانهاي را که برشمرديم در فضاي تحريمهاي سنگين و يکجانبه صورت گرفته است. بنابراين دولت دهم همزمان در صحنه تحريمها و در معرض ديپلماسي جهاني و به همت نيروهاي جوان توانسته شرايط نابرابر حاکم بر ميز مذاکرات را تحتتأثير قرار دهد. علاوه بر اين، درک نياز روز رقابت با دنيا در عرصه دانش و لزوم و ضرورت کاهش اتکا به نفت نکته قوت تصميمات دولت دهم است و نقاط ضعف موجود را هم ميتوان به حساب تکانهاي حين اوج گرفتن هواپيما گذاشت.
اما کامران دانشجو، وزيرعلوم، تحقيقات و فناوري دولت دهم ضمن ارائه گزارشي از پيشرفتهاي علمي و فناورانه ايران، دستاوردهاي دوران مديريت دولتهاي نهم و دهم را در آموزش عالي با دولت اصلاحات مقايسه کرد و به فارس گفت: در پايگاه استنادي Scopus در مقابل تنها 8 هزار و 825 مقاله ثبت شده در طول هشت سال مديريت اصلاحات بر آموزش عالي کشور، در اين چهار سال اخير بيش از 140 هزار مقاله از محققين ايراني ثبت شده است. يعني در چهار سال اخير بيش از 15 برابر هشت سال اصلاحات در دانشگاهها توليدات علمي داشتهايم. در مقوله فرهنگي و اجتماعي، فناوري، ارتباط با صنعت و هر موضوع ديگري که اين آقايان ادعا دارند نيز وضع به همين گونه است. وي افزود: از بعد کيفيت و توليدات علمي نيز در چهار سال اخير بيش از 103 هزار مقاله در مقايسه با 19 هزار و 266 مقاله ثبت شده در پايگاه استنادي ISI در هشت سال دوره اصلاحات است. يعني در چهار سال اخير بيش از پنج برابر هشت سال اصلاحات مقاله در اين پايگاه استنادي از طرف محققين دانشگاهي ثبت شده است.
البته دانشجو تمام اين دستاوردها را به فضاي آرام دانشگاهها منتسب ميداند که حاصل مديريت چهار سال گذشته آموزش عالي است.
دولت يازدهم دستاوردهاي علمي کشور را پاسداري کند
دولت يازدهم فارغ از ساير عرصهها، در عرصههاي علمي و فناورانه ميراث قابل ملاحظهاي در اختيار دارد و کار را از نزديک قله آغاز خواهد کرد؛ بنابراين طبيعي است که توقع داشته باشيم رشد علمي در دولت يازدهم به مراتب بالاتر از دولتهاي پيشين باشد. اين دولت ميتواند در حفظ معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري و در صيانت از جايگاه شوراي عالي عتف و مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي همچنان ارتقاي دانش و فناوري کشور را به عنوان يک عزم ملي پاسداري کند.
دولت يازدهم در شرايطي راهبري بخش علم و فناوري کشور را به دست ميگيرد که زيرساختهاي حفظ سرمايههاي انساني و دعوت از دانشمندان ايراني خارج از کشور و جلب همکاري آنها فراهم شده است و کشور آماده است از دانش به عنوان سوخت پيشرفت کشور به جاي نفت استفاده کند. در نتيجه دولت يازدهم ميتواند با معرفي اين دستاوردها و عرضه و بازاريابي براي آنها در دنيا علاوه بر تحقق ديپلماسي علمي و فناورانه، قدرت چانهزني کشورمان را در عرصههاي ديپلماتيک و استراتژيک افزايش دهد.
لابد رئيس دولت تدبير و اميد ميداند که توقع مردم ايران از مسئولان در حوزه دانش و فناوري بسيار بالاست و با پيشرفتهاي مقطعي و اندک و درجا زدن در جايگاه قبلي راضي نميشوند.
