افکارنیوز: در فرهنگ هاي مختلف، خودكشي به صورت هاي متفاوتي تعبير و تفسير مي شود. در بيشتر جوامع غربي از خودكشي جلوگيري مي كنند و از انجام گرفتن آن در صورت امكان ممانعت مي ورزند. در بعضي فرهنگ ها، خودكشي به عنوان عمل افتخار آميز تلقي مي شود ولي فقط اقدامي قابل قبول براي يك شخص نااميد است. به طور معمول كساني كه اقدام به خودكشي مي كنند در اكثر موارد دوران كودكي بي ثباتي را گذرانده اند يا اينكه تاريخچه اي از حوادث فشارزاي رواني در گذشته و حال داشته اند يا فاقد حمايت كنندگان اجتماعي بوده و دوستي نداشته اند كه به او اطمينان كنند.
تحقيقات نشان مي دهد افرادي كه خودكشي آنها منجر به مرگ شده است، در اغلب موارد ازدواج نكرده اند يا اينكه همسران شان مرده يا جدا شده اند يا سن شان بالاتر از ۴۵ بوده يا تنها زندگي مي كرده اند يا اينكه تاريخچه اي از اختلال جدي بدني و هيجاني داشته يا احتمالاً معتاد بوده اند.
نشانه هاي هشداردهنده خودكشي را جدي بگيريد
اظهارات كلامي:
عباراتي همچون «كاش هرگز به دنيا نيامده بودم» و «وقتي مردم متاسف خواهيد شد» را بايد به اندازه عبارت مستقيم «خودم را مي كشم» جدي تلقي كرد.
تغييرات رفتار:
اين تغييرات دامنه وسيعي مثل بخشيدن مايملك، به استقبال خطرات تهديدكننده زندگي رفتن و حادثه پذيري مكرر را شامل مي شود. ديگر علائم آن ممكن است شكايت ازتنهايي شديد با بي حوصلگي، افزايش قابل توجه بيقراري يا تحريك پذيري و درگير شدن در مدرسه يا با پليس باشد. نشانه هاي رايج تري از افسردگي نيز ممكن است وجود داشته باشد مانند تغيير در اشتها و عادات خواب، افت تحصيلي يكباره، شكايت از ناتواني در تمركز و دوري گزيني از دوستان و فعاليت هاي مطلوب.
عوامل موقعيتي:
ناتواني در ارتباط با والدين، مشكلات تازه در مدرسه، پايان يافتن رابطه عاشقانه، اقدام به مصرف مواد مخدر و... همگي خطر موقعيتي را افزايش مي دهد.
والدين و دوستان بايد در اين موقع با پرسيدن سوالاتي مانند «خيلي گرفته اي»، «نقشه اي براي پايان دادن به زندگي ات داري» و «فكر مي كني واقعاً نمي خواهي زنده باشي» وارد عمل شوند.
پرسيدن سوالات مستقيم در مورد خودكشي فكر خودكشي را به سر كسي نمي اندازد، در مقابل ممكن است جدي تلقي كردن پاسخ ها، سنجشي حيات بخش باشد.
هم والدين و هم دوستان معتقدند چنين عباراتي ممكن نيست عملي شوند يا ممكن است بسيار ترس آورتر از آن باشند كه انجام گيرند.
هر چند گاهي اوقات دوستان قسم ياد مي كنند كه در مورد افكار خودكشي رازدار باشند اما چنانچه به افكار خودكشي رازدار هستند بايد فوراً با يكي از والدين يا افراد بزرگسال مسئول تماس حاصل كنند و در پي كمك حرفه اي برآيند.
اگر تهديد خودكشي قريب الوقوع به نظر مي رسد بايد به نزديكترين مركز پيشگيري از خودكشي مراجعه كنند همچنين مي توانند با يك مشاور يا روانپزشك تماس بگيرند. از نظر روانشناسان علل خودشي را مي توان به دو دسته تقسيم كرد:
۱. آنهايي كه جامعه را علت مي بينند.
۲. آنهايي كه روي فرد نظر دارند.
اولي بر اين حقيقت تاكيد مي كند كه بيشتر افراد متمايل به خودكشي، فاقد آن فعاليت هاي اجتماعي هستند كه زندگي را قابل تحمل و با ارزش مي سازند، در حالي كه ديدگاه دوم بر نقش فرد در تصميم گيري به منظور دست زدن به خودكشي تاكيد دارد.
افرادي كه دست به خودكشي مي زنند ممكن است خصومت يا تكانه هاي پرخاشگرانه را به خودشان برگردانند يا ممكن است تجاربي را داشته باشند كه فكر خودكشي را تقويت كند يا ممكن است از خودكشي به عنوان طريقي براي حل مشكل و مسئله خود استفاده كنند.
آمار خودكشي در ايران و جهان
در هر ۲۰ ثانيه يك نفر خودكشي مي كند. سالانه حداقل يك ميليون نفر در سراسر دنيا خودكشي مي كنند يعني در هر ۴۰ ثانيه يك نفر (به نقل از خبرگزاري فرانسه)
طي مقاله اي كه به تازگي به چاپ رسيده است، اين آمار از سوي وزارت بهداشت تاييد شده است. خودكشي دهمين دليل مرگ است و يك و نيم درصد مرگ هاي جهان را به خود اختصاص داده است. خودكشي به تنهايي در چين علت ۳۰ درصد فوت هاست.
نسبت خودكشي مردان به زنان ۲ و نيم به يك و در بعضي از مواقع ۴ و نيم به يك است. هر چند كه آمار خودكشي در ايران نسبت به بسياري از كشورها در رده پايين تري قرار دارد اما مقايسه اين آمار با آمار ثبت شده سال هاي گذشته در كشورمان، رشد قابل توجهي را نشان مي دهد.
طبق آمار منتشر شده از سوي وزارت كشور انگيزه خودكشي در مطالعات انجام گرفته به ترتيب مربوط به مسائل ناموسي، اختلالات خانوادگي، تحصيل و ازدواج، شكست و نااميدي، فقر و تنگدستي، بيماري هاي رواني استرس ها و فشارهاي رواني، تنهايي، عشق و تمايلات شديد عاطفي و اعتياد به مواد مخدر و مواد توهم از بوده كه در اين ميان سهم خودكشي با انگيزه اختلافات خانوادگي با ۴۱ درصد بالاترين علت خودكشي ذكر شده و از لحاظ جنسيتي، اقدام به خودكشي در مردان ۸ برابر زنان بوده است.
بيشترين دليل خودكشي در نوجوانان ايجاد فاصله و فقدان رابطه مناسب بين فرزندان و والدين ذكر شده است؛ فاصله اي كه موجب مي شود والدين درك صحيحي از وضعيت فرزندان خود نداشته باشند. سرپرست اداره كل سلامت روان وزارت بهداشت گفت: سالانه ۶ نفر به ازاي هر ۱۰ هزار نفر جمعيت در ايران اقدام به خودكشي مي كنند كه معادل ۴۲۰۰ نفر در سال است.
اما همه خودكشي ها منجر به فوت نمي شوند. متاسفانه در استان خوزستان ميزان خودكشي ها بالاست. در يك نگاه كلي مي توان چنين برداشت كرد كه عوامل زير در بالا رفتن آمار خودكشي در استان خوزستان دخيل هستند: بيكاري، مشكلات فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي خانوادگي، شخصي، فشارهاي ناشي از سرخوردگي، معضلات فرهنگي، مسائل ناموسي، اختلافات و مشكلات خانوادگي و خلاء عاطفي در خانواده ها. رفتارهاي خودكشي را مي توان به صورت افكار خودكشي و اقدام به خودكشي منجر به فوت تقسيم كرد و هر گونه تهديد به خودكشي بايد از سوي اطرافيان و درمانگران جدي گرفته شود. آنچه مسلم است هر انساني كه به دليلي دست به خودكشي مي زند، حتماً به نقطه نااميدي مطلق رسيده است و به نظرش تنها راه نجات، خاتمه دادن به زندگي خودش است.
روانشناسان معتقدند كه خودكشي در حقيقت يك روش كاهش درد و نگراني است و اگر اطرافيان خطر را احساس كنند و به موقع اقدام كنند مي توان با كاهش اين درد، جلوي خودكشي را گرفت.
يكي از مهمترين روش هاي پيشگيري از خودكشي درمان افسردگي است، چون افسردگي از مسائلي است كه باعث ايجاد افكار خودكشي در شخص مي شود.
مهمترين عامل در رفتارهاي خودكشي براي افراد زير ۳۰ سال، اختلالات سازشي و تعارضات خانوادگي است و يكي از اقدامات پيشگيرانه، عدم انتشار اخبار خودكشي در مطبوعات است كه از نظر سازمان بهداشتي جهاني بهترين اقدام است.
با تمام تجزيه و تحليل هايي كه از خودكشي مي شود، آنچه كه مسلم است، انسان سالم اسير شرايط زندگي نمي شود بلكه مي تواند شرايط بد زندگي را به ميل خود و با توانايي هايي كه دارد، تغيير دهد. هر انسان سالمي قادر است كه براي خودش انگيزه هاي متفاوتي جهت ادامه زندگي بيابد تا بتواند يك زندگي با ارزش را ادامه دهد.
آرامش/ شماره هفتم/ نيمه دوم ارديبهشت ماه ۹۲/ رويا زهري/ صفحه
