تقريباً تا يك ماه آينده قوه مجريه در اختيار حجتالاسلام حسن روحاني رئيسجمهور منتخب قرار ميگيرد. يقين است كه در اين مدت زمان ايشان در حال واكاوي اوضاع و تحقيق و بررسي و جستوجوي افراد شايسته براي تشكيل كابينهاي قوي، كاري و كارآمد هستند.
در اين اوضاع نگاهي به تجربه روساي جمهور قبلي و مسائل مرتبط با كابينه آنها ميتواند كمكي باشد براي رئيسجمهور جديد تا اشتباهات تكراري را تكرار نكند.
دوري از آزمون و خطا و حفظ ثبات كابينه
يكي از مشكلاتي كه دولتهاي گذشته بعضاً با آن مواجه بودند، عدم ثبات و تغييرات گستردهاي بود كه مردم را در كنار بسياري از مسئولان به تعجب واداشته بود. اگرچه تغيير وزير بنابر دلايل منطقي تا حدودي مثبت ارزيابي ميشود و اين موضوع از اختيارات رئيسجمهور است، اما گاهي ديده شده يك رئيسجمهور در طول دو دوره رياستجمهوري خود بيش از 20 وزير را عزل و نصب كرده است.
طبيعي است كه اگر وزيري كارآمد نباشد و انتظارات مردم را در بخشهاي مرتبط با وزارتخانه خود نتواند برآورده كند، عزل و جايگزيني او كاري مثبت است، اما اتفاقي كه در بعضي دولتها افتاد به تشكيل كابينه بر اساس منطق آزمون و خطا بيشتر شباهت داشت.
اينكه رئيسجمهور فردي را بدون شناسايي و تحقيق لازم درباره شايستگيهاي او، آزمايش و به وزارت منصوب كند و پس از مدتي با اعلام نارضايتي و پي بردن به خطاي خود در انتخاب او يا به اين دليل كه آن وزير صد در صد مطابق ميل رئيسجمهور عمل نكرده، جاي وي را به شخص ديگري بدهد، روشي نيست كه برآورد آن در ميان افكار عمومي معقول و منطقي باشد. از اين رو رئيسجمهور جديد بايد در انتخاب وزرا نهايت دقت را داشته باشد تا پس از تشكيل كابينه تنها در شرايط ضروري به تغيير آنان روي آورد. وزارتخانه و پست وزارت محلي نيست كه بتوان با آن آزمون و خطا انجام داد و با اين روش تا جايي پيش برويم كه بعضا اعتماد عمومي را نيز خدشه دار كنيم.
شناسايي همه جانبه افراد قبل از تشكيل كابينه
براي مثال در كابينه دولت سيد محمد خاتمي نيز مشكلاتي وجود داشت از جمله اينكه برخي افراد شايد از ابتدا هم تعهد لازم براي احراز پست وزارت را نداشتند و به رغم آنكه رأي اعتماد مجلس را گرفته بودند نميبايست در آن پست قرار ميگرفتند. استعفاي برخي از وزرا در شرايطي كه صرفاً اقدامي احساساتي محسوب ميشد يا اقدامات ناشايست برخي وزرايي كه اكنون به عنوان اپوزيسيون خارج نشين شناخته ميشوند و در آن زمان چارهاي غير از بركناري آنان براي رئيسجمهور وقت نبود را بايد در اين حيطه برشمرد. از اين رو شناخت و شناسايي دقيق و همه جانبه افراد از اين نظر كه تا چه حد تخصص، تعهد، تجربه و صلاحيت لازم براي احراز پست وزارت را دارند، يكي از مواردي است كه رئيسجمهور بايد قبل از آنكه وزرايش در كابينه با اقدامات عجيب و غريب، شگفتي بيافرينند، به آن توجه داشته باشد.
انتخاب افراد با توجه به اين موارد و ساير شايستگيهايي كه در كارنامه كاري خود دارند، ميتواند كمكي باشد در راستاي تشكيل دولت اعتدالي و دوري از «افراط و تفريط» كه گاه اين مورد يكي از آسيبهاي كابينه دولتهاي قبلي شناخته ميشد.
تشكيل دولت اعتدالي و فراجناحي
حجتالاسلام والمسلمين مجتبي ذوالنور، كارشناس مسائل سياسي در همين ارتباط با اشاره به ويژگيهاي كابينه دولت آينده معتقد است: آقاي روحاني رئيسجمهور منتخب در تبليغات انتخاباتياش بر چند ويژگي دولت آينده تأكيد داشت كه مشهورترين و معروفترين آنها اعتدال است.
وي افزود: روحاني همچنين بر كارآمدي افراد كه توان انجام مأموريتها و حل مشكلات و رفع گرفتاريهاي معيشتي مردم را داشته باشند، تأكيد كرده است كه اين كارآمدي بايد در عرصه مسائل بينالمللي و روابط سياسي خارجي نيز باشد. ذوالنور تأكيد كرد: اصليترين مسئله مردم مباحث معيشتي و اقتصادي و از طرف ديگر مسائل بيروني و سياست خارجي است و كليدي كه نماد تبليغات آقاي روحاني بوده بايد در اين دو حوزه كارگشا باشد.
وي با بيان اينكه برخي گروهها بارها سعي كردهاند آقاي روحاني را شخصيتي اصلاحطلب معرفي كنند، گفت: رئيسجمهور منتخب خودش را شخصيت فراجناحي معرفي كرده و هيچ وقت خود را اصلاحطلب ندانسته است.
اين كارشناس مسائل سياسي خاطرنشان كرد: افراد متعددي در دو جريان اصولگرايي و اصلاحات هستند كه توان و تخصص لازم براي اداره امور و حل مشكلات كشور را دارند و همينطور شخصيتهاي ديگري نيز فارغ از اين دو جناح هستند كه اين توانايي را دارند و آقاي روحاني ميتواند از آنها استفاده كند.
ذوالنور در بخش ديگري از سخنانش تصريح كرد: رئيسجمهور منتخب بايد كارگروه تأليف مباني اعتدال را ايجاد كند. البته اين موضوع امر پيچيدهاي نيست و عليالقاعده همه از اعتدال معناي درستي برداشت ميكنند و در طرف مقابل هرچه كه انسان را از مباني اصلي حركتش دور كند يا افراط است يا تفريط و اگر مسير روحاني و هدفش اعتلاي آرمانهاي انقلاب و تحقق آن و رعايت چارچوبها و اصول اسلام است بايد از افراط و تفريط و هركسي كه شائبه انحراف از اين آرمانها را داشته باشد دوري كند. وي ادامه داد: اگر كسي در بحث فتنه نقش داشته يا در برابر آن سكوت كرده و مسيرش با مسير رسانههاي بيگانه يكي بوده يعني در دايره اعتدال نيست و شفاف نبوده و در اين صورت نميتواند روي خط وسط اعتدال باشد يا به چپ يا راست ميافتد.
ذوالنور گفت: اصحاب فتنه و جريانات وابسته به آن نشان دادند كه با ولايتمداري فاصله دارند در حالي كه مترقيترين اصل و محكمترين پايه انقلاب اسلامي ولايت فقيه و تبعيت از آن است. اگر كساني در اين حوزه مشكل داشته باشند نميتوانند در دايره اعتدال قرار بگيرند و قطعاً آقاي روحاني نيز از آنها استفاده نخواهد كرد.
اين كارشناس مسائل سياسي اظهار داشت: ويژگي ديگر افراد كابينه بايد دينداري و پايبندي به ارزشهاي اسلام باشد. كسي كه در فهم ديني و درك آن لغزش دارد به حرام و حلال الهي پايبند نخواهد بود و قطعاً حقوق مردم را نيز پيگيري نخواهد كرد.
وي افزود: رئيسجمهور منتخب بايد سراغ متدينترين و متخصصترين افراد برود اما اگر بخواهد وامدار جريانات باشد و افراد كابينه را بر اساس خواست جريانات سياسي تعيين كند هم تخصص، هم تدين، هم انقلابيگري و هم ولايتمداري كنار ميرود و اميدواريم آقاي روحاني همانطور كه در شعارش اعلام كرد دولتي معتدل و فراجناحي تشكيل دهد.
