آقاي يعقوب توكلي محقق، مورخ، كارشناس مسائل سياسي و به گفته خودشان معلم هستند. او داراي كارشناسي علوم سياسي و كارشناسي ارشد روابط بينالملل ميباشد و از فعاليتهاي اجرايي او ميتوان به سردبيري نشريه زمانه مديريت گروه تاريخ تمدن پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي و مديريت گروه ارشاد و تبليغ مركز پژوهشهاي مجلس اشاره كرد. در روزهاي ابتدايي فصل بهار با وي به گفتوگو نشستيم و نظر او را درباره فلسفه نامگذاري امسال پرسيديم و اينكه چه كساني ميتوانند اين حماسه را رقم بزنند. شايد بتوان گفت نتيجه اين گفتوگو دادن معيارهايي براي انتخاب رئيسجمهور آينده است.
شما به خاطر داريد مقام معظم رهبري نامگذاري سالها را با چه نامي شروع كردند؟ و ازچه زماني؟
بسماللهالرحمنالرحيم. بله، اگر اشتباه نكنم اولين سالي كه نامگذاري شد، با عنايت به مقام ائمه اطهار سال اميرالمؤمنين بود و در ادامه سال پيامبر اعظم (ص) و در سالهاي بعد نامها براساس موضوعات مختلفي كه مورد توجه مقام معظم رهبري بود، نامگذاري شدند.
فكر ميكنيد كه ايشان بر چه اساسي سالها را نامگذاري ميكنند؟
نامگذاري سالها با توجه به جهت دادن افق فكري جامعه به يك سمتوسو يا يك موضوع بسيار اساسي و مهم كه مورد نظر مقام معظم رهبري و نظام جمهوري اسلامي است، انجام ميشود كه درباره اين موضوع خاص در طول يك سال، تفكر و تعمق بيشتري صورت بگيرد، يادداشتها، پايان نامهها، رسالههاي دانشگاهي درباره اين موضوع بيشتر نوشته شود. وقتي ما در طول يك سال به يك مسئله خاص توجه بيشتري داشته باشيم، خود به خود، ايدههاي فكري جديدي در اين باره به وجود ميآيد و در آخر وقتي جمعبندي انجام ميشود به يك نقشه عمومي در فضاي فكري كشور ميرسيم كه از اين راه ميتوانيم با اين نظريات و ايدهها كه يك جهت و يك سو به يك موضوع خاص پرداخته است مثل موضوع پيامبر گرامي اسلام و غيره، تجزيه و تحليل مناسب و درستي ارائه دهيم. در ضمن، توجه به يك موضوع تلاش براي از غربت در آوردن آن در بين مردم است و رهبري با اين اقدام موضوعي را كه مدنظرشان است و كمتر به آن پرداخته شده را- از اين راه - مورد توجه عموم كشور قرار ميدهند.
روي صحبت مقام معظم رهبري بيشتر مردم هستند يا مسئولان؟
موضع توجه رهبري در موضوعات مختلف هم به مردم هست و هم به مسئولان. يعني ما يك جريان جدا از هم نداريم. هم مقام معظم رهبري و هم جامعه ما متوجه هستند كه در خيلي مسائل مسئولان از مردم عقبتر هستند و در خيلي از مسائل مسئولان بايد پيشتاز باشند، جلوتر حركت كنند و نظر مردم را هم، به اين موضوع جلب كنند كه با تحمل و تأمل در اين راه همراه مسئولان باشند. نامها و موضوعات قابليت همپوشاني دارند. در واقع رهبري بستر جامعه را براي يك موضوع مهم كه مسئله سال كشور است، آماده ميكنند. ضمن اينكه بقيه مسائل كه در سالهاي قبل توسط ايشان مطرح شده، نبايد رها شود. حضرت آقا، هرساله يك نهال جديد را در فكر جامعه ميكارند، وقتي كه يك سال تمام ميشود، به اين معني نيست كه پرداختن به اين موضوع تمام شود. بايد مراحل تناوب وجود داشته باشد به اضافه اينكه هر ساله با يك نهال فكري جديد روبه رو خواهيم بود.
در اين چند سال اخير بيشتر نامگذاريها جنبه اقتصادي داشته است (سال اصلاح الگوي مصرف، همت مضاعف، كار مضاعف، جهاد اقتصادي، حمايت از توليد داخلي، كار و سرمايه ايراني) به نظر شما دليل اين موضوع چيست؟
واقعيت اين است كه نظام جمهوري اسلامي به دليل اينكه در عرصه بينالملل صداي متفاوت، ايده متفاوت و راه متفاوتي را مطرح ميكند، در عرصههاي مختلف به چالش كشيده ميشود. يكي از جديترين عرصههايي كه در سالهاي اخير از طريق آن فشار را بر كشور زياد كردهاند و البته در داخل هم دولت با بي برنامگي و همچنين سودجويي برخي افراد، باعث شده است كه اين فشار بر مردم شديدتر شود، عرصه اقتصادي است. بخشي از مشكلات به مسائل مديريتي كشور برميگردد و بخشي از آن به نبود فرهنگ اقتصادي درست در كشور. به عنوان مثال، وقتي حضرت آقا ميفرمايند دفاع از توليد ملي يعني ما مردم در عرصه مصرف به سمت كالاهاي توليد ايران برويم، به اضافه اينكه دولت هم در عرصه سياستگذاري به سمت دفاع از توليد داخلي برود. توليد به خودي خود يك پديده بسيار سخت و جانفرسا در حوزه اقتصاد است. تجارت و توزيع آسانتر و راحتتر از توليد است و قابليت مالي و پسانداز و جمع پول بيشتري دارد. بنابراين وقتي سال توليد ملي مطرح ميشود به عرصههاي مختلف اين مشكل در كشور اشاره دارد. اقتصاد جنبههاي مختلفي دارد؛ توليد، توزيع، مصرف، واردات و صادرات. ما بايد به تمام اين جنبهها توجه كنيم. متأسفانه در طول اين سالها نه به ظرفيت واقعي توليد رسيديم و نه به ظرفيت واقعي مصرف. بخش زيادي از صنايع ما در حال حاضر دچار ركود شدهاند. مثل بخش زيادي از صنايع غذايي، صنايع تبديلي يا مشاغل خانگي ما. طوفان زردي كه از چين بر كشور ما رفت يك تب زرد و مرگ زردي را بر كشور ما حاكم كرد. نبايد درباره اين موضوع كوتاهي كنيم وگرنه ما مورخين مجبور ميشويم در سالهاي آينده مثل حمله مغول از آن ياد كنيم. در حال حاضر اين طوفان زرد همه كانونهاي توليد ما را نابود ميكند. اين خطري است كه ما بايد به صورت جدي درك كنيم. همچنين با بحران بسيار سخت تحريم روبه رو هستيم چه در حوزه مالي، چه در حوزه نفتي و چه در حوزه تجارت بينالملل. اين يك حمله گاز انبري به اقتصاد ماست و ما از اين وضعيت بايد با هوشمندي و درايت گذر كنيم و اين نياز به مديريت بسيار سخت و طاقتفرساي اقتصادي دارد.
بعضيها بر اين باورند كه علت نامگذاري اين چند سال اخير كم كاري دولت در زمينه اقتصادي بوده است؟
بخشي از آن كم كاري دولت بوده است يعني نابساماني فكر اقتصادي دولت و بخشي از آن به صرفه بودن اقتصاد وارداتي و راحت خواهي ما در عرصه اقتصاد. قبول دارم كه دولت مشكلاتي را داشته است و گاهي به خاطر اين مشكلات مديريتي و محاسباتي و تلورانسهاي اقتصادي باعث شده است كه توليد در يك بخش از صنعت به صرفه نباشد و آن قسمت رها شده و در ادامه دهها بخش ديگر نيز تعطيل شدهاند. اقتصاد يك زنجيره پيوسته و وابسته است. ما گاهي وقتها فكر ميكنيم كه مثلاً اگر صنعت غذايي در يك بخش متوقف شود، خب ما ميتوانيم از خارج آن را تأمين كنيم در صورتي كه قطع توليد در آن بخش موجب اختلال صدها شغل و رشته ديگر در داخل كشور ميشود و در ادامه ممكن است بخشهاي ديگر نيز تحت فشار قرار بگيرند. بنابراين اگر دولت دچار اشتباه بشود، خواه از عدم توجه به موضوع يا ضعف و سوء مديريت، بقيه بخشها تحت آسيب قرار ميگيرند. حساسيت مقام معظم رهبري اين است كه ما بايد در مسير اقتصاد يك راه كم اشتباه يا با حداقل اشتباه را در پيش بگيريم. انتخاب سال جهاد اقتصادي، توليد ملي و غيره، همه اينها براي اين است كه جامعه توجه بيشتري نسبت به اين موضوع داشته باشد. عرض من اجتماع است يعني مردم، دولت، سازمانها، صدا و سيما و... همه اجتماع بايد به موضوع برسد كه اگر مثلاً امروز براي روستازاده ما در كهنوج يا چابهار يا دشت چالدران، زندگي اقتصادي به صرفه نباشد، قطعاً در ميدان بازار تهران، بسياري در عرصههاي مختلف اقتصادي تحت فشار قرار خواهند گرفت. اين يك زنجيره وابسته و پيوسته است كه همه در كنار هم بايد درست عمل بكنند. ما متأسفانه در سالهاي اخير شاهد اشتباهاتي در دستگاههاي دولتي بوديم و بحرانهاي مالي كه برخي از بانكها ايجاد كردند، اخلاق اقتصادي كشور را دچار لطمه كرده است و ما شاهد افت شديد در اخلاق اقتصادي كشور هستيم. هر كس به دنبال سود بيشتر خودش است بدون توجه به حياتزيستي بقيه افراد جامعه. متأسفانه اين اتفاق افتاده است.
فكر ميكنيد علت نامگذاري امسال به نام حماسه سياسي و اقتصادي از طرف مقام معظم رهبري چه بوده است؟
ما يك حماسه بزرگ پيش رو داريم، انتخابات رياست جمهوري و حضور حداكثري مردم در انتخابات. بايد توجه كنيم حضور مردم يك حماسه عمومي در كشور است نه يك بازي انتخاباتي، نه يك گروهكشي و اردوكشي خياباني براي خراب كردن روحيه كشور. اين يك افتخار است و اين افتخار و حماسه نبايد گرفتار ذهنهاي بيمار و برداشتهاي غلط و خود محوريهاي اشراف گونه در حوزه سياست شود. ما نبايد اين حضور زلال و پاك و حماسه گونه ملت را خداي ناكرده با افكار و برداشتهاي غلط سياسي خودمان گرفتار مناسبات بيمارگونه كنيم و اتفاقات تلخي كه در گذشته از سوي برخي از كانديداها افتاد، تكرار كنيم. برخي با زشت گويي ملت را آزرده كردند، برخي باعث درگيري خياباني و خودخواهيها و خودمحوريهاي سياسي و تاريخي در كشور شدند كه دموكراسي ديني و معنوي و نظام جمهوري اسلامي را با يك نقطه سياه در تاريخ روبه رو كردند. حضرت آقا به همه اعلام كردند كه اين عرصه و حماسهاش بايد محفوظ بماند. ضمن اينكه يادآوري كردند كه در كنار اين حماسه بزرگ سياسي جريان حماسه و فعاليتهاي اقتصادي هم بايد تداوم پيدا كند و مهمتر اينكه كشور به سمت دولتي برود كه اين دولت منطق اقتصادي و مديريت اقتصادي درست را براي كشور ايجاد كند.
يعني آقا يك جور زاويه ديد براي انتخابات رياست جمهوري به مردم دادند؟
من ترجيح ميدهم اين برداشت خودم را به فرمايش آقا تحميل نكنم كه ايشان آمدهاند و يك آدرس دادند كه چه كسي رئيسجمهور شود با چه ويژگيهايي، ايشان هم فرمودهاند كه من، به شخص بخصوصي توجه ندارم... .
منظور من فقط يك چراغ راه براي انتخاب درست بود نه اشاره به يك فرد خاص...
مقام معظم رهبري افق آينده كشور را ترسيم كردند كه اين افق بايد با امنيت اقتصادي و امنيت اجتماعي كه همان حماسه سياسي است و همه زير مجموعههاي آنها، فراهم شود و تلاش و فعاليت حداكثري براي بهبود اوضاع اقتصادي كشور چيزي است كه هم رهبري و هم نظام و هم ملت از رئيسجمهور آينده ميخواهند. حالا چه كسي ميتواند برنامه و ساز و كار اجرايي قانعكنندهاي را بياورد و به عرصه برساند يا دوستان و مجموعه منسجمتري را در اين حوزه معرفي كند كه بتواند رضايت مردم را جذب و جلب كند، آن اتفاق ديگري است و در بحث امنيت اجتماعي كه زير مجموعه امنيت سياسي است، نگاه عمومي كشور بايد اين باشد: پرهيز از تنش و بحران و تخريب نكردن اين اتفاق بزرگ. اين توقع عموم مردم است، آنها نميخواهند و رضايت ندارند كه دوباره گرفتار يك تنش شوند.
نزديكي رأي در دوره جديد مطمئناً نسبت به دورههاي قبل بيشتر خواهد بود. بايد ياد بگيريم كه گوش كنيم. اطاعت كنيم . آن طور نباشيم كه اگر مثلاً در يك شهر رأي اكثريت را به دست آورديم، يا چون مركزنشين هستيم، بگوييم كه حتماً ما رئيسجمهور هستيم و به خيابان بياييم. يكي از مصاديق حماسه سياسي فهميدن اين واقعيت است. متأسفانه در گذشته برخي از سياستمدارهاي ما كژتابي نشان دادند، نتوانستند اين واقعيت را بپذيرند كه وقتي رأي نياوردند، بايد تابع رهبري باشند و برخي ديگر كه رأي آوردند، بايد طور ديگري صحبت ميكردند و فضا را ملتهب نميكردند. خب اين چيزي است كه حضرت آقا وقتي پيشاپيش ميفرمايند حماسه سياسي، يعني سياستمداراني كه اين حرفها را بفهمند.
خيلي از مسئولان عادت دارند كه تا مقام معظم رهبري سخنراني ميكنند و موردي را يادآوري يا گوشزد ميكنند، آن را روي پوستر و بيلبوردها قرار ميدهند، همين طور كه خودتان ميبينيد بلافاصله بعد از صحبتهاي ايشان در خيابانها و جادهها پوسترهايي درباره نامگذاري امسال قرار داده شده است، رهبري هم تأكيد داشتهاند صحبتها و نكاتي را كه ميگويند به صورت عملي پيگيري شود، شما فكر ميكنيد كه مسئولان امسال چه كار كنند؟
ببينيد، اينكه متأسفانه در خيلي از موضوعات كمتوجهي به ديدگاههاي رهبري يا بزرگان داشتيم، واقعيت دارد. ولي اين طور نيست كه همه جامعه در همين حد با موضوع برخورد كرده باشند. لايههاي دروني و نيروي انقلاب توجه بسيار عميقي به فرمايشات مقام معظم رهبري دارند، آثار فكري جدياي را به انجام ميرسانند. به اضافه اينكه اينها سعي و تلاش قابل توجهي در بحث نظريات حضرت آقا و در گذشته حضرت امام، داشته و دارند. جامعه ما به صورت يكدست نيست كه ما از همه توجه بخواهيم، كه همه تواضع كنند، نه، متفاوت است. خوب بعضيها كمتر و بعضيها بيشتر. من علاقهام بيشتر به ديدن لايههاي اجتماعي مردم است. اين وسط مسئولان هم هستند. معتقدم در بخش مردمي و بخش جوامع و گروههاي انقلابي و مسلمان و مؤمن ما اين توجه را بسيار عميقتر و جديتر ميبينيم تا در حوزه كساني كه به روابط عمومي و بيلبورد و اينها فكر ميكنند. ضمن اينكه آن هم در نقطه خودش و به اندازه خودش مثبت است.
حماسه اقتصادي و سياسي را مردم بايد رقم بزنند يا مسئولان؟
بايد اين حماسهها را جامعه ايراني رقم بزند. بايد هم مسئولان و هم مردم در اين حماسه بزرگ شريك باشند. اما اين به آن معنا نيست كه اگر برفرض مسئولان كاري نكردند، مردم آن را رها كنند يا اگر مردم آن چنان توجه نداشتند، مسئولان دلسرد شوند. هركس بايد وظيفه خودش را نسبت به اين موضوع انجام دهد چه شماي خبرنگار چه من معلم و چه هركس كه در اين عرصه وظيفهاي دارد، نبايد اين وظيفه را نا تمام بگذارد.
وظيفه مردم چيست؟
بخشي اين است كه مردم هوشياري عميق و دقيق داشته باشند و بخش ديگر اينكه متوجه باشند دشمنان اين ملت ميخواهند آرامش را از آنها سلب كنند. ميخواهند افتخار بزرگ ما را دچار خدشه كنند. با زبان دروغين و عقل سفسطهآميزي كه دارند ما را به سفسطه و اشتباه بيندازند و ما بايد اين دشمني را به معناي واقعي درك كنيم و منطق قوي و نيرومند خودمان را در كشور حفظ كنيم و گرفتار اين عقلانيت سفسطهاي دشمن نشويم، اين گام اول. گام دوم اين است: افقهايي را كه حضرت آقا در مراحل مختلف در پيش روي ملت ترسيم كردهاند و ميكنند به عنوان رهبر كشور، بايد نسبت به رهبري تابع و معتقد باشيم و تمكين اعتقادي و عملي داشته باشيم و در اين مسير دچار تزلزل نشويم.
اين در عرصه سياست بود، در عرصه اقتصاد وظيفه مردم چيست؟
در عرصه اقتصاد هم همين مسئله است. ما الان با دو مشكل اصلي تحريم غرب و طوفان زرد مواجه هستيم. تحريم سياه غرب و ليست سياهي كه در جنبههاي مختلف عليه ما درست كردهاند و در همه زمينهها ما را درگير آن كردهاند و در اين سمت هم با طوفان زرد و واردات اجناس چيني روبهرو هستيم. اين دو را بايد درك كنيم و در اين بحران دوجانبهاي كه به اقتصاد ما فشار ميآورد، هركس بايد سرجاي خودش درست عمل كند.
براي رسيدن به حماسه سياسي و اقتصادي وظيفه مسئولان چيست؟
اصلاح و بهبود ساختارهاي مديريتي در كشور و مسئله مهمتر دست كشيدن آنها از منازعات سياسي و كشمكشهاي غيراخلاقي كه در مراحل مختلف قلب ملت و قلب حضرت آقا را به لرزه درآورده است و ملت و رهبري انقلاب را از خودشان آزرده و مكدر كردهاند و بازگشت به حوزه تبعيت محض از ملت و مصالح ملت و فداكاري در راه كشور. فداكاري بسيجيگونه به معناي واقعي كلمه نه سياستمدارانه و ادعاي فداكاري. مسئولان بايد ياد بگيرند براي ملت فداكارانه عمل كنند نه اينكه سياستمدارانه بخواهند شيوههايي را در پيش بگيرند كه ملت هم از آنها ناراضي باشند.
