به گزارش «جوان»، علي اكبر صالحي روز سهشنبه در تلاش براي آزادي زائرين ايراني به گروگان گرفته شده به دست ارتش آزاد سوريه، به آنكارا سفر كرد، سفري كه مانند بعضي ديگر از سفرهاي خارجي وزير خارجه دولت احمدينژاد، در تهران بحثبرانگيز شد. او در داخل هواپيما در جريان بازگشت به تهران، با خبرنگاران گفتوگو كرد و در پاسخ به اتهاماتي كه درباره نظامي بودن گروگانهاي ايراني مطرح است، گفت: « تعدادي از اين عزيزان از بازنشستگان سپاه و ارتش بودهاند.» وي از برخي مقامهاي ايراني خواست در اظهار نظر درباره مناسبات ايران با تركيه رعايت جوانب مختلف را داشته باشند.
صالحي گفت: «مقامات تركيه از برخي اظهارنظرهايي كه در ايران شده بود گلايههايي داشتند.» وي افزود: «خواهش ما از عزيزان مسئول در ردهها و سطوح مختلف اين است كه رعايت برخي مسائل و جنبههاي مختلف را داشته باشند.»
هنوز بحثها درباره سفر صالحي و صحبتهاي بعد از اين سفر فروكش نكرده بود كه بلند آرينچ، معاون نخست وزير تركيه رويكرد سياست خارجي ايران در قبال كشورش را به باد انتقاد گرفت و در يك موضعگيري كمسابقه، به تهران هشدار داد كه آنكارا هر اقدامي كه نياز باشد براي مقابله با ايران انجام ميدهد.
وي گفت: «مواضع ايران در قبال تركيه موجب ناراحتي مقامات آنكارا شده است.» معاون نخست وزير تركيه ادامه داد: «نه فقط در موضوع سوريه بلكه در برخي موارد، مواضع اتخاذ شده از سوي حكومت ايران ما را ناراحت كرده است. منظور من رفتار ناراحت كننده ايران است و تركيه هر اقدامي را كه لازم باشد براي مقابله با تهديد ايران انجام ميدهد.» معاون نخست وزير تركيه گفته است كه افزايش حملات حزب كارگران كردستان ( پ. ك. ك ) در جنوب تركيه با حمايت ايران انجام ميشود. وي تأكيد كرد: «اطلاعاتي به دست ما رسيده كه اعضاي پ.ك.ك از داخل ايران وارد تركيه ميشوند.» بنابر ادعاي اين مقام ترك، اعضاي پ. ك. ك در كمپي به نام سهيدان در داخل ايران مستقر هستند و براي انجام عمليات ابتدا به كردستان عراق ميروند و سپس از آنجا وارد تركيه ميشوند.
اوجگيري رويارويي
معاون نخست وزير تركيه، اولين كسي نيست كه طي روزهاي قبل و بعد از سفر صالحي به آنكارا در مقابل ايران موضعگيري ميكند. او يكشنبه هفته قبل، در گفت و گو با شبكه تلويزيوني الهابر تركيه، از حمايت ايران از دولت نوري المالكي به شدت انتقاد كرد و گفت: « موضع ايران قابل قبول نيست. ما اين مسئله را در بلندترين سطوح به ايران گفتهايم. ما به آنها گفتهايم: ببينيد اين منبع اضطراب در منطقه است.»
اين اولين مرتبه است كه مقامهاي تركيه اينگونه صريح و با چنين لحني، قبل و بعد از سفر يك مقام ايراني به كشورشان موضعگيري ميكنند. تهران و آنكارا پيش از اين هم بر سر موضوعات مختلفي از جمله استقرار بخشهايي از سپر موشكي ناتو در خاك تركيه دچار اختلاف شده بودند. اواخر جولاي ۲۰۱۱، سردار اميرعلي حاجيزاده فرمانده هوا فضاي سپاه پاسداران تهديد كرده بود كه در صورت تعرض به كشور سپر دفاع ضد موشكي ناتو در خاك تركيه اولين هدف ايران خواهد بود.
با اين حال، بحران سياسي در سوريه و حمايت دولت اردوغان از معارضين سوري و پشتيباني تهران از دولت بشار اسد، تهران- آنكارا را بيش از هر موقع ديگري رودر روي يكديگر قرار داد. منابع سوري كه نام آنها فاش نشده، دهم مردادماه جاري در گفت و گو با روزنامه الوطن سوريه فاش كردند كه ايران قوياً به تركيه هشدار داده است كه هر گونه حمله به فضاي سرزميني سوريه با پاسخ سخت ايران روبهرو ميشود و توافقنامه دفاعي بين طرفين فعال خواهد شد. خبري كه منابع نزديك به روزنامه جوان در تهران هم آن را تأييد كردند. اواخر شهريور ماه سال ۱۳۹۰ هم برخي منابع در تهران اعلام كردند كه ايران به تركيه هشدار داده است درباره مسائل سوريه در مسير امريكا حركت نكند.
فوران آناتولي
تحت چنين شرايطي به نظر ميرسد تنشي كه طي روزهاي قبل و بعد از سفر صالحي بين طرفين بالا گرفته، حاصل نوعي تصاعد انفجاري تنش بين طرفين طي۱۸ ماهي است كه بعد از شروع بحران در سوريه و قبل از آن، استقرار سپر موشكي ناتو در خاك تركيه، به وقوع پيوسته است. برخي ناظران در تهران معتقدند كه تغيير لحن كمسابقه مقامهاي بلندپايه در تركيه، برآيندي از موفق يا موفق نشدن سياستهاي هاي آنكارا در جبهه سوريه است.
به اين ترتيب، در حالي كه ارتش سوريه گام به گام به سمت پاكسازي حلب پيش ميرود، آنكارا بيش از هر موقع ديگري نسبت به امنيت مرزهاي جنوبي خود احساس ناامني ميكند. اين مسئله به خصوص با توجه به افزايش انتقادهاي داخلي از دولت اردوغان و معضلي كه برخورد با پ.ك.ك در مرزهاي تركيه به وجود آورده، براي آنكارا حساستر شده است. جمعه شب، رهبر حزب اسلامگراي سعادت تركيه از سياست اردوغان در برخورد با كردها به شدت انتقاد كرد و هشدار داد كه آناتولي در خطر است.
پروفسور مصطفي كمال آك، رهبر حزب اسلامگراي سعادت و از شاگردان و پيروان نجمالدين اربكان كه در ضيافت افطاري در توكات صحبت ميكرد، گفت: بدون تعارف بگويم آناتولي در خطر است. حزب عدالت و توسعه از ۱۰ سال پيش تاكنون اقتدار سياسي را در دست دارد اما در خصوص مبارزه با ترور و حل موضوع كردها بيكفايت و ناتوان بوده است و تنها جناح و گروهي كه توان بندآوردن اين خونها را دارد، حزب ما و انديشه نگرش ملي است. عثمان پاموك اوغلو، رهبر حزب حق و مساوات تركيه در يك برنامه تلويزيوني در رابطه با درگيريهاي چند هفته اخير در شهرستان شمدين لي استان حكاري اظهار داشت كه پ.ك.ك با حمله به شمدين لي قصد دارد اين منطقه را تحت كنترل خود قرار دهد و براي همين نيروهاي خود را به سمت شمال عراق سوق داده است.
تظاهرات مردم تركيه
روز شنبه هيلاري كلينتون براي بحث و گفتوگو با مقامهاي تركيهاي وارد آنكارا شد؛ سفري كه حدود سه روز بعد از سفر علي اكبر صالحي انجام شد و روزنامه اسرائيلي هاآرتص درباره آن گفته كه كلينتون طرح سرنگوني اسد را به آنكارا برده است. همزمان با سفر كلينتون تعداد زيادي از مردم تركيه در اعتراض به اين سفر به سمت سفارت امريكا در اين كشور تظاهرات كردند. كلينتون در ملاقات با داوداوغلو سقوط اسد را راهبرد امريكا دانست و گفت كه تركيه و امريكا براي سقوط او آماده ميشوند.
همزمان، روزنامه جمهوريت چاپ تركيه از نقشه دولت رجب طيب اردوغان نخست وزير تركيه براي دخالت نظامي در سوريه تحت پوشش ايجاد پنج منطقه حائل در عمق ۲۰ كيلومتري خاك اين كشور پرده برداشت؛ طرحي كه در صورت صحت داشتن آن، تهران را بيش از پيش مقابل آنكارا قرار ميدهد. روزنامه جمهوريت تركيه ديروز با اشاره به تحولات جديدي كه در مناسبات طرفين رخ داده، برخي مسائل منطقهاي را عامل اصلي تحول ناگهاني در روابط تهران و آنكارا ارزيابي كرد.
اين روزنامه نوشت: « آنها هم اكنون متوجه شدهاند كه سياست مهار در قبال ايران شكست خورده است و اين سياست ايران را از مواضع هجومياش باز نميدارد. تحت چنين اوضاع و احوالي، برخي منابع در تهران، كارآمدي سياست خارجي دولت ايران در قبال آنكارا را با پرسشهاي جدي روبهرو ميكنند. علي اكبر صالحي از برخي ردهها و مقامهاي ايراني خواسته كه در قبال آنكارا با رعايت جنبههاي مختلف موضعگيري كنند ولي سفر او به آنكارا نشان داد كه رويكرد مدارا با تركيه، هيچ كمكي به مهار رويكرد سياست خارجي تركيه در قبال ايران نكرده است.
لغو رژيم رواديد موقت است
سفارت جمهوري اسلامي ايران در تركيه با انتشار نامهاي نسبت به چاپ مطلبي غير واقعي در روزنامه مليت اعتراض كرد.
سفارت ايران در آنكارا در نامه اعتراضآميز خود به روزنامه مليت خطاب به مديرمسئول اين روزنامه با اشاره به چاپ خبر لغو رژيم رواديد تهران با آنكارا نوشت: اخذ رواديد از شهروندان تركيه براي مدت سه هفته همانگونه كه پيش از اين توسط مقامات دو كشور ايران و تركيه به دفعات بيان شده، صرفاً به دليل برگزاري اجلاس مهم سران كشورهاي جنبش غيرمتعهدها در تهران است و تنها مربوط به تركيه نيست و تمامي كشورهايي كه ايران با آنها مقررات لغو رواديد دارد را شامل ميشود.
