نشست پنج روزه كشورهاي عضو آسهآن به اضافه امريكا و چين اوايل ماه جولاي در پنومپن، پايتخت كامبوج تشكيل شد و اصليترين موضوع مورد بحث در اين نشست مربوط به حق مالكيت و بهرهبرداري از درياي جنوبي چين بود. اين دريا از جهت ماهيگيري و ذخاير نفت و گاز اهميت خاصي براي كشورهاي اطراف آن دارد و همين مسئله باعث شده بود تا حتي قبل از برگزاري اين نشست، حصول توافقي بر سر اين موضوع بعيد به نظر بيايد. در واقع، شش كشور چين، تايوان، فيليپين، ويتنام، برونئي و مالزي بر سر اين دريا ادعاي ارضي دارند و برخي از اين كشورها تاكنون به دفعات چين را متهم به نقض حريم آبهاي سرزميني خود كردهاند و همين اختلافنظرها باعث شده است تا درگيريهاي محدودي بين چين و اين كشورها به وجود بيايد.
بايد توجه داشت كه حدود يكسوم از كل ذخاير نفت و گاز چين در زير بستر اين دريا قرار دارد و با توجه به نياز روزافزون چين به انرژي، روشن است كه اين كشور نميتواند از چنين منبع غني انرژي چشمپوشي كند. اين موضوع باعث شده تا اين كشور ادعاي مالكيت بر آبهايي كند كه حدود يكهزار كيلومتر از خط ساحلياش فاصله دارد در حالي كه اين منطقه حدود ۲۰۰ كيلومتري خط ساحلي فيليپين قرار دارد. تعارض چين با ديگر كشورهاي عضو آسهآن بر سر اين موضوع موجب شد تا توافقي در اجلاس پنج روزه در پنومپن به دست نيايد و نمايندگان كشورهاي شركتكننده در اجلاس بدون دستيابي به نتيجهاي كامبوج را ترك كردند. از اين رو بود كه چهل و پنجمين نشست آسهآن به چنان شكست سياسي قابل توجهي منجر شد كه برخي از آن به عنوان سرآغازي براي شكاف در بدنه آسهآن ياد كردند.
شكست اين اجلاس بيش از هر كشوري براي اندونزي سنگين بود چراكه مقر اتحاديه آسهآن در جاكارتا، مركز اندونزي است و اين كشور قائل به نقش محوري در اين اتحاديه است. به همين دليل بود كه مارتي ناتاليگاوار، وزير امور خارجه اندونزي بعد از اين اجلاس سفر دورهاي به پنج كشور عضو آسهآن انجام داد تا بتواند توافق و وحدت نظري را در مورد چالش موجود بر سر بحران در درياي جنوبي چين به دست آورد. ناتاليگاوار در اين سفر حامل نامهاي از رئيسجمهور كشورش، سوسيلو بامبانگ يودهويونو بود كه در آن همكاري كشورهاي عضو اتحاديه از تلاشهاي اندونزي درخواست شده بود. اين درخواست حاكي از نگراني جدي اندونزي از شكست بيسابقه اخير آسهآن در دستيابي به توافق جامع است. دليل نگراني اندونزي در وهله نخست به تلاشهايي مربوط ميشود كه اين كشور از ۲۰۱۱ انجام داد تا به عنوان رياست دورهاي اتحاديه آسهآن بتواند توافقي بين كشورهاي عضو اتحاديه با چين بر سر بحران درياي جنوبي چين به دست آورد. اجلاس پنومپن به معناي شكست تمام كوششهاي اندونزي در اين مدت است و اينكه جاكارتا نتوانسته به هدف خود مبني بر حل بحران از طريق همكاري و گفتوگو بين اعضاي اتحاديه با چين دست يابد.
دليل ديگر براي سفر دورهاي ناتاليگاوار در بروز اختلاف نظر ميان اعضاي آسهآن است كه از نظر جاكارتا، اين امر ميتواند بر اصل وحدت بين اعضاي اتحاديه خدشه وارد كند و باعث تضعيف جايگاه منطقهاي آسهآن شود. تضعيف جايگاه منطقهاي آسهآن موجب بروز خلأ در منطقهاي ميشود كه در حال حاضر عرصه رقابت شديدي بين دو قدرت عمده جهاني شده است. امريكا با تغيير جهت در استراتژي نظامي خود از حوزه آتلانتيك به پاسفيك مناطقي را در شرق آسيا مد نظر دارد كه نقش محوري در اين تغيير استراتژي داشته باشند و حوزه دريايي جنوبي چين از مهمترين مناطق در اين برنامه امريكايي است.
حضور هيلاري كلينتون، وزير امور خارجه امريكا در نشست پنومپن و حمايت آشكار او از كشورهاي درگير با چين در اين اجلاس گواه بر اين ديدگاه امريكايي است. كلينتون در اين اجلاس طرح «تعهد به همبستگي» را به كشورهاي عضو آسهآن پيشنهاد كرد. اين طرح به معناي افزايش روابط كشورهاي منطقه با امريكاست كه امريكا در قالب اين طرح سعي دارد تا در رقابت خود با چين، آسهآن را به نفع خود مصادره كند. به نظر ميرسد كه اين امر چندان مطلوب اندونزي نيست و اين كشور سعي دارد تا آسهآن را در رقابت بين امريكا و چين به عنوان وزنهاي براي تعادل رقابت حفظ كند. بايد توجه داشت كه ديپلماسي اندونزي از ديرباز بر مبناي حفظ امنيت منطقهاي بنابر مشاركت كشورهاي منطقه و روابط بين آنها بوده است.
اندونزي براساس اين ديپلماسي است كه سايه سنگين قدرتهاي بزرگ بر آسهآن را مساوي با تحت تسلط قرار دادن كشورهاي كوچك و ضعيف در جهت منافع آن كشورها ميداند و در مقابل اين وضعيت سعي ميكرده تا با مشاركت دادن كشورهاي عضو در امنيت منطقه از ايجاد چنان وضعيتي جلوگيري كند. از اين رو است كه ميتوان گفت شكست اخير اجلاس پنومپن برخلاف جهتگيري كلي اندونزي بود و ادامه اختلافنظر و عدم ايجاد وحدت در كشورهاي عضو آسهآن به اين فرآيند دامن ميزند. به همين دليل است كه ناتاليگاوار به كشورهاي عضو آسهآن سفر كرد تا آنكه آنان را به قبول مسئوليتشان در اتحاديه ترغيب كند و به اين وسيله اجازه ندهد تا منطقه آسهآن جولانگاه رقابت امريكا با چين شود.
