نميتوان از نظر دور داشت كه گاه جدال در چند ميدان به طور همزمان پي گرفته شده و البته آن ميان، در يكي از ميادين، جنگ پررنگتر و شديدتر جريان داشته است، آنچنان كه اين روزها و پس از جنگ تمامعيار فتنه ۸۸، جنگ در عرصه اقتصاد به بهانه فعاليتهاي هستهاي ايران كه مصارف علمي و دارويي دارد، روز به روز پررنگ تر ميشود؛ جنگي كه با آغاز تحريمهاي نفتي ايران توسط امريكا و اتحاديه اروپا، به نظر ميرسد دارد به روزهاي پاياني خودش نزديك ميشود؛ پاياني كه نميتواند برد- برد باشد و يقيناً يك سو را به شكست ميرساند و گفتن ندارد كه جمهوري اسلامي ايران خيلي قويتر از آنچه در برخي اذهان ممكن است تلقي شود، ميتواند از اين تحريمهاي اقتصادي سياست زده، پيروز بيرون بيايد.
دور زدن تحريمها توسط شركتهاي خارجي بانكها و شركتهاي غربي كه نميتوانند با تن دادن به تحريمهاي غيرمنطقي حكومتهاي خود عليه ايران، از بازار پرسود يك كشور ۷۵ ميليون نفري چشم بپوشند، بعضاً تلاش ميكنند به نحوي اين تحريمها را دور زده و منافع خود را از دست رفته نبينند. واقعيت هم همين است كه اين شركتها و بانكها دلشان به حال دولت و ملت ايران نسوخته، بلكه تنها به منافع خود ميانديشند و اين يعني كه بازار ايران، بازار پرسودي است، آنقدر پرسود كه اينان ريسك افشاي قضيه و ارائه توضيح و عذخواهي به كنگره امريكا را بپذيرند.
آخرين مورد از اين قسم دور زدنها، اتهاماتي بود كه متوجه بانك بزرگ اچ اس بيسي انگليس شد و رؤساي آن را مجبور كرد كه به كنگره امريكا رفته و ضمن توضيح درباره عملكرد خود، عذرخواهي كنند! اتهامات وارد شده در گزارش سناي امريكا منتشر شد. گزارشي كه مدعي بود مطابق بررسيهاي جديد، زيرمجموعههايي از اين بانك اقدام به «پرداختهاي مخفي» به ايران كردهاند. به گزارش خبرگزاري رويترز، گزارش تازه مجلس سناي امريكا مينويسد كه نهادهاي مالي وابسته به اچاسبيسي براي مخفي نگه داشتن داد و ستد مالي با ايران، با روشي موسوم به «پاكسازي»، نام ايران را از تمامي عمليات بانكي ثبت شده حذف كردهاند. اين گزارش ميافزايد: اچاسبيسي بين سالهاي ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۷ بيش از ۲۸ هزار معامله بانكي خارج از كنترل حسابرسان انجام داده كه ۲۵ هزار مورد آن به ايران مربوط ميشود.
اين مورد، فقط يك نمونه از دور زدن تحريمهاست. پيش از اين، ژاپن با بيمه كردن نفتكشهاي ايراني، عدماهميت بيمه اروپايي را هم اثبات كرده بود. يك شركت بيمهاي هندي نيز بخشي ديگر از بيمه نفتكشهاي ايران را متعهد شده است. اگر روند چنين اقداماتي ادامه داشته باشد، يعني اساساً تحريم همهجانبه و فراگير با شكست روبهرو خواهد شد.
تحريمها، آغازي براي خودكفايي از سويي ديگر، با دستور رئيسجمهور ايران نيز سنديكايي متشكل از كارگزاران داخلي بيمه به منظور بيمه كشتيهاي نفتكش ايران تشكيل شده كه علاوه بر خنثيسازي تحريم منجر به عدم خروج ارز و صرفهجويي اقتصادي قابل توجهي شده است. اين قدم، خود آغاز نكته ديگر است. قدمي كه در واقع قدم آغازين اتكا به خود براي ايستادن مقابل غرب است. ايرانيها خوب ياد گرفتهاند كه از تهديد تحريم اقتصادي و جنگ در عرصه اقتصاد، براي خود فرصت خودكفايي فراهم كنند؛ فرصتي كه امروزه و با پيشرفت قابل ملاحظه و چشمگير ايران در ساخت صنايع دفاعي كه پس از تحريم فروش تسليحات نظامي به ايران روي داد، براي مردم ايران غيرقابل درك و تجربه نخواهد بود. هر چه فضاي ورود كالا و امكانات به جمهوري اسلامي بستهتر شود، مردم و دولت بيشتر راه به خودكفايي و توليد ملي ميبرند و از اين جهت، عملكرد دشمنان ما، مصداق «عدو شود سبب خير، اگر خدا خواهد» ميشود.
۴ نكته براي گذر از تحريمها و در نهايت آنكه پيروزي در عرصه اقتصاد، نيازمند «اصلاح الگوي مصرف» ميان ايرانيهاست؛ امري كه لازم است مورد توجه مسئولان و ملت و به موازات آن مورد توجه مراجع تبليغاتي قرار گيرد؛ فرهنگسازي براي آنكه مسئولان و مردم ياد بگيرند كه صرفهجو باشند.
پس از اصلاح الگوي مصرف بايد «كار و همت مضاعف» مورد توجه گيرد و دوري كردن از برخي تنبلكاريهاي ما جماعت ايراني كه متأسفانه بين جمعي از مردم و برخي مسئولان ريشه دوانده، نيازمند فرهنگسازي است. شايد زمان زيادي لازم باشد كه جوانان مان را ياد بدهيم كه فرهنگ پشتميزنشيني پيشرفت نميآورد، ترقي اقتصادي نميآورد و چينيها با پشتميزنشيني نيست كه بازار كفش و پوشاك و كيف و. . . را در دنيا در دست گرفتهاند. آنچه گفتيم ميسر نخواهد بود مگر آنكه «جهاد اقتصادي» همه جانبه در عرصه افكار عمومي ملت و خصوصي مسئولان و در مراكز فرهنگساز همچون صداوسيما صورت گيرد و هر كس در هر جا كه هست، خود را نسبت به وضعيت اقتصادي اين سرزمين، مسئول بداند.
اگر سه نكته بالا به درستي مورد توجه و عمل مسئولان و مردم قرار بگيرد، ميتوان اميدوار بود كه به زودي از وابستگي غيرعادي ايرانيها به كالاي خارجي كاسته شده و همه آحاد اين سرزمين از صدر تا ذيل، به «توليد ملي و حمايت از كار و سرمايه ايراني» برسند؛ امري كه نه فقط ما را امروز از تحريم ميرهاند كه فرداي اقتصادمان را نيز بيمه ميكند.
