جمعه دوم تيرماه (۲۲ ژوئن) زماني که خبر سرنگوني جنگنده RF۴- E ترکيه در ساحل سوريه (شرق مديترانه) منتشر شد، بسياري گمان کردند که دمشق بهانه لازم را به ترکيه و متحدان غربي آن داد و به زودي تنش بزرگتري و شايد در سطح بحران ميان دمشق و آنکارا رخ دهد.
اما هر روز که گذشت جزئيات بيشتري از اين حادثه منتشر و روشن شد که رجب طيب اردوغان که بيش از يکسال است، بشار اسد را به هر بهانهاي به کنارهگيري از قدرت فراميخواند و او را فاقد مشروعيت مردمي ميداند، به معناي واقعي افتضاح به بار آورده است؛ افتضاحي که نه تنها آبروي دولت ترکيه را برد، بلکه جان دو خلبان را گرفت و يک جنگنده اف- ۴ را به قعر آبهاي سوريه فرستاد.
اما براي اردوغان اينها چندان مهم نيست. مهم رودستي است که آنکارا از اسرائيل و امريكا خورد.
بهتر است ماجرا را از ابتدا مرور کنيم. ديگر بر کسي پوشيده نيست که ورود جنگندهها مقدماتي براي جمعآوري اطلاعاتي از ساحل و نقاط نظامي لاذقيه بود تا مقدماتي براي تحميل احتمالي منطقه پروازممنوع بر سوريه آماده شود. قرار بر اين بود که ناتو قبل از هر چيز ميزان آمادگي پدافند هوايي سوريه و رادارهاي آن را تست کند. به پيشنهاد امريكا نيروي هوايي ترکيه مأمور جمعآوري اطلاعاتي از ساحل سوريه و آزمايش ميزان آمادگي پدافند هوايي دفاع ساحلي سوريه ميشود.
اين کار ورود مستقيم آنکارا به رويارويي نظامي با دمشق است. چنين اقداماتي، نقض حاکميت يک کشور مستقل است و نشاندهنده عمق همکاري ترکيه با ناتو عليه همسايهاش است اما به اردوغان اطمينان خاطر داده ميشود که هواپيماهاي اسرائيلي نيز که در حريم بينالمللي در پروازند، وارد حريم هوايي سوريه خواهند شد تا رادارهاي سوري را تحريک کنند.
اردوغان گمان کرد که اين اقدام يک پرواز شناسايي بيخطر است مضافاً اينکه قرار است جنگنده اسرائيلي نيز حريم آسمان سوريه را نقض کند و پس از آن تبليغ شود که جنگنده مذکور تا بالاي کاخ رياست جمهوري رفته و سالم برگشته است.
اما زماني که جنگنده ترکيه با اقدام به موقع پدافند هوايي سوريه ساقط ميشود، امريكاييها به سرعت از اردوغان ميخواهند تا خوددار باشد و آرامش را حفظ کند. اردوغان در اينجا دريافت که از امريكا و اسرائيل رودست خورده است چراکه جنگندههاي اسرائيلي حتي به حريم هوايي سوريه هم نزديک نشدند و همين امر خشم اردوغان را برانگيخت اما کاري از او ساخته نبود.
چيزي که اردوغان را بيش از هر چيز از سلامت اين مأموريت مطمئن کرده بود، نکتهاي فني است. زماني که حسن مرعي الحماده خلبان سوري، پنجشنبه اول تير (۲۱ ژوئن) با جنگنده ميگ- ۲۱ به اردن فرار کرد و در پايگاه ملک حسين فرود آمد، کارشناسان اسرائيلي آنجا حاضر بودند و بلافاصله سيستم رمز راداري مخصوص هواپيما را جدا کردند و با خود به تلآويو بردند.
پس از شکستن رمز و شبيهسازي آن، مشابه آن را با يک جنگنده اسرائيلي که در پايگاه انجرليک ترکيه فرود آمد، براي ترکيه ارسال کردند. اين سيستم روي دو جنگنده ترکيه نصب شد. طبق برنامه زمانبندي شده، زمان اعلام آغاز عمليات دو جنگنده ترکيه در آسمان سوريه براي بمباران چندين نقطه نظامي سوريه فرارسيد. دو جنگنده اف- ۴ترکيه وارد آسمان سوريه در منطقه البدروسيه در لاذقيه شدند. ارتفاع خود را با سطح دريا تا حد امکان کم کردند تا حتيالمقدور در رادار ديده نشوند، هرچند گمان ميکردند که در صورت ديده شدن، شناسايي نميشوند چون رمز راداري جنگنده ميگ ۲۱ روي آنان نصب بود، اما پدافند هوايي سوريه آنان را ميزند و يکي را ساقط ميکند.
منابع ترکيهاي همچنين اعلام کردند که قرار بود بعد از اجراي موفق عمليات و جمعآوري اطلاعات از نقاط حساس ساحل سوريه و تحويل آن به ناتو، تبليغات گسترده آغاز شود که کاخ رياست جمهوري سوريه شاهد پرواز جنگندههاي ترکيه يا اسرائيل در بالاي سر خود بوده است و بدين صورت رسوايي سياسي بزرگي براي بشار اسد خلق کنند، اما اين عمليات به رسوايي اردوغان تبديل شد و وي دريافت که نيروي هوايي ترکيه در طرح امريكا و اسرائيل طعمه شده است.
براساس گزارشي که يک ژنرال ارتش ترکيه به اردوغان تسليم کرد، بيشترين واکنش احتمالي سوريه روشن کردن سيستم راداري هجومي خود بوده است و به نخستوزير اطمينان داده شده بود که دمشق واکنشي بيشتر از اين نشان نخواهد داد اما ساقط شدن اف- ۴ امريكايي به اردوغان ثابت کرد که سخت در اشتباه است.
