تامین شن و ماسه بعنوان جزء اصلی مصالح ساختمانی نقش تعیین کننده ای در اجرای طرح های عمرانی و ساخت و سازها دارد به گونه ای که کمبود این مصالح سرعت و روند اجرای پروِژه های عمرانی را کاهش می دهد . اما اين روز ها گلستاني ها معضل كمبود اين مصالح را به روشي تازه حل كرده اند، برداشت بيش از حد شن و ماسه از بستر رودخانه ها، سواحل دریا، کوه و زمینهای کشاورزی. فارغ از غير قانوني بودن اين عمل برداشت شن و ماسه و تخريب بستر آب راهه ها و حتي در برخي موارد كوهپايه هاي آبرفتي استان عامل اصلي بروز سيل آب هاي فصلی است كه علاوه بر وارد آوردن خسارت غير قابل اغماض به منابع طبيعي، باعث تخريب «گياه خاك» به عنوان قسمت اصلي و بارور زمين هاي كشاورزي و همچنين تخريب بستر رودخانه ها و تغيير متداوم مسير رودخانه هاي فصلي محلي خواهد شد. اين اقدام هر چند در ظاهر تنها كسب منفعتي زود گذر براي اهالي حاشيه رودخانه هاي استان است اما با توجه به اثرات مشابه ايجاد شده در ديگر استان هاي حاشيه خزر در نهايت به فاجعه اي ملي تبديل خواهد شد. کارشناسان معتقدند تغییر مسیر رودخانه، خطر جاری شدن سیل، انقراض نسل موجودات ابزی، هدایت فاضلاب به رودخانه ها و تهدیدات جدی زیست محیطی از جمله پیامدهای منفی برداشت غیر اصولی و بی رویه شن و ماسه از بستر رودخانه های استان است و آنانكه خانه خويش را با برداشت شن و ماسه از حاشيه رودخانه هاي استان بنا مي كنند، بي شك خانه بر سيلاب مي سازند!
افزايش طغيان ها فرصتي براي درآمد زايي
بستر رودخانه ها، سواحل دریا، کوه و زمینهای کشاورزی از جمله منابع مهم تامین شن و ماسه مورد نیاز ساخت و سازها محسوب می شوند اما در این بين شن و ماسه موجود در بستر رودخانه ها به سبب ارجهيت کیفی و سهل الوصول بودن، بیشتر از منابع دیگر مورد توجه مصرف کنندگان این بخش قرار می گیرد.
هر سال پس از فصل بارندگی و طغیان رودخانه ها مقدار زیادی شن و ماسه طبیعی در بستر رودخانه باقی می ماند که پس از کم شدن میزان آب رودخانه ها جهت پاکسازی مسیر این منابع با صدور مجوز از بستر رودخانه ها خارج و سپس مورد استفاده قرار می گیرد. لازم به ذكر است شن و ماسه موجود در بستر رودخانه ها به سبب کمی و کیفی، بیشتر از منابع دیگر مورد توجه مصرف کنندگان این بخش قرار گرفته است تا جایی که برداشت بی رویه و حتی غیر مجاز شن و ماسه از بستر رودخانه های استان مشکلات زیادی را ایجاد کرده و نگرانی هایی را برای مسوولان و مردم گلستان بوجود آورده است .
معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای گلستان با بيان اينكه ۴۴ شاخه رودخانه به طول تقریبی دو هزار و ۷۰۰ کیلومتر در استان وجود دارد و اين منابع خدادادي به بستری مناسب جهت برداشت شن و ماسه تبديل شده و مورد توجه بهره برداران و سودجویان غیرمجاز قرار گرفته و همین مسئله نگرانیهای زیادی را به وجود آورده، گفت: بیشترین میزان برداشت شن و ماسه در استان از رودخانه های زرین گل، خرمارود، قره چای رامیان، دوغ، ساری سو انجام می شود و در صورتی که این برداشت ها غیر اصولی و بدون مجوز باشد صدمات جبران ناپذیری به وجود می آورد که قابل بازگشت نخواهد بود.
سید محسن حسینی با اشاره به برداشت ۹۲ هزار متر مکعبی بر اساس مجوز صادره در ۶ ماهه اول سالجاری اظهار داشت: برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه ها ممکن است از نظر فعالیت های اقتصادی و توسعه جغرافیایی نقش به ظاهر مناسبی داشته باشد، اما بهره برداری غیر مجاز از بستر رودخانه ها باعث بروز پیامدها و عوارض منفی می شود که از جمله آن می توان به تغییر عرض و ارتفاع رودخانه،از بین رفتن تاسیسات آبی و پل ها، خطر جاری شدن سیل و انقراض نسل موجودات آبزی اشاره کرد.
برداشت شن و ماسه معضل اصلي مديريت آب
تجاوز به حریم مجاری آبی، برداشت های غیر مجاز شن و ماسه از بستر و حاشيه رودخانه ها و حفر چاه هاي غير مجاز از عمده معضلات پيش روي حوزه بخش آب و مدیریت آن در گلستان است.
مدیرعامل آب منطقه ای گلستان، با اعلام اين خبر، برداشت و حفاری های غیر مجاز، بروز تنش ها و مشکلات اجتماعی در برخورد با حفاری های غیر مجاز، صحیح نبودن الگوی مصرف در بخش های مختلف به ویژه شرب و کشاورزی، کشت شالی با استفاده از آب زیرزمینی و وقوع سیلاب های متعدد ناشي از برداشت غير مجاز شن و ماسه كنار رودها را از دیگر مشکلات موجود در اين حوزه برشمرد.
ایرج حیدریان با بيان اينكه بیش از ۹۵درصد آب شرب گلستان از سفره آب زیرزمینی تامین می شود و ایجاد هرگونه آسیب از نظر کمی و کیفی به آبخوان ها، تامین آب شرب را با مشکلاتی مواجه می کند، خاطرنشان كرد: به دلیل اولویت تامین آب و نیز محدودیت منابع آب زیرزمینی، تامین آب سایر بخش ها از جمله صنعت و کشاورزی و به تبع آن توسعه در این بخش ها با محدودیت هایی مواجه شده و تقریبا در حدود ۵۰ در صد از وسعت دشت های استان سفره آب زیرزمینی توسعه یافته است و بخش های شمالی دشت های استان فاقد سفره آب زیرزمینی است و در برخی نواحی نیز با وجود توسعه آبخوان ها، از نظر کیفیت، نامناسب یا دارای محدودیت است.
حيدريان به آلودگی منابع آب استان اشاره کرده و ادامه داد: در حال حاضر بسیاری از مناطق مسکونی در بخش شمال گلستان فاقد سیستم بهداشتی است و مجاری آبی رودخانه ها به دلیل سهولت دسترسی، همواره در معرض تخلیه فاضلاب، زباله ها و پسماندها بوده اند و این موضوع از نظر زیست محیطی به کیفیت آب رودخانه ها و محیط زیست آسیب جدی وارد کرده است.
برخورد قانوني با هر نوع برداشت غير قانوني
دادستان عمومي و انقلاب مركز استان گلستان نير با اشاره به معضلات ناشي از برداشت غيرمجاز شن و ماسه در اراضي استان از برخورد قانوني با برداشت كنندگان غيرمجاز شن و ماسه خبر داد و گفت : حفظ منابع طبيعي از دغدغه ها اصلي در استان است و خوشبختانه با برخوردهاي صورت گرفته با متجاوزين، روند تخريب اراضي ملي و منابع طبيعي در استان، كند تر شده است.
عباس پورياني با ابراز نگراني از روند برداشت غيرمجاز شن و ماسه، از دادستان هاي سراسر استان گلستان خواست كه توجه و اهتمام ويژه خود را بر، برخورد با اين افراد قرار دهند.
پورياني با تاکید بر اینکه برداشت شن و ماسه از بستر و حریم رودخانه ها نوعی دخل و تصرف در منابع طبيعي محسوب مي شود، عنوان کرد: تغییرات ناشی از برداشت شن و ماسه تنها به محل برداشت محدود نمی شود، بلکه تاثیرات مخرب آن در بالادست و پایین دست رودخانه نیز مشاهده می شود و با توجه به همين موضوع دادستاني عليه افرادي كه به صورت غير مجاز و غير قانوني اقدام به برداشت از منابع طبيعي مي كنند اعلام جرم كرده و با هرگونه تخريب منابع طبيعي برخورد خواهد كرد.
