دغدغه اکران یا عدم اکران فیلمهای خارجی در سینماهای ایران و ساز و کار نامناسب اکران این فیلمها از دهه ۶۰ تا کنون که باری دیگر با طرح جدید اکران فیلمهای سه بعدی در سینما آزادی تازه شده است، بحثهای گستردهای را پیرامون ادعاهای اخیر برخی مدیران سینمایی مبنی بر نمایش آثار محض امريكایی که شرایط پخش از سینمای جمهوری اسلامی ایران را ندارند مطرح میکند، این مشکل در کنار سایر مشکلاتی که هر یک به نوبه خود راه حلی دارند، مانع نمایش فیلمهای خارجی بر پرده نمایش سینماهای ایران شده است.
وقتی فیلم امريكایی «آواتار» به عنوان پرفروشترین فیلم تاریخ سینمای جهان در ردیف اکران جهانی قرار گرفت، شمار زیادی از مخاطبان ایرانی سینما که تعدادشان به ۱۰۰هزار نفر هم میرسید، برای تماشای این فیلم در قالب سینمای سه بعدی راهی لبنان و دوبی شدند. این اتفاق به نوبه خود گویای دو مطلب بود: اول اینکه مخاطبان سینما در کشور ما نیز تشنه همگام شدن با مخاطبان جهانی این صنعت و تماشای فیلمها با جدیدترین تکنولوژی روز در زمینه پخش هستند و دوم علاقه مخاطبان سینما به تماشای فیلمهای خارجی بود، آن هم فیلمهایی که با استقبال خوب جهانی رو بهرو شدهاند. در واقع وقتی مدیر سینما آزادی از نمایش سه بعدی فیلمهایهالیوودی در سینما آزادی برای اولین بار در ایران سخن گفت، تصور اینکه این طرح تا چه حد بینندگان مشتاق را به این سینما روانه میکند، دور از انتظار نبود، هر چند گاه در این حوزه صحبت از نمایش آثاری همچون آواتار به میان میآمد که به دلیل صحنههای خاصش به هیچ وجه قابلیت نمایش در سینماهای جمهوری اسلامی ایران را نداشت و این صحبتها و شایعهپراکنیها را بیشتر به یک پروپاگاندا تبدیل میکرد.
در واقع با اینکه قرار بود اکران آثار خارجی سه بعدی در سینما آزادی از اوایل مهرماه آغاز شود، این اتفاق تا کنون نیفتاده است و این در کنار بینظمیها و ناهماهنگی موجود در زمینه اکران فیلمهای خارجی که سالهاست امکان نمایش منسجم و منظم در سینمای ایران را نداشته است، به گوشهگیری سینماهای کشورمان هر چه بیشتر دامن میزند. در ماههای اخیر که بحثها پیرامون اکران عمومی و منسجم فیلمهای خارجی در ایران پا گرفته است بسیاری بر این اعتقاد بودند که اکران آثار بینالمللی به سینمای داخلی کشور ضرر میزند. این صحبت چندان هم بیجا نبود. تجربه اکران آثاری چون «هوانورد» اسکورسیزی به مدت تنها یک ماه پس از اکرانش در امريكا یا «مصائب مسیح» در فاصلهای شش ماهه پس از اکران جهانیاش با سیل عظیمی از استقبال مخاطبان سینما روبهرو شد. روی دیگر ماجرا به عقیده برخی دیگر از منتقدان این بود که با اکران آثار خوشساخت خارجی در ایران، کیفیت آثار داخلی نیز برای بقا در فضای رقابتی عرصه سینما ارتقا پیدا میکند.
با وجود همه این اظهار نظرها همچنان ساز و کار دقیقی برای اکران فیلمهای خارجی در ایران وجود ندارد. سینماهای ایران که در حرکتی نوسانی هر از گاهی میزبان نمایش آثار خارجی میشوند هنوز برنامه منظم و سازماندهی شدهای برای نمایش فیلمهای خارجی ندارند تا پرده سینماهای کشور همچنان از تنوعی که لازمه جذب مشتاقان به سالنهاست بیبهره بماند. در این بین بهانه برخی افراد برای سنگاندازی در مسیر نمایش آثار خارجی، صحنههای ضدارزشی در فیلمهای امريكایی بود که اکران این فیلمها در سینماهای اسلامی ایران را بیمعنا میکرد. اما سؤال اینجا بود که چرا هر گاه از اکران فیلمهای خارجی در کشور سخن به میان میآمد، توجهها معطوف به آثار امريكایی میشد، حال آنکه سراغ سینمای مفهومی و تأثيرگذار را بايد درکشورهای امريكای لاتین جست. با توجه به علاقه قشر مخاطب سینما به اکران آثار خارجی شاید این مشکلات نتواند راه اکران فیلمهای خارجی در سینماهای کشور را مسدود کند.
نگاهی به سینمای کشورمان از آغاز تا به امروز نشان میدهد که سینمای ایران همچون تیمهای فوتبالی که برای ارتقای استانداردها و کیفیت خود اقدام به جذب بازیکن یا مربی کارکشته خارجی میکنند، نیاز به پر کردن خلأها در بخش اکران بینالمللی دارد و اکران فیلمهای خارجی نیز تنها منوط به اکران آثار مستهجن امريكایی یا اثری چون آواتار نیست که به بهانه آن پردههای سینمایمان را از نمایش آثار خارجی دریغ کنیم و تنها به سینمایی تکمحور تبدیل شویم. شرایط اکران آثار خارجی در سینماهای کشورمان وجود دارد و بیش از اینکه درگیر موانع یا پروپاگاندای نمایش یا عدم نمایش اثری در سینماهای کشور شویم بهتر است که توجهها بیشتر به نحوه ساز و کار اکران جلب شود. اینکه مسئولان سینمایی ساز و کار مناسبی را برای اکران فیلمهای خارجی در برخی سینماها یا در ساعات مشخصی از سانسهای سینمایی تدارک ببینند کاری است که تاکنون انجام نشده و نتیجهاش چیزی جز اکرانهای پراکنده و بیبرنامه نبوده است.
