شايستهسالاري، مهمترين مبحث در مديريت اسلامي است و اگر مدعي هستيم در آستان قدس رضوي و در كل كشور و نظام كه اين آستان مقدس هم مجموعهاي از نظام است، مديريت اسلامي موفقي به طور نسبي ارائه شده است، بايد با تعريف مديريت اسلامي نيز آشنا باشيم.
به گزارش پايگاه اطلاعرساني آستان قدس رضوي، آيت الله واعظ طبسي، نماينده ولي فقيه در خراسان و توليت آستان قدس رضوي در ديدار اعضاي هيأت امنا، اعضاي شوراي عالي فرهنگي، معاونين، مديران، اعضاي هيأت مديره مؤسسات و رؤساي ادارات آستان قدس رضوي با اعلام مطلب فوق افزود: بايد ببينيم مديريت اسلامي چيست؟ و مدير و حاكم در اسلام و در نگاه اسلامي به وسيله چه كسي منصوب ميشود؟ آيا هر فردي ميتواند مدعي باشد من مسئوليت مديريت اين مجموعه را دارم و اگر چنين نيست، از چه مبدأ و مجموعهاي و از كدام دستگاهي اين حكم حاكميت و مديريت اسلامي در سطح كلان صادر ميشود؟
وي افزود: ثانيا اينكه يك مدير و يك حاكم و اداره كننده جامعه اسلامي يا يك سازمان وابسته به مجموعه نظام ديني و اسلامي از چه خصوصياتي بايد برخوردار باشد و چه ملاكها و شاخصهايي را درباره او بايد ديد كه خصوصيات اخلاقي و رفتاري او منطبق با آن ملاكها و معيارها باشد (بايدها) و اينكه يك مدير از كدام مرزها نبايد عبور كند بلكه نبايد وارد بشود تا بتواند از صلاحيتها و شايستگيهاي يك مدير اسلامي برخوردار باشد (نبايدها).
• انتصاب الهي
وي افزود: آيه كريمه »يا داود إنا جعلناك خليفه في الارض...» در سوره مبارك «ص» اين خصوصيات را بيان ميكند و از اين آيه شريفه ميشود برداشت كرد كه اولاً حاكم در جامعه اسلامي و مدير امت اسلام بدون نصب الهي مشروعيت ندارد؛ بنابراين انتصاب يا انتخاب محور اداره كننده جامعه اسلامي با خداي متعال است.
خداوند در قرآن كريم به حضرت داود(ع) ميفرمايد: ما تو را خليفه، حاكم و نماينده خود در زمين انتخاب و نصب ميكنيم و رفتار تو بين مردم بايد به حق باشد. يعني ملاك كلي در مديريت، برنامهريزي و سياستگذاري در همه زمينهها و حوزههاي مديريتي بايد مبتني بر حق باشد و منظور از حق، ايمان، علم، تقوا و قدرت مديريت براي اجراي برنامهها و سياستهاي اصولي نظام است.
و اما آنچه را كه نبايد به آن فكر بكنيم و وارد اين حوزه بشويم، دوري از هواها و خواستههاي نفساني است. بايد بدانيم آنچه خود ميپسنديم و فقط خواسته شخصي ماست، نبايد در مديريت ملاك عمل باشد.
• تأكيد بر شايستهسالاري
عضو مجلس خبرگان رهبري با استناد به احاديث معصومين(ع) اظهار داشت: اولين بحث در مديريت اسلامي بعد از آنكه خداي متعال رهبر و امام جامعه را نصب فرمود، شايستهسالاري است؛ يعني همه مديران در سطوح مختلف بايد به اين برنامه و سياست توجه كنند، زيرا عدول از شايستهسالاري، دستگاه مديريت نظام و سازمانهاي وابسته به نظام را ساقط ميكند. در اسلام نيز شخص پيامبر(ص) و اميرالمؤمنين(ع) در اين مسئله با هيچ كس ملاحظه سياسي نميكردند و دقيقاً آن كسي كه از بيشترين فضائل اخلاقي و عملي و شايستگيها برخوردار بود را به عنوان مدير انتخاب ميكردند. همچنان كه رسول خدا يك جوان بيست ساله را به فرمانداري مكه منصوب كرد و بعد فرمود كه اگر در تحقيقاتم به فردي بهتر از تو ميرسيدم، او را منصوب ميكردم. اسامه بن زيد نيز كه يك جوان ۱۹ ساله بود، بوسيله پيامبر فرمانده لشكر اسلام براي حفاظت از حدود شام شد.
آيت الله واعظ طبسي تصريح كرد: چنين مسئوليت بزرگي بر اساس قبيلهسالاري، خويشاوندسالاري، دوستسالاري و فرزندسالاري نبود، بلكه شايستگيهايي نظير ايمان، تعهد ديني، علم، تجربه در مديريت، تقوا و پرهيزگاري، قدرت نظارت و تصميمگيري و نگاه به آينده، جامعهنگر بودن، برخورداري از شجاعت و شهامت لازم براي اجراي سياستهاي اصولي نظام، قدرت تصميمگيري داشتن، اهل مشورت بودن و در برابر دشمنان نظام موضعگيري درست كردن عامل اين انتخاب بود.
• كشورداري با شعار نميشود
وي افزود: اينها شعار نيست، آنچه كه هم ما در طول اين ۳۲ سال گفتيم در همين محدوده است. توجه داشته باشيم كه مديريتهاي محوري اين سازمان و نظام اسلامي كه به اين سياستها عمل نكنند، مغضوب خداي متعال هستند. آن روزي كه مديران ما مسائل اصولي و پايدار را زيرپا بگذارند و آنچه كه ميتواند براي امروز و آينده جامعه اسلامي مفيد باشد، بكار نگيرند، از مباني فكري و اعتقادي اسلام عدول كنند، بخاطر جلب رضايت جمعي، موقعيت اجتماعي فردي را متزلزل نمايند، با دادن شعارهايي سطح انتظارات مردم را بالا ببرند و از سياستگذاري اساسي و اصولي و پايدار، آنچه كه به استقلال اقتصادي و سياسي كشور كمك ميكند و مسائلي كه ميتواند كشور را بسازد، نبينند و با شعار بخواهند يك سازماني را اداره كنند، انگيزه آنها از اين شعارها صرفاً يا ناداني است و يا عدم تعادل روحي و رواني و بياطلاعي از اسلام و يا خواستهها و هواهاي نفساني.
عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام تأكيد كرد: كشورداري و اداره امور موقوفات در جهت منافع نظام و مصالح ملي كشور با شعار نميشود، بلكه نيازمند فكر، علم و دانش، تجربه، مشورت، ايمان، مسئوليتپذيري، اعتماد به خود و خدا و تعلق خاطر به محيط كار است. شايستهسالاري يعني استفاده از نيروهاي برجسته كه فكر آنها ميتواند يك سازمان را متحول بكند و هزاران فرصت شغلي ايجاد نمايد و گره مسائل اقتصادي و سياسي و اجتماعي را باز كند. لذا مديري كه اهل علم و دانش و فكر و ايمان است هرگز مأيوس نميشود و دنبال يك كار آماده و بدون دردسر نيست. ميداند كه اداره امور كشور و هر مجموعهاي مشكل است.
• مديريت تعارفبردار نيست
وي با بيان اين كه مديريت تعارفبردار نيست، به دو نمونه تاريخي از شخصيتهاي بزرگ صدر اسلام اشاره كرد و گفت: كميل بن زياد در يكي از شهرهاي مرزي اسلام فرماندار بود، ولي او را به خاطر ضعف مديريت عزل كردند، و او ناراحت نشد و واكنشي بسيار معمولي و عادي داشت. جناب ابوذر نيز وقتي از رسول خدا(ص) خواست به او مسئوليتي بدهد، ايشان فرمودند: اي ابوذر مسئوليت، امانت خداست و اين امانت سنگين است و روز قيامت سؤال ميكنند و تو نميتواني اين مسئوليتها را بپذيري؛ تو براي اين كار خوب نيستي.
نماينده ولي فقيه در خراسان در ادامه گفت: اگر نگاه به مسئوليت، ابزاري براي خدمت به نظام، ملت و جامعه باشد، از نداشتن مسئوليت بايد احساس راحتي كنيم كه تكليفي را از دوش ما برداشتهاند و البته اگر توانايي داشته باشيم، پذيرش مسئوليت، بزرگترين افتخار براي يك انسان در نظام اسلامي است.
وي با اشاره به سخني از اميرالمؤمنين(ع) گفت: كه اگر جامعه اسلامي انسانهاي شايسته و بافضيلت و برخوردار از برجستگيهاي لازم را كنار گذاشت، به مسائل اصولي و پايدار بياعتنا بود، به شعار اكتفا كرد و به حواشي و فروع پرداخت، بايد دانست كه در چنين شرايطي اين تشكيلات مديريتي سقوط خواهد كرد.
• اين همه بروبيا براي چه؟
آيت الله واعظ طبسي به ضعف بعضي از مجموعههاي مديريتي اشاره كرد و گفت: در مجموعهاي كه كل درآمد آن در سال به ۵۰ ميليارد نميرسد، اين همه نيروي انساني متراكم، اين همه تشريفات زائد و اين همه بروبيا براي چيست؟ اين چه مديريتي است؟ اين نوع مديريت را هر انسان صفر كيلومتري هم ميتواند داشته باشد.
وي افزود: در اين شرايط، چه كسي بايد مراقبت بكند و چه كسي بايد قدرت برخورد داشته باشد و از جو و فشار اجتماعي نترسد؟ روشن است وقتي كه بنده تصميم ميگيرم يك مديري را عزل بكنم، او و خانواده و جمعي از دوستان او ناراحت ميشوند. همه هم كه براساس دين و مباني ديني قضاوت نميكنند؛ بنابراين روشن است كه بر قداست اين فرد بر مي خورد و قدري از نظر اجتماعي لطمه ميبيند، اما اگر ايمان باشد و مسئوليت را براي خدا و تكليف پذيرفتيم، بايد تصميم بگيريم و اجرا كنيم.
• آستان قدس رضوي در خدمت نظام
وي افزود: آستان قدس رضوي متعلق به شخص نيست؛ بلكه يك مجموعه مالي، فرهنگي و سياسي است كه بايد از اين مجموعه به نفع نظام و مصالح جامعه اسلامي استفاده بشود. اگر بنده نتوانم از عهده اين مسئوليت برآيم، بايد كنار بروم. به خداي بزرگ سوگند اگر الان بدانم كه قدرت و توان مديريت امروز من با ۳۰ سال قبل فرق كرده است و از عهده برنميآيم، اگر استعفا نكنم، بايد بپذيرم كه مباني ديني من ضعيف است.
وي با اشاره به مضمون حديثي از رسول اكرم(ص) كه اگر من فردي را انتخاب كنم كه بهتر از او دارم، اين عمل خيانت به اسلام و مسلمين است، گفت: اين را بايد بهعنوان يك وظيفه اداري و اسلامي تلقي كنيم.
• ثبات مديريتي لازمه كار
توليت آستان قدس رضوي ضمن تشكر از مجموعه دستگاه مديريتي آستان قدس رضوي به آنان تأكيد كرد: بر روي انتخابها و انتصابها مطالعه كنيد؛ گذشتههاي سياسي افراد، مسائل فكري و اعتقادي و مواضع سياسي آنها و مبلغ ارتباط فكري و عاطفيشان با نظام با رهبري با امام جامعه را بايد سنجيد و به ميزان قدرت و توانمندي آنان نگاه كرد.
وي با بيان اين كه ثبات مديريتي از خصوصيات مهم مديريت اسلامي است، گفت: ثبات مديريت به معناي ارث بردن نيست، بلكه نوع انتخاب ماست كه بايد آنچنان حساب شده باشد كه حداقل ۱۰ سال از توانايي يك مدير بتوان بهرهمند شد و از اين دست مديران كم نداريم. به اينها ما ميگوييم شايستهسالاري.
عضو مجلس خبرگان رهبري اظهار داشت: واقعاً گاهي انسان متأسف است كه زندگي اميرالمؤمنين(ع) را ميخوانيم و در زندگي پيشوايان ديني مطالعه داريم، ولي در عمل خيلي كم ميگذاريم.
• سوء استفاده از نام آستان قدس ممنوع
وي با بيان اين كه نكته ديگري كه نسبت به آن بسيار حساس هستم، مسائل مالي و تبعيت از قانون و مقررات است، تأكيد داشت: هيچ مديري حق ندارد حتي براي انجام كارهاي آستان قدس، از نام اين نهاد سوء استفاده بكند. مبادا براي اينكه كارمان زود انجام شود، بخواهيم از تيتر آستان قدس رضوي سوء بهره ببريم؛ اين به نظر من اصلاً درست نيست. حال اگر كار شخصي باشد - كه به خدا پناه
ميبرم - بدانيد اگر مديري در سازمان و تشكيلات آستان قدس رضوي بخواهد از عنوان آستان قدس در امورات شخصي استفاده كند، هر آنچه از اين عنوان استفاده مادي كرده، مال آستان قدس رضوي است و او يك ريال حق تصرف ندارد.
• نامگذاري سالها جدي گرفته شود
وي با اشاره به نامگذاري هر سال از سوي مقام معظم رهبري، گفت: رهبر حكيم و با تدبير ما، راه را براي ما و براي خيزش و شتاب در جهت رسيدن به اهداف باز ميكنند، اما متأسفانه كوتاهي ميكنيم و اين نامگذاريها جدي گرفته نميشود و فرصتها را از دست ميدهيم. همچنانكه در زمان رسول خدا و اميرالمؤمنين(ع) هم بود و اگر اين كوتاهيها نبود، شرايط چيز ديگري ميشد.
آيت الله واعظ طبسي افزود: امروز ما خيلي جلو رفتهايم و خيلي پيشرفت كرديم و نظام قدمهاي بلندي هم در مسائل اقتصادي هم در مسائل سياسي و هم در مسائل دفاعي و فرهنگي برداشته است، اما اگر ما در چارچوب سياستهاي اصولي نظام و آنچه كه رهبر معظم انقلاب بر آن تأكيد فرمودند دقيقاً جلو ميرفتيم، الان وضع ما چيز ديگري بود.
• قدر نظام را بايد دانست
وي با تأكيد بر اين مطلب كه قدر نظام را بايد دانست؛ شرايط، بسيار اطمينانبخش و اميدبخش است و نه تنها ما كه منطقه و دنيا را اميدوار كرده است، گفت: فرصتها تمام خواهد شد و آنچه كه پايدار و باقي است ايمان، اعتقاد، صداقت، شهامت، عزتنفس، كرامت انساني، هويت ايماني و اعتقادي و كارهاي ماندگاري است كه براي اين ملت و براي اسلام مظلوم انجام داديد و انجام ميدهيد.
نماينده ولي فقيه در خراسان خطاب به مديران آستان قدس رضوي گفت: هر چه توان داريد، هر چه فكر داريد و هر چه تجربه داريد براي بارور كردن بيشتر منابع مالي آستان قدس تلاش كنيد، به مردم و افكار عمومي احترام بگذاريد، پشت ميز كار شما چند نفر جمع نشوند، در برخورد با مردم با روي باز و با احترام برخورد كنيد.
• هنوز فاصله داريم
وي ادامه داد: به ۳۲ سال قبل كه نگاه ميكنم، گرچه رشد و پيشرفت خوبي داشتهايم، اما تا آنچه مورد انتظار نظام اسلامي، امام راحل و رهبر معظم انقلاب است، فاصله داريم. هرچند آستان قدس رضوي در مسائل فرهنگي كارهاي بزرگي انجام داده و در آموزش، پژوهش و امور دارويي و درماني و بهداشتي و كارهاي زيربنايي قدمهاي بلندي برداشته است.
وي با اشاره به خدمات آستان قدس رضوي به زائران در بارگاه منور رضوي، گفت: من همينجا چون آقاي شهردار هم تشريف دارند، تأكيد كنم كه هر چه بتوانند و بيش از پيش بخصوص در اطراف حرم مطهر هر چه بشود بايد در آباداني، توسعه، نظافت و نظم و توسعه راههاي دسترسي به حرم مطهر بايد تلاش كنند. البته انصافاً ايشان به شهر خوب پرداخته و خدمات شهري شهردار محترم و شهرداري نسبت به گذشته خيلي متفاوت است.
در ابتداي اين ديدار كه در تالار اماكن متبركه رضوي برگزار شد، سيد احمد علوي، قائم مقام توليت آستان قدس رضوي به ارائه گزارش كوتاهي پرداخت.
