در زمينه فعاليتهاي هستهاي جمهوري اسلامي ايران، غرب همواره به دنبال اين بوده كه برنده ميدان باشد، نه ارائهدهنده راهحلي مناسب. همين مسئله باعث شده تا كشورهاي غربي حاضر در گروه ۱+۵ بحث هستهاي ايران را از سطح حقوقي به سطوح سياسي كشانده و در آن زمين بازي كنند. در اين ميان روسها هرازچندگاهي طرحهاي تازهاي ارائه ميدهند كه هيچگاه راه بهجايي نميبرد و مسيري براي حل شدن اختلاف بين غرب و ايران باز نميكند. طرح گام به گام روسيه كه هنوز جزئيات آن منتشر نشده يكي از طرح هاي روسي است كه در حال بررسي است، اما بحث تعليق غنيسازي اورانيوم يا تداوم آن همواره دغدغه مقامات سياسي و هستهاي كشورمان بوده كه در اينباره نظر دو نفر از اعضاي كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي كشورمان را در مجلس شوراي اسلامي جويا شدهايم.
اخيراً رئيسجمهور محترم در حاشيه نشست سالانه مجمع عمومي سازمان ملل، صحبت از امكان توقف غنيسازي ۲۰ درصدي سوخت هستهاي در صورت تأمين اين نوع سوخت از سوي غرب كرده است. با توجه به سير موضوع هستهاي و مواضع غرب، انتظار تحقق مبادله با شرايط فوق چقدر واقعگرايانه است؟
غرب فقط برد ميخواهد
همانطور كه آقاي رئيسجمهور گفتند اگر غرب اورانيوم غني شده را به ايران بدهد، بحث غنيسازي اورانيوم ۲۰ درصد متوقف خواهد شد. اين حرف، سخن جديدي نيست. اين حرف جمهوري اسلامي سالهاست كه دارد بيان ميشود. مشكل هم از طرف غربيها بوده كه نتوانستند به يك نگاه واحد برسند. اساساً غرب مايل است كه در اين بازي حتماً طرف برد باشد كه اين امر هم مشكلات را و هم مذاكرات را افزايش داده است كه روند مذاكرات را دچار توقف كرده است. روسها به عنوان يكي از طرفهاي جدي ۱+۵ هستند و طبيعي است انتظار اين است كه آنها بدون هماهنگي با ساير اعضاي ۱+۵ يا اين پيشنهاد را ارائه ندهند يا حداقل آن را رسانهاي نكنند. به نظر ميرسد كه اين امر به دليل رفتارهاي گاهي به نعل و گاهي به ميخ روسهاست كه در برخي مواقع از روند غنيسازي ما و روند پيگيري مطالبات هستهاي حمايت كردند. به نظر ميرسد غربيها انتظار دارند كه از اين فرصتي كه به واسطه اطمينان نسبي كه در جمهوري اسلامي ايران نسبت به روسيه وجود دارد، استفاده بكنند. چراكه اين موضوع را خانم كاترين اشتون، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا ميتوانست بگويد، اما نكته مهم اين است كه از سال ۸۳ كه روند مذاكرات با غربيها دچار فراز و فرودهاي فراواني شده است، هيچگاه ديده نشده كه آنها روي تعهداتي كه دادهاند پابرجا بمانند، بنابراين اين از يك جهت به نفع غربيهاست، اما نكته روشنتر به نظر من اين است كه غرب يا كشورهاي مذاكرهكننده فقط ميزان فشارهاي خودشان را كم بكنند، اما به نظر ميرسد در قبال دست كشيدن ايران از روند پيگيري موضوعات هستهاي چيزي به ما اعطا نخواهند كرد. غرب يك زمان بحث مشوق را مطرح ميكرد، ولي روي آن هم پرده كشيدند و آن موضوع را ديگر مطرح نكردند. از اين جهت هم در نوع بيان موضوع و هم در عدم بيان دقيق آن، منافعي كه در اين تعامل طرفين اخذ خواهند كرد، فقط منافعي است كه ايران از دست ميدهد.
روسها قابل اطمينان نيستند
در مورد طرح گام به گام روسيه و كلاً سرنوشت موضوع هستهاي ايران بايد گفت كه جمهوري اسلامي ايران در حوزه فناوري صلحآميز هستهاي معتقد به خوداتكايي بوده و حمايت از توانايي و قانون است و هيچ دولتي نميتواند از آن تخطي كند، اما بحثي كه در حال حاضر مطرح است همان سوخت ۲۰ درصد است. بعد از اينكه جمهوري اسلامي براي رآكتور تهران سوخت ۲۰ درصد را طبق روال سابق كه آخرينش قرارداد سال ۱۹۹۰ ميلادي با كشور آرژانتين بود، سوخت ۲۰ درصد را ما براي رآكتور پنج مگاواتي تهران ميخواستيم كه آنها به ما ندادند. از آن زمان به اجبار به سمت سوخت ۲۰ درصد حركت كرديم. امروزه هم همه مذاكراتي كه وجود دارد مربوط به سوخت ۲۰ درصد است و نه سوخت زير پنج درصد، چراكه به طور طبيعي ما فناوري آن را داشته و در حال ادامه آن هستيم. كشور ما كشوري است كه در دستيابي به فناوري هستهاي سختيها و تحريمهاي مختلف و بيعدالتيهاي مختلف را تحمل كرده است، بنابراين طبيعي است كه آن را ادامه دهد، اما اگر سوخت ۲۰ درصد را به ايران بدهند، آن وقت به طور طبيعي ايران توليد آن را متوقف ميكند ولي نه هرگونه غنيسازي زير پنج درصد را و طبيعتاً طبق همان روالي كه داشته و براساس پادمان نظارتي كه با آژانس دارد توليد را ادامه ميدهد. روسها هنوز نتوانستهاند به ما اثبات كنند كه نماينده ۱+۵ هستند. روسها به طور خاص سعي ميكنند در شرايطي كه ديپلماسي تضعيف ميشود، يك طرح ديپلماتيك را ارائه دهند. در گذشته هم طرحهاي ديپلماتيك روسيه چيزي غير از حرف زدن نبوده و حتي روي كاغذ هم نيامده است. در حال حاضر هم در چنين شرايطي روسها چنين طرحي را مطرح كردند ولي نتوانستند نمايندگي خودشان را از طرف ۱+۵ اثبات كنند. ضمن اينكه در شرايطي كه ايران به روسها اطمينان كرده است، روسها پاسخ اين اطمينان را ندادهاند.
يعني متأسفانه ما شاهد بوديم در شرايطي كه انتظار مخالفت روسيه ميرفت در اين شرايط با چهار قطعنامه تحريم ايران موافقت كرد. قطعنامههايي كه حاصل يك تباني بود يعني روسها پنج بار روي پرونده هستهاي ايران با ۱+۵ تباني كردند كه هر پنج بار حق حسن همجواري و حق روابط گذشته با ايران را ناديده گرفتند. چهار بار رأي نسبت به قطعنامه تحريم ايران در شوراي امنيت سازمان ملل، يك بار هم رأي به ارجاع پرونده هستهاي از شوراي حكام به شوراي امنيت.
