جوانان امروز برخلاف والدین خود، همسرشان را خودشان انتخاب میکنند و این موضوع برای مادران و پدرانی که با انتخاب و موافقت والدینشان تن به ازدواج میدادند، گران تمام میشود. در گذشته خانواده نقش پررنگی در انتخاب همسر داشت و آداب و رسومی که امروزه در میان جوانان باب شده است، در روزگار پیشین جایگاهی نداشت. دیدن دختر و پسر پیش از مراسم خواستگاری، برگزاری جلسات گفت و گو، بیرون رفتن بدون اطلاع والدین و... از جمله این مسائل است که به دور از چشم والدین انجام میشود.
دکتر سحر پناه دوست، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد و کارشناس خانواده، در این باره اظهار میکند: نقش خانواده در آشنایی زوجین، متغیری است که نوع ازدواج سنتی یا مدرن را تعیین میکند. در ازدواجهای سنتی غالبا خانواده طرفین نقش تعیینکنندهتری داشته و حتی در برخی از ازدواجهای سنتی تا چند سال پیش، زوجین حق دیدن یا صحبت کردن با یکدیگر را نداشتهاند. در حالی که در ازدواجهای مدرن، شناخت پیش از ازدواج توسط خود زوجین صورت میگیرد و خانواده طرفین نقش زیادی در آن ندارند. بدیهی است که در این میان، چه از نظر رسوم ازدواج و چه از نظر شناخت و آگاهی، انواع بینابینی زیادی وجود دارد.
وی در ادامه سخنانش با اشاره به ازدواج سنتی که در گذشته رواج داشته است، میافزاید: در ازدواج سنتی به طور معمول پسرها چندین سال از دختران مسن تر بودند. در حالی که در ازدواجهای مدرن زوجین، اختلاف سنی چندان معنایی ندارد و در مواردی نسبت معکوس در این راستا برقرار است. تفاوت عمدهای که بین ازدواج سنتی و مدرن باید قایل شد، شیوه خواستگاری طرفین است. رضایتمندی زناشویی در ازدواجهایی که خواستگاری توسط خود خود زوجین انجام شده است با ازدواجهایی که خواستگاری والدین صورت گرفته است تفاوتهای فاحشی وجود دارد.
وقتی تعارض پیش میآید
به عقیده این کارشناس، اکثر جوانان امروز، در مورد انتخاب همسر با والدین خود در تعارض هستند و طرز تفکر و دیدگاه این دو نسل با یکدیگر متفاوت است. انتخاب همسر به طریقه سنتی و توسط پدر و مادر از جمله مشکلاتی است که جوانان در راه ازدواج خود از آن یاد میکنند. در گذشته خانوادهها فکر میکردند که جوانان برای همسرگزینی صلاحیت لازم را ندارند و بیشتر تابع احساسات هستند و به همین جهت حق انتخاب همسر برای فرزندشان را از آن خود میدانستند. اکنون عوامل مختلف از جمله رشد فکری و معنوی جوانان به آنها استقلال فکری داده است. به نحوی که حق همسرگزینی را که زمانی بر عهده پدر و مادرشان بود خود بر عهده گرفتهاند. وی با بیان اینکه فرزندان اغلب مایل هستند انتخاب آنها با تصویب والدینشان همراه باشد، میگوید: در سالهای اخیر، شاهد تغییرات بسیار زیادی در خانوادههای ایرانی هستیم و این تغییرات در حالی صورت میگیرد که کشورهای توسعه یافته چندین سال پیش با این تغییرات روبرو بودهاند. با مقایسه آن جامعه با جامعه خودمان تا حدی میتوانیم این تغییرات را ناشی از نفوذ تمدن غرب بدانیم. نفوذ تمدن غرب به نحوه انتخاب همسر شکل جدیدی داده است. در جامعه امروزی دو نوع طرز تفکر وجود دارد، مثلاً نسل سالخورده با آزادی نسل جدید برای انتخاب همسر مخالف است و نسل جدید با دخالت آنها در امر ازدواج مخالف است.
فراگیر شدن تکنولوژی دلیل همسرگزینی جدید
دکتر پناه دوست، با اشاره به فرهنگی که در کشور اسلامی ما در زمینه خواستگاری و ازدواج وجود دارد، میافزاید: هر چند تا کنون اکثر ازدواجهای صوت گرفته از نوع ازدواجهای سنتی بوده است، اما امروزه بنا به دلیل رشد و افزایش جمعیت، صنعت، تهاجم فرهنگی، تقلید فرهنگی و... باعث شده این شیوه در برخی موارد منسوخ شود و به جای آنکه والدین و بزرگترها به خواستگاری رفته و باعث پیوند دو نفر شوند، دیده میشود که این دو نفر خود یکدیگر را یافته و با هم آشنا شوند و بعد از این آشنایی با هم ازدواج میکنند.
این کارشناس با اشاره به احادیثی که دین اسلام در اینباره ارائه کرده است، میگوید: اسلام از ابعاد گوناگونی به موضوع ازدواج پرداخته و لزوم آن را در جامعه از دیدگاههای مختلفی مورد تأکید قرار داده است. اهمیت ازدواج از نظرگاه اجتماعی، مهمترین موضوعی است که در تعالیم آسمانی اسلام به آن پرداخته شده است. برای مثال در نهجالفصاحه میخوانیم که «هر گاه خواستگاری برای دختر شما بیاید که دین و اخلاق او را میپسندید، او را به همسری دخترتان برگزینید و گرنه فتنه و تباهی بزرگی درزمین شکل میگیرد. »
جوانان خودشان انتخاب میکنند
وی به شرایطی که در دهههای گذشته وجود داشت اشاره میکند و میافزاید: خانواده پسران پس از اتمام خدمت سربازي به اين نتيجه ميرسيدند كه فرزندشان بايد ازدواج كنيد و مادران به همین دلیل به دنبال دختري برای ازدواج با پسرشان میگشتند. در اينجا اصلاً نيازي احساس نمیشد که والدین یا پسر، دختر را بشناسند؛ چون تصور بر این بود که پس از ازدواج به اندازه كافي فرصت براي شناخت وجود داشت. شاید بتوان گفت که دلیل ازدواج در قدیم این بود که مردها خود را با ازدواج به قدرت میرساندند. احترام یکی از ویژگیهای ازدواج در جوامع گذشته بود. وقتی یک مرد ازدواج میکرد و دارای فرزند میشد با افزایش تعداد فرزندان، حامیان بیشتری پیدا میکرد و قدرت بیشتری نیز پیدا میکرد. ازدواج در قدیم مثل امروزه به صورت عشق و عاشقی و محبت همسرداری نبود.
دکتر پناه دوست، اظهار میکند: امروزه عشق و ازدواج به دلایل گذشته نیست. یک جوان برای اینکه مستقل شود، به آرامش برسد و کسی را در کنار خود داشته باشد که بتواند با او درددل کند و در شادیها و غصههایش شریک داشته باشد ازدواج میکند. جوان امروز با کمک همسرش تلاش میکند که زندگی مطلوبی را بسازد و به پیشرفت دست پیدا کند و خانواده تشکیل دهد.
سبک و سیاقها تغییر کرده است
وی همچنین به تفاوتهای ازدواج در دوران گذشته و اکنون اشاره میکند و میگوید: بنا بر سنت گذشته، داماد و عروس تا شب ازدواج یکدیگر را نمیدیدند، در حالی که این موضوع در روزگار کنونی جایگاهی ندارد. عروس و داماد در گذشته میدانستند که از زمان خوانده شدن خطبه عقد، باید با هم تا آخر عمر زندگی کنند و اصطلاح اینکه «با لباس سفید به خانه شوهر میروی و با کفن بیرون میآیی» سخنی بود که خانواده دختر به او میگفتند. یکی از دلایلی که دختران دیروز که مادران امروز ما هستند، به هیچ دلیلی فکر طلاق را به سرشان راه نمیدادند همین موضوع بود. فکری که امروزه بر سر مسائل کوچک و بزرگ به ذهن دختران و پسران امروز راه پیدا میکند.
دکتر پناه دوست ادامه میدهد: اینکه مادران در گذشته باید به هر صورت ممکن با همسرشان میساختند، دلیل بر عدم مشکل نبوده است. آنان باید با تمام مشکلات میساختند و با همسرشان کنار میآمدند. در حالی که امروزه، قبل از ازدواج، دختر و پسر طی چند جلسه به صورت مفصل با هم صحبت میکنند و برای آینده شان تصمیم میگیرند. در دوران نامزدی نیز فرصت کافی دارند تا یکدیگر را محک بزنند و بفهمند که به درد زندگی با هم میخورند یا خیر. این در حالی است که با وجود همه این مراحل، بعد از ازدواج هم نمیتوانند کمترین مشکلی را تحمل کنند و همیشه میخواهند بهترین زندگی را داشته باشند. همین امر باعث شده که درصد طلاق اینقدر بالا رفته باشد. وی در ادامه این مطلب اظهار میکند: ازدواجهای قدیم پایدارتر بود چون طبق آئین و رسوم سنتی برگزار میشد. اما امروزه جوانان خودشان همسرشان را انتخاب میکنند و در نهایت خواهان تأييد والدین نیز هستند. شاید تصور شود که با این اقدام مشکلات میان زوجین کمتر میشود، در حالی که استفاده نکردن از تجربه والدین در انتخاب همسر و توجه به ظواهر سبب بروز مشکلات بسیاری در آینده زوجین میشود. پیش از این و در سالهای گذشته، اگر والدین متوجه میشدند که دختر و پسر هم دیگر را دیده و پسندیدهاند یا با هم گفتوگو کردهاند، برایشان ناخوشایند بود. اما امروزه این موضوع جایگاهی ندارد و با تغییر و تحولاتی که در زندگی روزمره به وجود آمده است و فراگیر شدن ارتباط دیجیتالی، الکترونیکی و اینترنتی، این موضوع به مسئله رایج روز بدل شده است. ازدواج امروزه رسم و رسوم تازهای پیدا کرده است. رسم و رسومی که خیلی از افراد هنوز هم آن را نپذیرفتهاند و در مقابل بسیاری از افراد عقیده دارند تنها راه مطمئن برای موفقیت زندگی امروزی همین راه و سیاق است.
