تنها در سال ۲۰۰۷، ۶/۷ ميليون نفر در جهان جان خود را بر اثر سرطان از دست دادهاند. تاكنون بيش از صد نوع سرطان شناسايي شده كه اين سرطانها در هر جايي از بدن ميتوانند به وقوع بپيوندند. امكان بروز سرطان در هر سني وجود دارد ولي احتمال بروز آن در افراد ميانسال بيشتر است. چون قدرت توليد سلولهاي ايمني در اين افراد كاهش پيدا ميكند. اين بيماري سالانه جان ۳۰ هزار نفر را در كشور ميگيرد. در كشور ما سرطان معده، شايعترين است و بيشترين آمار مرگ و مير ناشي از سرطانها را به خود اختصاص ميدهد. در كشورهاي با درآمد كم در ميان مردان سرطانهاي معده، ريه، كبد و در ميان زنان سرطانهاي پستان، گردن، رحم و معده از همه شايعتر هستند. بحث سرطان پستان به دو قسمت تشخيص و درمان و همچنين سياستگذاري تقسيم ميشود كه شامل هزينههاي بيماري از تشخيص تا درمان است. جداي از اين مقوله بحث فرهنگي و نقشآفريني زنان در اين عرصه بسيار تأثيرگذار است. در كل كشور ۴۰ هزار مورد آمار ابتلا به اين بيماري وجود دارد كه هر سال هفت هزار مورد به آن افزوده ميشود.
براساس گزارشهاي جهاني تا سال ۲۰۳۰، ۲۰ ميليون مورد جديد مربوط به سرطان شناسايي خواهد شد. اين در حالي است كه در سال ۲۰۰۸ بيش از ۱۲ ميليون مورد جديد شناسايي شدهاند. اين آمار نشاندهنده آن است كه آمار ابتلا به سرطان روز به روز افزايش پيدا ميكند.
بنيان بهداشت و درمان Axios international كه در اين زمينه فعاليت دارد، اعلام كرده است كه از ۲۰ ميليون مورد جديد ابتلا به سرطان تا سال ۲۰۳۰، ۱۳ ميليون مورد به مرگ منجر خواهد شد. اين آمار و ارقام اهميت مقابله و درمان اين بيماري را بيش از پيش مشخص ميكند.
سرطان چگونه ايجاد ميشود؟ چه راههاي درماني دارد؟ چه عوامل مؤثري در آن وجود دارد؟ تا چه حد قابل پيشگيري است و... همه و همه سؤالهايي هستند كه قصد داريم در ميزگردي با دكتر مازيار مطيعي لنگرودي، متخصص گوش و حلق و بيني و جراحي سر و گردن و عضو هيئت علمي دانشگاه تهران و عضو انستيتو كانسر بيمارستان امام خميني و همچنين دكتر عباس سطوت، متخصص جراحي عمومي به پاسخهاي آنها دست پيدا كنيم.
در ابتدا بفرماييدكه سرطان چيست؟
دكتر مطيعي لنگرودي: سرطان عبارت است از رشد بيش از حد سلولهاي بدن، به طوري كه مكانيزمهاي طبيعي نتوانند جلوي اين رشد لجام گسيخته را بگيرند. اين سلولها كه در اثر رشد بيش از حد به وجود ميآيند شباهت خود را نسبت به بافت اوليه از دست ميدهند كه اين امر در نهايت منجر به مرگ بيمار ميشود. البته اين سرعت رشد در انواع سرطانها مختلف است.
دكتر سطوت: به رشد بيش از حد سلولهاي بدن «آنارشي» ميگويند. آنارشي باعث ميشود تا تومور يا آن چيزي كه عوام به آن غده ميگويند شكل گرفته و در نهايت با ريشه دواندن در نواحي مختلف بدن كه به آن متاستاز ميگويند موجب مرگ بيمار شود. از سرتا نوك پا هر عضوي كه وجود دارد ميتواند دچار اين آنارشي و در نهايت ايجاد غده شود. غدهها به دو نوع تقسيم ميشوند، غدههاي خوش خيم و غدههاي بدخيم كه به آنها سرطان گفته ميشود.
هزينههاي درمان اين بيماري خيلي بالاست و ميتوان از مبلغ يك ميليون تومان كه براي هزينه استفاده از يد راديواكتيو در سرطانهاي تروئيد است اشاره كرد. هزينههاي راديوتراپي، شيمي درماني و جراحي هم كه جاي خود دارند. جداي از بحث اقتصادي و درمان اين بيماري تأثيرات منفي آن بر روح و روان بيماران و خانواده آنها جاي بحث و تأمل در خور دارد.
هر يك از تخصصهاي جراحي عمومي و جراحي سر و گردن چه طيفي از سرطانها را در برميگيرند؟
دكتر مطيعي لنگرودي: طيف سرطانهاي ناحيه سر و گردن بسيار گسترده است. از درگيري پوست تا درگيري مخاطهاي تنفسي و گوارش فوقاني مثل حنجره، حلق، سينوسها، بيني، مري، گردني، حفرههاي دهان و همچنين تيروئيد. البته ميزان شيوع سرطانهاي ناحيه سر و گردن نسبت به شيوع سرطانهاي ريه، پستان و پروستات كمتر است، اما به دليل عوارضي كه در طول مدت بيماري ايجاد ميشود و همچنين درمان آنها به دقت ويژهاي نياز دارد.
منظورتان از عوارضي كه در طول سرطانهاي سر و گردن ايجاد ميشود، چيست؟
دكترمطيعي لنگرودي: منظور تغييرات در شكل ظاهر بيمار است كه در روابط اجتماعي وي تأثير ميگذارند و گاهي گوشهنشيني بيمار را به دنبال دارد. اختلال در بلع غذا و تنفس هم از جمله عوارض سرطانهاي سر و گردن است.
دكتر سطوت: درمان سرطانهاي مربوط به دستگاه گوارش مانند معده، روده بزرگ، روده كوچك، مقعد و سرطانهاي پستان، تيروئيد، كيسه صفرا و كبد و طحال مربوط به حيطه كاري جراحان عمومي است.
سرطان تا چه حد قابل پيشگيري است؟
دكتر مطيعي لنگرودي: براي جلوگيري از سرطان نياز است تا عوامل ايجادكننده آن به طور كامل شناخته شوند. از بين عوامل خطرساز يا risk factor ميتوان عوامل ژنتيكي، محيطي و... را نام برد. به نظر ميرسد كه ژنتيك مهمترين عامل ايجاد سرطان باشد، اما در مورد عوامل خطرساز محيطي ميتوان به سيگار، الكل، موادشيميايي و شغلهايي كه با اين مواد سروكار دارند، اشاره كرد. به خصوص مصرف سيگار و الكل كه در بروز سرطانهاي ناحيه سر و گردن مؤثر شناخته شدهاند. البته چون تمامي عوامل ايجادكننده سرطان مشخص نيستند نميتوان به طور قطع و يقين از بروز سرطان جلوگيري كرد ولي مصرف نكردن سيگار و الكل خطر بروز سرطانهاي ناحيه سر و گردن را كاهش ميدهند.
دكتر سطوت: دادن پاسخ به اين سؤال تا حدودي سخت و مشكل است. ما زماني ميتوانيم از قضيهاي جلوگيري كنيم كه دليل بروز آن را بدانيم. براي مثال سيگار يكي از نمونههاي ثابتكننده و مؤثر در بروز سرطان ريه است. مثال ثابت شده ديگر استفاده از ماهي دودي و ناس (چيزي جويدني شبيه سقز كه در نواحي تركمن صحرا مصرف ميشود) است كه در بروز سرطانهاي مري و دهان مؤثر شناخته شدهاند. پس ميتوانيم بگوييم كه كم مصرف كردن يا مصرف نكردن ناس و ماهي دودي جلوي بروز سرطان مري و دهان را ميگيرند. مثال ديگر اشعه «اولتراويولد» موجود در نور خورشيد است كه ميتواند موجب بروز سرطان پوست شود و متأسفانه استفاده از شكل مصنوعي آن به نام «سولاريوم» شايع شده است.
اين بدان معناست كه هركسي ماهي دودي يا ناس مصرف كند يا سيگار بكشد حتماً به سرطان مبتلا خواهد شد؟
دكتر مطيعي لنگرودي: اينگونه نيست كه هر فردي سيگار يا الكل مصرف كند، به سرطان مبتلا شود. به طور مثال سيگار و الكل هر كدام جداگانه ميتوانند خطر بروز سرطانهاي ناحيه سر و گردن را سه برابر افزايش دهند، اما اگر اين دو عامل با هم مصرف شوند، ميزان خطر ابتلا به سرطانهاي سر و گردن ۴۰ برابر ميشود. يعني اين عوامل خطر ابتلا به سرطان را افزايش ميدهند نه اينكه اگر كسي از آنها استفاده كند حتماً به سرطان مبتلا خواهد شد.
دكتر سطوت: در بروز سرطان فاكتورهاي متعددي نقش دارند. سرطانها بسته به نوع سن، جنسيت، نژاد و منطقه جغرافيايي متفاوتند. در مورد علت جغرافيايي سرطانها يك مثال ميزنم، در كشورهاي اروپايي و امريكايي آمار شيوع سرطانهاي دستگاه گوارش قسمت روده بزرگ بيشتر و معده شيوع كمتري دارد و دليل آن هم نوع تغذيه مردم اين مناطق و استفاده از فستفودهاست. متأسفانه شيوع سرطانهاي روده بزرگ به دليل گرايش مردم به فستفودها افزايش داشته است، اما به طور كل شيوع سرطانهاي معده در آسياي شرقي بيشتر و روده بزرگ كمتر است و دليل آن هم استفاده مردم از ماهي دودي است. در مورد علت نژادي هم يك مثال ميزنم، احتمال ابتلا به سرطان پوست در سفيدپوستان بيشتر از سياهپوستان است، اما در مورد عوامل خطرساز طبيعي بايد به سيگار اشاره كنم. اگر دقت كرده باشيد همه آنهايي كه سيگار ميكشند به سرطان مبتلا نشدهاند حتي افرادي كه ۴۰ يا ۵۰ سال سابقه استعمال سيگار دارند آن هم روزي دو، سه پاكت. اين امر نشان ميدهد كه عوامل ديگري هم هستند كه ما هنوز آنها را نشناختهايم. آيا استرس است؟ آيا مسائل ژنتيكي است كه دكتر مطيعي به آن اشاره كردند. شايد در بدن بعضي افراد ژني وجود داشته باشد كه با كشيدن سيگار فعال شده و سرطان را به وجود ميآورند.البته براساس تحقيقات ثابت شده است افرادي كه ترياك مصرف ميكنند بعد از گذشت ۳۰ سال حتماً و قطعاً به سرطان مثانه مبتلا خواهند شد.
اين روزها موجي تشكيلشده از توصيههاي تغذيهاي كارشناسان و متخصصان به منظور جلوگيري از بروز سرطان. تغذيه تا چه حد ميتواند در جلوگيري از سرطان مؤثر باشد؟
دكتر مطيعي لنگرودي: اين روزها خيلي در مورد تغذيه و تأثير آن بر بروز يا جلوگيري از سرطان صحبت ميشود. براساس تئوريها، تغذيهاي كه حاوي ويتامين E و C باشد (اين دو ضدراديكالهاي آزاد هستند) ميتواند از سرطان جلوگيري كند، اما مطالعه جامعي كه نشان دهد اين نوع تغذيه يا هر نوع رژيم غذايي ديگر در پيشگيري از بروز سرطانهاي ناحيه سر و گردن مؤثر است، انجام نشده است.
دكتر سطوت: در روده بزرگ ما انسانها موادي به نام «كارسينوژن» وجود دارد. كارسينوژن باعث ميشود تا مدت زمان قرار گرفتن مواد غذايي در بدن كم شده و در نتيجه سرطان ايجاد شود. سبزيجات و كلم باعث ميشوند تا مدت زمان توقف مواد غذايي در روده بزرگ كاهش يافته و در نتيجه از بروز سرطان جلوگيري شود.
برخي اين توصيهها را نوعي تبليغات و جوسازي براي كسب درآمد قلمداد ميكنند. بفرماييد كه اين توصيهها تا چه حد به واقعيت نزديك است؟
دكتر سطوت: خيلي از چيزهايي كه گفته ميشود پايه و اساس علمي ندارند. بعضيها فكر ميكنند كه اگر يكبار ناس يا فستفود يا ماهي دودي مصرف كنند حتماً به سرطان مبتلا ميشوند، در حالي كه اصلاً چنين چيزي علمي و منطقي نيست. البته اگر اين نوع برنامههاي غذايي به يك عادت تبديل شود، بايد احساس خطر كنيم چون همانطور كه اشاره شد اين مواد غذايي ميزان خطر ابتلا به سرطان را بالا ميبرند. بايد هميشه از منظر علم به مسائل نگاه كرد وگرنه در جامعه از خيلي چيزها صحبت ميشود كه پايه و اساس علمي ندارند.
دكتر مطيعي لنگرودي: تبليغاتي كه در زمينه مكملها يا انواع خاص رژيمهاي غذايي به منظور پيشگيري از سرطانهاي سر و گردن ميشود، هنوز از لحاظ علمي ثابت نشده است. البته در سرطانهاي ساير نقاط بدن تغذيه نقش مهمي دارد.
چه علائمي نشاندهنده ابتلا يك فرد به سرطان هستند؟
دكتر مطيعي لنگرودي: از آنجايي كه بسياري از سرطانهاي ناحيه سر و گردن در مراحل اوليه قابل رؤيت و تشخيص ميباشند، مراجعه هرچه سريعتر بيماران در صورت بروز علائم اين سرطانها منجر به تشخيص زودهنگام شده و احتمال درمان كامل بيماران را بالا ميبرد. درد و تورم صورت، زخم دهان، گرفتگي و خونريزي بيني، درد يا سختي هنگام بلع غذا، كاهش وزن، بياشتهايي مزمن، درد گوش، گرفتگي صدا بيش از سه هفته و بزرگ شدن غدد لنفاوي گردن، علائم سرطانهاي ناحيه سر و گردن هستند.
بيماران هنگامي كه علائم خطر ذكر شده را در خود ديدند بايد هرچه سريعتر به پزشك مراجعه كنند. در قدمهاي اول تشخيص بيماري، گرفتن شرح حال و معاينه دقيق صورت ميپذيرد كه امروزه با وجود «آندوسكوپها» انقلاب عظيمي در تشخيص زودرس سرطانها به وجود آمده و درمان و تشخيص سريعتر، دقيقتر و كاملتر انجام ميگيرد.
در مراحل بعدي هم بايد با استفاده از سونوگرافي، سيتياسكن و امآرآي تشخيص را مسجل كرد و با توجه به نوع سرطان و ميزان گسترش آن روشهاي درماني را به بيمار پيشنهاد كرد. خوشبختانه در تمامي جراحيهاي مربوط به درمان سرطانهاي ناحيه سر و گردن كه در كشورهاي پيشرفته دنيا انجام ميشود، در كشور ما هم به خوبي در حال انجام است ولي متأسفانه در زمينه مراقبتهاي بعد از عمل و همچنين حمايتهاي اجتماعي از بيماران دچار ضعف هستيم كه اميدوارم تلاشهاي بيشتري از جانب سازمانهاي مسئول براي رفع اين مشكلات صورت بگيرد.
دكتر سطوت: اندازه تومور و اينكه سرطان هرچه زودتر تشخيص داده شود، بسيار مهم است. اين دو عواملي هستند كه آينده بيمار را مشخص ميكنند. معمولاً همراهان بيمار اين سؤال را ميپرسند: «آقاي دكتر مريض تا چند وقت ديگر زنده است؟» براي اينكه بتوانيم جوابي قاطع به اين سؤال بدهيم بايد بدانيم كه سرطان در چه مرحلهاي است. چون سرطانها از لحاظ شدت به چند مرحله ۱، ۲، ۳ و ۴ تقسيم ميشوند. پزشك بايد بداند كه سرطان در چه مرحلهاي است؟ آيا سرطان از طريق خون به قسمتهاي ديگر انتقال پيدا كرده است يا خير؟ «متاستاز» داده است يا خير؟ يكسري هشدارها هم براي سرطانهاي نواحي دستگاه گوارش وجود دارد. ۱- تغيير رنگ و اندازه و زخم شدن هر خال سادهاي را بايد جدي گرفت ۲- استفراغ خوني را جدي گرفت ۳- از هر سرفهاي كه مدت طولاني ادامه پيدا كند نبايد به راحتي گذشت. خانمها هر توده غيرطبيعي را كه در سينه خود احساس ميكنند بايد جدي بگيرند و سريعاً به پزشك معالج مراجعه كنند. هر خانمي در ماه بايد حداقل يك بار خودش را معاينه كند بدين صورت كه در جهت عقربههاي ساعت از مركز به محيط سينه هر تودهاي را لمس كردند، به پزشك مراجعه كنند و نگويند كه مهم نيست يا فلاني هم همين مشكل را داشت ولي غدهاش خوشخيم بود و هيچ اتفاقي نيفتاد. در ايالات متحده از هر ۱۰ زن يك نفر سرطان سينه دارد و اين آمار كم و بيش به آمار مربوط به كشور ما شبيه است.
عوامل خطرساز در بروز سرطان پستان مشخص شدهاند؟
دكتر سطوت: در مورد سرطانهاي پستان روز به روز تحقيقات جديدي انجام شده و روشهاي نويني ابداع ميشود. زماني بود كه ميپرسيدند زياد يا كم بودن تعداد فرزند بر بروز سرطان پستان دخيل است يا خير؟ قرصهاي ضدبارداري مؤثر هستند يا خير؟ آيا شير دادن مادر به فرزند مؤثر است يا خير؟ اينها همه احتمالاتي بودند كه با مرور زمان و انجام تحقيقات توسط محققان رد شدند، اما آنچه تقريباً ثابت شده نشان ميدهد كه بيبندوباري اخلاقي در زنان با بروز سرطانهاي رحم، پستان و تخمدان رابطهاي مستقيم دارد ولي اينكه داروي خاصي ميتواند در بروز اين سرطان مؤثر باشد يا خير هنوز به اثبات نرسيده است. البته براي مريض مهم نيست كه چرا به سرطان مبتلا شده براي او مهم است كه هرچه زودتر بيمارياش تشخيص داده و درمان شود. چون درمان سرطان سينه ميتواند برداشتن يك تومور سرطاني به شعاع دو سانتيمتر باشد يا برداشتن كل پستان كه شامل عضله، لايه چربي و غدد زير بغل است. طبيعتاً درمان يك توده به اندازه يك نخود با اندازه يك توده كه بسيار بزرگتر از آن است متفاوت است و باعث ميشود تا درمان آن از برداشتن يك توده به تنهايي تا برداشتن كل پستان متفاوت باشد.
در ميان سرطانهاي ناحيه سر و گردن كداميك شايعتر است و براي درمان آن چه راهي پيشنهاد ميشود؟
دكتر مطيعي لنگرودي: سرطانهاي تيروئيد و لنفومها (سرطان غدد لنفاوي) نسبت به ساير سرطانهاي ناحيه سر و گردن شايعتر هستند و نسبت به بقيه سرطانها، افراد را در سنين پايينتر درگير ميكنند. راه درمان لنفومها شيميدرماني و راديوتراپي است و درمان اصلي سرطان تيروئيد جراحي و سپس دادن يد راديواكتيو است.
در مورد راههاي مختلف درمان سرطان و همچنين چگونگي و تفاوتهاي آنها با هم توضيح دهيد.
دكتر مطيعي لنگرودي: درمان سرطان شامل روشهاي مختلف جراحي، راديوتراپي و شيميدرماني است. البته بسته به نوع خاص آن سرطان ممكن است درمانهاي ديگري هم وجود داشته باشد. مانند استفاده از يد راديواكتيو در سرطان تيروئيد. بسياري از اين درمانها به خصوص شيميدرماني با هزينههاي بالايي همراه است كه خود اين امر موجب عدم شروع يا توقف مراحل درمان ميشود. بنابراين ضروري است كه سازمانهاي بيمهگر پوشش كاملي را براي اين بيماران در نظر بگيرند. البته بسياري مراكز درمان سرطان، سازمانهاي خيريه يا افراد خيري وجود دارند كه قسمتي از هزينه درمان اين بيماران را تأمين ميكنند.
دكتر مطيعي شما در انستيتو كانسر با بيماران مختلفي سروكار داريد كه مبتلا به سرطان هستند. يك مقدار از رنج و مرارتهاي اين بيماران را توضيح دهيد.
دكتر مطيعي لنگرودي: معمولاً اينگونه گفته ميشود كه يك فرد سرطان نميگيرد بلكه خانواده اوست كه مبتلا به سرطان ميشود. بدين معنا كه به وجود آمدن سرطان در يك فرد باعث درگير شدن كل اعضاي خانواده او، هم از لحاظ مالي و هم از لحاظ عاطفي ميشود. پس پزشكاني كه در اين زمينه كار ميكنند بايد خانواده بيمار را هم در مراحل درمان سهيم كنند. آموزش خانواده چه در زمينه دوره بعد از درمان و چه در زمينه افرادي كه بيماريشان ديگر قابل درمان نيست و پزشك طول عمر كمي براي وي متصور است. حمايتهاي عاطفي و رواني از خانواده بسيار ميتواند در كاهش اين رنج ها و سختيها مؤثر باشد. درمان سرطان گروهي است و تنها پزشك در آن مسئوليت ندارد، بلكه تمام گروههاي پرستاري، فيزيوتراپيستها و مددكاران اجتماعي و... در درمان بيمار شركت ميكنند.
دكتر سطوت: در بعضي سرطانها ابتدا بايد جراحي انجام شود و سپس شيميدرماني و سرانجام راديوتراپي صورت بگيرد، اما در بعضي از سرطانها بايد قبل از اينكه جراحي انجام شود راديوتراپي را شروع كرد و سپس جراحي و بعد تازه شيميدرماني را آغاز كنيم. بعضي از سرطانها هم هستند كه به جز جراحي هيچ چيز ديگري در آنها مؤثر نيست. سرطانهاي سيستم لنفاوي، خون و پستان جزء سرطانهايي هستند كه اگر زود تشخيص داده شوند ميتوان با اطمينان نزديك به ۹۰ درصد به بيمار گفت كه شما خوب شدهاي.
سرطانها به طور قطع و يقين درمانپذير هستند يا خير؟
دكتر مطيعي لنگرودي: ميزان جواب نسبت به درمان سرطانهاي ناحيه سر و گردن بسيار متفاوت است، به عنوان مثال در سرطانهاي تيروئيد اگر در مراحل اوليه باشد، بيمار به احتمال ۹۰ درصد كاملاً بهبود مييابد، اما برعكس در سرطانهاي حلق كه اكثر بيماران دير متوجه آن شده و دير به پزشك مراجعه ميكنند، ميزان بهبودي ۲۰ تا ۳۰ درصد است. به طور كل ميتوان گفت كه تأخير در شروع درمان با ميزان بهبودي كمتر همراه است.
دكتر سطوت: درمان سرطان دو نوع است. يكي درمان قطعي و ديگري درماني كه باعث مي شود بيمار الباقي زندگياش را راحت بوده و كمتر رنج و عذاب و درد سرطان را تحمل كند و نوعي مسكن است. به عنوان مثال مهمترين نشانه در سرطانهاي مري، اشكال در بلع است به صورتي كه وقتي بيمار غذا ميخورد، گلويش درد ميگيرد يا احساس ميكند چيزي در گلويش گير كرده است و اين مشكل به مرور در نوشيدن آب و ساير مايعات هم ايجاد ميشود. پس تنها راه درمان اين نوع سرطان به گونهاي است كه باعث ميشود بيمار كمتر احساس درد و ناراحتي بكند، اما بعضي مواقع هست كه با درآوردن به موقع تومور اگر پس از گذشت زماني (حدود پنج سال)، سرطان مجدداً عود نكند ميتوان گفت كه بيمار كاملاً درمان شده است و جاي نگراني نيست.
آيا تجربه يا مشاهداتي در زمينه درمان سرطان داشتهايد كه به يك خاطره براي شما تبديل شده باشد؟
دكتر مطيعي لنگرودي: كار كردن در زمينه سرطان همراه با خاطرات تلخ و شيرين فراواني است، اما شايد شيرينترين خاطره من در مورد خانم ۲۱ سالهاي با سرطان scc زبان باشد كه سه سال پيش مراجعه كرده بود. او يك بچه ۵/۱ ساله داشت و وقتي كه اطلاع يافت كه به سرطان مبتلا شده است به نوعي خود را باخته بود كه ديگر اميدي براي زندگي نداشت. خوشبختانه با جراحي و سپس راديوتراپي بيماري وي درمان شده و اكنون هر بار كه براي معاينات دورهاي مراجعه ميكند كودك چهار، پنج سالهاش را هم همراه خود ميآورد. به هر حال بايد توجه داشت كه هرچند درمان سرطان كاري است شاق و مشكل اما هميشه بايد اميدوار بود.
دكتر سطوت: تجربيات من بسيار تلخ بودهاند. چون بيماراني كه من با آنها سر و كار داشتم بيشتر مبتلا به سرطان مقعد و روده بزرگ بودند و درمان سرطان مقعد بسيار سخت است. بعد از يك عمل جراحي سنگين و چند ساعته و كار گذاشته شدن كيسهاي روي شكم تغييراتي در طول عمل روي دستگاه گوارش بيمار ايجاد ميشود. در همان كيسه مواد غذايي را دفع ميكند و الباقي عمرش را اينگونه ميگذراند. اكثر بيماراني كه من با آنها مواجه شدم ابتدا به منظور درمان و تشخيص بيماري هموروئيد به من مراجعه كرده بودند كه سرانجام متوجه شديم به سرطان مقعد يا انتهاي روده بزرگ مبتلا هستند و درمان اين افراد همانطور كه قبلاً گفتم بستگي به زود يا دير مراجعه كردن آنها دارد. خونريزي از مقعد تنها علامتي است كه باعث شده بود به پزشك مراجعه كنند.
