کودکانی که با قلبی بیمار متولد می‌شوند

ویدا پوریگانه | یکی از مشکلاتی که در کشور ما کودکان را تهدید می‌کند بیماری‌های مادرزادی و ژنتیکی است که از پدر و مادر به فرزند منتقل می‌شود. البته در گذشته به دلیل عدم پیشرفت علمی و فقدان بهداشت فردی و اجتماعی، این نوع بیماری‌ها بیشتر بود، اما خوشبختانه در زمان حال با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی و روش‌های تشخیصی در علوم پزشکی، بیماری‌های مادرزادی هم رفته رفته در بین کودکان کم شد، اما هنوز چند بیماری مادرزادی وجود دارد که متأسفانه برخی از کودکان از آن رنج می‌برند.به گفته پزشکان و متخصصان در این زمینه ناهنجاری قلبی، شایع‌ترین ناهنجاری مادرزادی کودکان است. آمارها نشان می‌دهد از هر هزار کودکی که به دنیا می‌آید هشت کودک دارای بیماری قلبی مادرزادی است که فقط سه درصد آنها علت ژنتیکی دارد و مابقی عوامل محیطی است. بیماری مادرزادی قلبی علل مختلفی دارد که نیاز است همه مادران برای پیشگیری تا قبل از باردار شدن آنها را بدانند. عوامل محیطی نیز بر ابتلای کودکان به بیماری قلبی مادرزادی مؤثر است مثل آلودگی هوا، دود سیگار، مصرف داروها در زمان بارداری، انجام رادیوگرفی در زمان بارداری و ابتلای مادر به بیماری‌هایی همچون دیابت، لوپوس، سرخجه، تشنج یا افسردگی که دارو مصرف می‌کنند، اما بیماری قلبی مادرزادی تنها این نیست که مربوط به مادر باشد بلکه ممکن است پدر کودک هم مشکل ژنتیکی داشته و به فرزند منتقل شود.در ایران امکانات تشخیص پیشرفته شده و امروز دیگر بیماری قلبی مادرزادی وجود ندارد که قابل تشخیص نباشد.دکتر پریدخت نخستین داوری، فوق تخصص قلب کودکان، رئیس انجمن علمی قلب کودکان ایران در اینباره به خبرنگار سلامت «جوان» می‌گوید: چون تعداد جمعیت کشور ما رو به رشد است به همین دلیل بیماری مادرزادی قلبی هم در بین کودکان زیاد است. درمان بیماری قلبی مادرزادی از طریق جراحی و دارو صورت می‌گیردکه در کشور ما خوشبختانه همه راه‌های درمان وجود دارد به طوری که دیگر هیچ بیماری برای درمان به خارج اعزام نمی‌شود. برخی از بیماری‌های مادرزادی قلبی با یکبار جراحی برای همیشه درمان می‌شود، اما در برخی موارد ممکن است به دلیل پیچیدگی بیماری، نیاز به چندبار عمل جراحی داشته باشد که نیاز به محدودیت ورزشی و غذایی داشته باشند. درحال حاضر با توجه به درمان‌های پیشرفته طول عمر بیماران هم بیشتر شده است و همه آنها پس از درمان زندگی عادی دارند. پس از تولد هم اگر خانواده‌ها بتوانند بیماری کودکشان را زود تشخیص دهند، کودک درمان می‌شود. اگر نوزادی در زایشگاه به دنیا بیاید بیماری‌اش قابل تشخیص است، اما اگر زایمان در روستاها و در منزل باشد تشخیص آن سخت است. در زایشگاه پزشک در زمان معاینه کودک، بلافاصله به مشکل نوزاد پی برده و آن را به خانواده‌اش اعلام می‌کند، اما در روستاها این مادر است که باید بیماری کودکش را تشخیص دهد. اگر کودک بیقرار است و در اثر تقلا لب‌هایش کبود می‌شود یکی از علائم مهم بیماری قلبی مادرزادی است. زمانی که کودک گریه می‌کند از حال می‌رود یا تعریق کودک زیاد است و وزن نمی‌گیرد والدین باید بلافاصله کودکشان را به نزد پزشک عمومی برده و پس از تشخیص، اگر بیماری قلبی مادرزادی در کودک تشخیص داده شد آن زمان به پزشک متخصص قلب کودک مراجعه کنند.دکتر داوری می‌افزاید: ما در این نوع بیماری پیشگیری مطلق نداریم، اما به خانواده‌ها توصیه می‌کنیم که اگر کودکشان مشکل قلبی دارد هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنند و پزشک را امین خود بدانند. برای پیشگیری از این بیماری، خانواده‌ها باید از ازدواج فامیلی جلوگیری کنند، همچنین همه دختران قبل از ازدواج حتماً باید واکسن سرخجه بزنند چون بیماری سرخجه 35 درصد در بروز بیماری مادرزادی قلبی در کودکان دخیل است.اگر مادر مبتلا به بیماری قندی است در هنگام بارداری حتماً باید تحت نظر پزشک باشد. همچنین مادرانی که داروی ضد افسردگی و ضد تشنج مصرف می‌کنند باید در زمان بارداری داروهایشان را زیرنظر پزشک مصرف کنند. مهم‌تر از همه اینکه مادران باید از خوددرمانی بپرهیزند و پزشکشان را از باردار بودنشان مطلع سازند. از آنجایی که اسید فولیک در رشد جنین و ساختمان‌سازی کودک بسیار مؤثر است به همین دلیل به مادران توصیه می‌شود که در هنگام بارداری اسیدفولیک استفاده کنند.وی می‌گوید: خوشبختانه تعداد زیادی از این کودکان نیاز به درمان‌های جدی جراحی یا درمان‌های طبی طولانی ندارند و با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند به طوری که 90 درصد این ناهنجاری‌های قلبی با روش‌های طبی یا جراحی ساده یا پیچیده قابل درمان است. از آنجایی که احتمال ابتلای فرزند والدین مبتلا به نارسایی قلبی به مشکلات قلبی مادرزادی پنج برابر حد معمول است به آنان توصیه می‌کنیم آزمایش‌های خاص از جمله اکوکاردیوگرافی جنین انجام دهند تا با تشخیص زودهنگام، درمان به موقع انجام گیرد .این فوق تخصص قلب کودکان ادامه می‌دهد: اگر ناهنجاری قلبی در کودکان ساده باشد، احتمال درمان همیشگی کودک پس از تولد زیاد است، اما اگر ناهنجاری‌ها شدید باشد، درصورت تشخیص مشکل در زمان بارداری، می‌توان نوزاد را در مرکزی به دنیا آورد که امکان دسترسی زودتر به درمان‌های پیچیده قلبی وجود داشته باشد. در نهایت خانواده‌هایی که ازدواج فامیلی کرده‌اند یا اینکه سابقه فامیلی مشکلات کروموزومی و ژنتیکی دارند را در طبقه پرخطر ایجاد بیماری‌های قلبی یا دیگر اعضا قرار می‌دهیم و با غربالگری و انجام مشاوره ژنتیک، پدر و مادر را درباره احتمال خطر بروز ناهنجاری راهنمایی می‌کنیم. با توجه به عوامل محیطی که گفته شد روی مشکلات قلبی مادرزادی مؤثر است، به والدین توصیه می‌شود از غذای ناسالم، استرس یا دیگر عوامل تا حد امکان جلوگیری کنند.