گزارش«جوان» از چگونگی اجرای طرحی برای جلوگیری از گسترش شهرها

زمین‌خواران «باغ‌شهر» را به رؤیا بردند!

معصومه ایمانی | بحث در مورد طرح باغ‌شهر که این روزها به موضوع روز تبدیل شده، نخستین بار در سال‌ 87 زمانی که دولت از طریق طرح‌های متنوع برای کنترل روند رو به رشد قیمت مسکن تلاش می‌کرد، آغاز شد.در آن زمان شورای عالی مسکن مصوب کرد، در 30 استان کشور دولت به منظور ساماندهی بازار مسکن در خارج از کلان‌شهرها باغ و بوستان به متقاضیان واگذار کند.در مرحله نخست این طرح مقرر شده بود 24 هزار هکتار از زمین‌های دولتی برای احداث باغ‌شهر اختصاص پیدا کند که از این رقم، 3 هزار هکتار سهم شهر تهران است.بر این اساس، متقاضیان سرمایه‌گذاری می‌توانند با تملک هر هزار تا 10 هزار متر مربع زمین از اراضی طبیعی، داخل آنها بین 100 تا 500 متر مربع ویلای مسکونی احداث کنند.مالک زمین که به نوعی مالک باغ‌شهر محسوب می‌شود وظیفه نگهداری از باغ را نیز خواهد داشت. سه سال پیش که موضوع ایجاد باغ‌شهر در دولت مطرح شد، عده‌ای هدف از طرح آن را جذب نقدینگی سرگردان از بازار مسکن و تزریق به بازار محدود باغ‌شهر عنوان کردند، اما در حال حاضر به نظر می‌رسد نگرانی از بابت افزایش احتمالی قیمت مسکن وجود ندارد.پیش‌ از این تصور می‌شد با آغاز فروش مزایده‌ای زمین‌های دولتی در حاشیه شهرها برای احداث باغ‌های مسکونی متراژ بالا، سرمایه‌دارهایی که از طریق سوداگری در بازار مسکن باعث افزایش قیمت می‌شوند از این بازار به حاشیه شهرها مهاجرت کنند.این در حالی است که برخی مسئولان در حوزه مسکن معتقدند ایجاد باغ‌شهر در اطراف تهران به نوعی باعث حفظ فضای سبز موجود در اطراف شهر و همچنین جلوگیری از اعمال سوءاستفاده‌های وسیع و تصرف اراضی دولتی خواهد شد. ضمن اینکه از پدیده زمین‌خواری جلوگیری می‌کند. اما حالا کارشناسان معتقدند که ایجاد باغ‌شهرها باعث زمین‌خواری می‌شود.باید در مقابل متعرضان به زمین‌های اطراف تهران ایستاداین موضوع حتی مورد اعتراض مقام معظم رهبری قرار گرفته و ایشان در اسفند ماه سال گذشته در مراسم روز درختکاری، بر لزوم نظارت جدی برای جلوگیری از گسترش شهر تهران تأکید کردند و افزودند: «باید با جدیت تمام در مقابل متعرضان به زمین‌های دامنه جنوبی البرز و اطراف تهران ایستاد و از منافع ملی پاسداری کرد.»رهبر معظم انقلاب اسلامی با توصیه مؤکد به دولت و مجلس برای در اولویت قرار دادن مسائل محیط زیست و حفظ منابع طبیعی در برنامه‌ریزی‌ها، از طرح باغ‌شهرها اظهار نگرانی جدی کردند و افزودند: «این موضوع که اخیراً مطرح شده است، زمینه را برای ورود افراد سوءاستفاده‌کننده و تخریب جنگل‌ها و منابع طبیعی فراهم خواهد کرد.»این در حالی است که دولت در مقابل این دغدغه مقام معظم رهبری هیچ عکس‌العملی نشان نداده و رئیس جمهوری در آخرین کنفرانس مطبوعاتی‌اش، اعلام کرده که «طرح باغ‌شهر موضوع دیگری است که در آینده درباره آن توضیح مفصلی خواهم داد.»اما پیش از این و در خرداد ماه 89 مسئولان وزارت مسکن اعلام کرده بودند که تاکنون مناطقی همچون لتیان، بومهن و تجرک به عنوان مکان‌های قطعی برای احداث باغ‌شهر در تهران در نظر گرفته شده و بر اساس برخی از شنیده‌ها ایجاد باغ‌شهر در مناطق دیگری مانند لواسان و دماوند نیز به عنوان گزینه‌هایی مدنظر بود.مبنای مطالعه مکان‌یابی باغ‌شهرها در تهران، مستعد بودن زمین‌ها برای ایجاد باغ‌شهر و داشتن قابلیت توسعه فضای سبز بر روی آنهاست.مسئولان در نظر گرفته بودند بیش از 1500 هکتار زمین در اختیار دولت در این سه منطقه اطراف تهران بعد از پایان آماده‌سازی به‌صورت مزایده‌ای در اختیار سرمایه‌گذاران قرار گیرد تا در قطعات 500 تا 1000 متری ترکیبی از ویلا و باغ در آنها احداث شود. دولت در سال 86 و در زمانی که مشغول برنامه‌ریزی برای ایجاد باغ‌شهرها بود، در نظر داشت تا در 30 استان کشور باغ‌شهر احداث کند.دولت از ایجاد این باغ‌شهرها به عنوان الگوی جدید شهر‌سازی در آینده نزدیک یاد کرده و انتظار داشت با اجرای این طرح الگوی شهرسازی در کشور به خصوص در شهرهای بزرگ به زودی تغییر کند.فضایی بدون ساختمان بلند مرتبهاما باغ‌شهر چیست که دولت در سال‌های گذشته مصرانه در پی اجرای آن بوده است. باغ شهر محدوده وسیعی است که رودخانه، دریاچه مصنوعی و فضای سبز به وفور در آن یافت می‌شود و ساختمان‌های بلندمرتبه در این محدوده وجود ندارد. باغ شهر در واقع همان طرح ویژه دولت برای ساماندهی مسکن در شهرهای بزرگ است.در سطح کشور به‌ویژه در اطراف و حریم شهرهای بزرگ، فضای سبز به میزان کافی وجود ندارد و عمدتاً تپه ماهوری است؛ لذا هدف اصلی وزارت مسکن از اجرای این طرح فقط حفظ فضای سبز موجود در اطراف شهرها و توسعه این فضاهاست.البته دولت قانونی در این مسیر قدم برداشته و طرح باغ‌شهرها، بر اساس ماده 4 آیین‌نامه اجرایی بن«د» تبصره 6 قانون بودجه سال 86 کل کشور پیگیری شده است. دولت بنا دارد مجموعه‌هایی را با کاربری‌ها و عملکردهای مناسب مانند باغ‌شهرها در 30 استان کشور طراحی و به صورت اجاره طویل‌المدت به متقاضیان واجد شرایط واگذار کند.بر اساس ماده 4 این آیین‌نامه، به منظور ساماندهی اراضی خارج از حریم شهرهای کشور و جلوگیری از سوء استفاده از این اراضی و بهره‌برداری بهینه از آنها، وزارت مسکن و شهرسازی نسبت به مطالعه این مناطق و طراحی مجموعه‌هایی با کاربری‌ها و عملکردهای مناسب مانند باغ‌شهرها پس از تصویب ستاد هماهنگی تأمین مسکن استان اقدام شود.با وجود تمام این برنامه‌ریزی‌ها، طرحی که قرار بود در 30 استان کشور و به منظور کنترل بازار مسکن و بهبود وضعیت جمعیتی شهرهای بزرگ اجرایی شود، اکنون متوقف شده است. باید دید کار این طرح متوقف مانده به کجا می‌کشد.