تیرگی روابط میان ایران و مصر به روشنایی می‌گراید؟

کشاکش تحولات مصر در کشش رابطه با ایران

رضا علوی | پس از قطع کامل روابط میان ایران و مصر که در اوایل انقلاب به دستور امام خمینی(ره) رخ داد، در برهه‌هایی از زمان مسائلی مبنی بر تجدید این رابطه از سوی مقامات عالی کشور مطرح شد. ولی این تلاش‌ها به دلیل اصرار مصر بر دوستی با اسرائیل، هیچ گاه به ثمر ننشست و مشی کلی نظام جمهوری اسلامی ایران بر قطع روابط با مصر پایدار ماند. اما اکنون شاهد تحولاتی در مصر هستیم که اگر بدین منوال ادامه یابد، بعید نیست روابط ایران و مصر از سر گرفته شود و در کشاکش تحولات اخیر بهبود یابد. قطع روابط از زمان انعقاد پیمان کمپ دیویدقرارداد کمپ دیوید پس از 12 روز مذاکرات مخفی میان انور سادات (سومین رئیس جمهور مصر) و مناخیم بگین (نخست وزیر وقت اسرائیل) در یکی از استراحتگاه‌های جیمی‌کارتر به نام کمپ دیوید منعقد شد. این توافقنامه در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۱۹۷۸ با حضور جیمی‌کارتر در کاخ سفید به امضای نهایی رسید. واقعیت این قرارداد به گونه‌ای بود که به عقیده امام خمینی (ره)، توطئه‌ای برای مشروعیت بخشیدن به تجاوزات اسرائیل بود که نتیجتا شرایط را به نفع اسرائیل و به ضرر اعراب و فلسطینی‌ها تغییر می‌داد. در نتیجه بنیانگذار جمهوری اسلامی‌در سال 58 طی پیامی‌نوشت: «جناب آقای دکتر ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه، با در نظر گرفتن پیمان خائنانه مصر و اسرائیل و اطاعت بی‌چون و چرای دولت مصر از امریکا و صهیونیسم، دولت موقت جمهوری اسلامی‌ایران قطع روابط دیپلماتیک خود را با دولت مصر بنماید.» این فرمان به فاصله یک هفته بعد از امضای پیمان کمپ دیوید صادر شد. تلاش‌هایی برای تجدید ارتباط با مصرحکومت مصر در جریان جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق به ایران، حمایت سیاسی و نظامی ‌از ارتش عراق علیه ایران را در دستور کار قرار داد و اتحادیه عرب نیز که مصر عضو شاخص آن است بارها به صورت رسمی‌ و علنی از دولت عراق در برابر ایران در جنگ میان دو کشور حمایت کرد. با این وجود در زمان ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی، وی پس از 20 سال قطع کامل روابط ایران با مصر، در ژنو با حسنی مبارک رئیس جمهوری وقت مصر دیدار و گفت و گو کرد. چه در زمان این ارتباط گیری و چه در زمان احمدی‌نژاد که البته هر دو تلاش ناکام ماند یکی از شروط مصر برای تجدید روابط با ایران، حذف نام خالد اسلامبولی از یکی از خیابان‌های تهران بود. حال آنکه سروان خالد اسلامبولی کسی بود که به همراه یارانش توانست، طی عملیاتی انور سادات رئیس‌جمهور خائن مصر را روانه جهنم کند و موجبات دلخوشی و شیرین کامی‌امت مسلمان و مظلومان در فلسطین و نیز رهبر کبیر انقلاب اسلامی‌را فراهم آورد. ترور سادات توسط خالد اسلامبولی در آستانه عید قربان سال 60 بود و امام امت در قسمتی از پیام خود به مناسبت عید قربان که در تاریخ 17 مهر 60 صادر شد، فرمودند: «در این سال، این عید برای مسلمانان از آن جهت مبارک‌تر است که در آستانه آن، فرعون مصر رهسپار کوی فرعونیان گردید.» بنابراین حذف نام خالد اسلامبولی از یک خیابان در ایران فقط نمی‌تواند به عنوان حذف یک نام از یک خیابان تفسیر شود بلکه حذف این نام یعنی به رسمیت شناختن کمپ دیوید؛ یعنی به رسمیت شناختن اسرائیل و به معنای دقیق‌تر یعنی حذف فلسطین از صفحه روزگار به جای حذف اسرائیل. شرایط بهبود روابط میان ایران و مصراما اینک با تحولات ناشی از بیداری اسلامی‌ در منطقه خاورمیانه و صدور انقلاب اسلامی‌ به مصر، اوضاع سیاسی مصر خصوصاً پس از فرار حسنی مبارک به شرم‌الشیخ به گونه‌ای پیش می‌رود که به عقیده کارشناسان، دو کشور اسلامی ‌ایران و مصر که در طول تاریخ نقش برجسته‌ای در جهانی کردن اسلام داشته‌اند، باید به سوی تجدید ارتباط با یکدیگر قدم بردارند. در این راستا چندی پیش نبیل العربی وزیر امور خارجه مصر با ستایش از جمهوری اسلامی‌ایران به عنوان کشور تأثیرگذار منطقه، خواستار برقراری روابط کامل دیپلماتیک میان قاهره و تهران تا سطح سفارت شد. علی‌اکبر صالحی وزیر امور خارجه ایران نیز در خصوص اظهارنظر نبیل العربی گفت: «قطعاً روابط خوب دو کشور می‌تواند به ثبات، امنیت و توسعه منطقه کمک کند.» رئیس‌جمهور کشورمان نیز در اولین کنفرانس خبری سال 90 در این باره ابراز داشت: « امروز ما علاقه‌مند به رابطه با همه‌ دولت‌ها و ملت‌ها به‌خصوص مصر هستیم و امیدواریم تحولاتی اتفاق افتد و البته اعتقاد داریم چشم‌انداز آینده بسیار روشن است.» اما طبق رسوم دیپلماتیک آنچه برای تحقق خواسته مصر لازم و ضروری است، اعزام هیئتی به تهران برای مذاکره و از سرگیری روابط است. اکنون گرچه مصر از دست دیکتاتوری 30 ساله مبارک خلاص شده و با دولت موقت و شورای عالی نظامی‌ اداره می‌شود، اما هنوز دولتی اسلام‌گرا در مصر بر سر کار نیامده و برخی از مقامات این کشور همچنان پیمان کمپ دیوید را محترم می‌شمارند. بنابراین در فرصت شش ماهه‌ای که تا انتخابات آتی ریاست‌جمهوری مصر باقی مانده است، ایران باید دیپلماسی فعال خود را خارج از مشی مداخله‌گری که از خصایص امریکاست، ایفا کند و مسیر برقراری روابطی که منافع سیاسی و اقتصادی دو کشور را در راستای اهداف متعالی اسلام و آزادی فلسطین برآورده کند، هموار سازد. چراکه طبق شواهد موجود و اعتراف خود صهیونیست‌ها شرایط مصر دیگر به دوران سابق و روابط گرم با اسرائیل باز نخواهد گشت و آنچه در ادامه تحولات سرزمین نیل به وقوع خواهد پیوست، نزدیکی مصر به جبهه مقاومت است.