گزارش «جوان» از رشد اسلام‌گرایی و اسرائیل ‌ستیزی در ترکیه

تحقق وعده روح الله بر فراز مناره‌های استانبول

هرکجای استانبول که باشی فرقی نمی‌کند؛ پنج بار در روز نوای دل انگیز اذان گوش جانت را نوازش می‌دهد. هرکجای استانبول که باشی، هرکسی که باشی با هر شغل و پایگاهی، فرقی نمی‌کند؛ صدای اذان را که می‌شنوی صدای موسیقی را به احترام «الله اکبر» قطع می‌کنی. مردم ترکیه با روح و جان خود به اسلام عشق می‌ورزند و اعیاد دینی همچون فطر و قربان و ولادت حضرت رسول(ص)، باشکوه‌ترین اعیاد مردم مسلمان ترکیه هستند. سال‌ها مبارزه و چالش مردم ترکیه با دولت‌های لائیک از سویی و باور به این اصل مسلم که اسلام دین جامع و نجات بخش بشر از تمامی آلام است از سوی دیگر، حاکمیت اسلام‌گرایان را بر این سرزمین محقق گردانید. امروز وقتی هنگام صلاه ظهر، در میدان سلطان احمد استانبول در میانه مسجد سلطان احمد و ایاصوفیه می‌ایستی، عشق دیدنی مردم ترکیه به رسول خدا(ص) و خدای رسول را به تمامی حس می‌کنی.گفتمان اسلام‌گرایی درمیدان سلطان احمدبرگزاری هفته فرهنگی تهران در ترکیه و برپایی نمایشگاه بزرگ فرهنگ ایران زمین در میدان سلطان احمد استانبول در هفته آخر بهمن 89، بهانه خوبی است تا روی سنگفرش‌های نمناک محوطه وسیع میان دو مسجد بایستی و با خیل گردشگرانی که از سراسر جهان به این نقطه توریست‌پذیر می‌آیند گپ بزنی، حتی برای دقایقی و حتی با انگلیسی دست و پا شکسته. آرشیتکت ایتالیایی که به اتفاق همسرش روزهای سرد زمستانی را برای دیدار از استانبول انتخاب کرده است به قدری خوب ایران را می‌شناسد که می‌تواند به راحتی نام‌های بیستون، تخت سلیمان، چغازنبیل، سلطانیه و حتی ماسوله را با تماشای تابلوهای غرفه‌ها بر زبان بیاورد. برای اینکه در مقابلش کم نیاورم از دانته ومیکل آنژ و دسیکا می‌گویم و فریاد همزمان «براوو» گفتنشان، بهانه‌ای می‌شود برای پرسش‌های بی‌تعارف من و پاسخ‌های صادقانه آنان. آرشیتکت ایتالیایی اهل لمباردی(Lombardia) انگلیسی را خیلی شمرده و ساده صحبت می‌کند. از زیبایی، پاکی و حال و هوای نوستالژیک و عرفانی سرزمین ایران می‌گوید و در مقابل پرسش من که جریان رشد اسلامگرایی را در جهان چگونه ارزیابی می‌کنید، می‌گوید: «اسلام دین خوبی‌ها، پاکی‌ها و مبارزه با ظلم و ستم است و به همین دلیل علاقه به اسلام در جهان رو به گسترش است». همسرش نیز گفته‌های او را با تکان دادن سر تأیید می‌کند و می‌گوید:«همین جایی(ترکیه) که ما هستیم خودش مثال خوبی برای علاقه به اسلام است، با اینکه آتاتورک با مطرح کردن ترکیه جدید، از همان آغاز دولت لائیک را در این کشور بنا گذاشت و هدفش یک جامعه عاری از اسلام بود، ولی بدنه مردمی طرفدار اسلام بود و بالاخره دولت اسلام‌گرا را بعد از ده‌ها سال جایگزین حکومت لائیک کرد.»جامعیت اطلاعات و نگاه تحلیلی و واقع‌گرایانه این زوج جهانگرد برایم خیلی جالب است. با عشق و علاقه وافری از فرهنگ شرق حرف می‌زنند و تابلو‌ها و سوغات فرهنگی تمام غرفه‌های نمایشگاه را با ولع خاصی تماشا می‌کنند.«پدرو» از سرزمین خالق دن کیشوت (سروانتس، نویسنده مشهور اسپانیایی)، اما نظر دیگری دارد. او که به قول خودش یک مسیحی مومن است، دلیل گرایش جهانی به اسلام را در عملکرد بد قدرت‌های بزرگ و تلاش آنان برای دین زدایی می‌داند. به گفته او شکل‌گیری دولت اسلام‌گرا در ترکیه فقط ناشی از ریشه‌دار بودن این دین در مردم این کشور نیست، بلکه گرایش دولت‌های لائیک قبلی به غرب و سیاست‌های حاکمان جوامع غربی، مردم را در برابر دولت سکولار قرار داد و در نهایت انتخاب با مردم بود که حکومتی با گرایش دینی را برگزینند.یافته‌های تاریخی و رخداد‌های قریب به یک قرن اخیر بر گفته‌های این توریست‌های ایتالیایی و اسپانیایی صحه می‌گذارد.واقعیت این است که آتاتورک (مصطفی کمال پاشا) پس از رهبری جنگ استقلال ترکیه و بر چیده شدن سلطنت و خلافت عثمانی با شعار جمهوری‌خواهی به قدرت رسید، اما پس از به قدرت رسیدن با استبدادی تک حزبی و تحت حمایت غرب اقدام به تزریق فرهنگ، اقتصاد و سیاستی وارداتی نمود که اسلام زدایی از جمله محورهای اصلی آن بود. این روند تحت حمایت غرب حتی پس از مرگ آتاتورک در سال 1938 ادامه داشت و عصمت اینونو، جلال بایار، جمال گورسل، جودت سونای، فخری کوروترک، کنان اِورَن، تورگوت اوزال و سلیمان دمیرل به عنوان سران دولت‌های پس از آتاتورک طی بیش از شش دهه نتوانستند حکومتی مبتنی بر خواسته‌های دینی مردم و فارغ از نفوذ قدرت‌های غربی در کشور ترکیه ایجاد کنند، با این حال مقدمات شکل‌گیری دولت اسلام گرا در ترکیه را باید از دو دهه پیش جست‌وجو نمود که با ریاست جمهوری احمد نجدت سزر در پنجم می 2000 به نقطه‌ای تعیین‌کننده رسید. سزر زمینه را برای فعالیت احزاب اسلامگرا مانند حزب عدالت و توسعه فراهم ساخت و پس از وی ریاست جمهوری و نخست وزیری به این حزب رسید. از سویی نباید از نقش تعیین‌کننده نجم‌الدین اربکان نخست وزیر فقید ترکیه دررشد اسلام‌گرایی در ترکیه نوین غافل شد. نجم‌الدین اربکان، رهبر و متفکر اسلامی و نخست‌وزیر اسبق ترکیه در سن 84سالگی درگذشت. وی که رهبر حزب اسلامگرای سعادت ترکیه بود، یکی از پیشگامان تاسیس احزاب اسلامی در این کشور به شمار می‌رود و از او به عنوان پدر اسلام‌گرایی در ترکیه نوین نیز یاد می‌شود.آنچه طی دهه اخیر در ترکیه رخ داده است نتیجه قریب به یک قرن «اسلام خواهی در کنار تمایل به دموکراسی و پیشرفت» است و هم اکنون مردم این کشور مقطعی را تجربه می‌کنند که در آن دین و توسعه در یک هم آمیزی متعادل به حفظ هویت فرهنگی و اعتقادی و در عین حال فرایند پیشرفت جامعه کمک می‌کند.چالش صهیونیسم در بازار «مرتر»محال است به هر دلیلی به استانبول سفر کنید و سری به بازار «مرتر» نزنید؛ خیابان عریض و طویلی که از پایانه تراموای «ریتین» در کنار یکی از بزرگراه‌های استانبول آغاز می‌شود و صدها پاسا‍ژ و فروشگاه و مرکز تولید و عرضه پوشاک را در خود جای داده است. حضور هزاران نفر از شهروندان ترک و غیر ترک در این بازار بزرگ، وسوسه گپ و گفت درباره موضوعات مختلف در مواجهه با هر مشتری یا فروشنده‌ای را در گردشگران ایجاد می‌کند، اما اولین مواجهه با فروشنده ترکی که کت و شلوار مردانه می‌فروشد تمایل شخصی مرا برای بحث در باره چالش صهیونیسم به سوژه‌ای برای گفت‌وگو تبدیل می‌کند. مصطفی به محض اینکه می‌فهمد ایرانی هستم با فارسی دست و پاشکسته می‌گوید: «ایرانی برادر، ما مسلمان، اسرائیل پرابلم(problem)». چند نفر از همکارانش به او می‌پیوندند و میزگرد سیاسی‌مان کامل می‌شود. آنها ایرانی را برادر خود می‌دانند و اسرائیل را مشکل مشترک مسلمانان. به اعتقاد آنها اسرائیل مانع اصلی اتحاد مسلمانان است و مواضع هر دولتی در قبال مسئله فلسطین و اسرائیل نشاندهنده آن است که آیا آن دولت واقعاً اسلامی هست یا نه؟آنها از دولت اردوغان و عبدالله گل به عنوان دولتی مردمی یاد می‌کنند که به باورها و اعتقادات دینی ملت ترکیه احترام می‌گذارند و اسرائیل ستیزی ملت را نشانه‌ای خوب برای اتحاد مسلمانان می‌دانند.برق نگاهشان هنگام ذکر نام اردوغان مرا به یاد گردهمایی جهانی اقتصاد می‌اندازد که پس از سخنان تاریخی که علیه اسرائیل ایراد کرد گردهمایی را با عصبانیت و فریاد ترک کرد و هنگام بازگشت به وطن هزاران نفراز مردم ترکیه در استقبال از او تجمع کردند. حمله اسرائیل به کاروان آزادی که قصد کمک به مردم غزه را داشت سناریوی اسرائیل ستیزی دولت ترکیه را کامل کرد و ترکیه آشکارا در مقابل رژیم صهیونیستی قرار گرفت، احساسات ضد اسرائیلی در ترکیه افکار عمومی را فرا گرفت و هزاران ساکن استانبول تلاش دولت مبنی بر شکایت علیه دولت«بنیامین نتانیاهو» را ستایش کردند.«اسلام گرایی»،« اسرائیل ستیزی در حمایت از ملت فلسطین» و «تلاش برای استحکام دوستی با کشورهای مسلمان و به وی‍ژه ایران»، اضلاع پیوسته مثلثی هستند که طی سال‌های اخیر دولت و ملت ترکیه به طور جدی آن را پیگیری می‌کنند و این رویکرد نه تنها موجب از بین رفتن تقابل پنهان و آشکار مردم و دولت (تقابل در دولت‌های سکولار پیشین) گردیده، بلکه روز به روز بر وفاق ملی و همسویی دولت و ملت می‌افزاید.«ایران – ترکیه»؛ دو همسایه، دو دوستفریادهایی که 32 سال پیش تحت لوای رهبری امام خمینی(ره)، انقلاب اسلامی ایران را رقم زد؛ با پیش‌بینی همان رهبر فقید واندیشمند امروز از تمامی کشورهای مسلمان به گوش می‌رسد.بی شک نقش پررنگ انقلاب اسلامی در شکل‌گیری و پیروزی اسلام گرایی در ترکیه را نمی‌توان نادیده گرفت. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، احزاب اسلام‌گرا الگویی برای خود یافته بودند تا جایی که روزنامه زونتاگربلات در اینباره نوشته است:«همه راه‌ها به تهران منتهی می‌شود. زمانی در گذشته اسلامگرایی از اینجا به سایر نقاط جهان منتشر شد؛ جنبشی که دین و سیاست را در یک قالب به هم آمیخته و بدین ترتیب موجبات ترس و نگرانی غرب را فراهم آورد.»پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی خبرنگار یک مجله لبنانی انگلیسی زبان از امام خمینی(ره) پرسید:«آیا فکر می‌کنید دامنه حوادث ایران به ترکیه نیز کشیده شود؟» پاسخ حضرت امام(ره) چنین بود: «نهضت مقدس ایران نهضت اسلامی است و از این جهت بدیهی است که همه مسلمین جهان را تحت تأثیر قرار دهد» و امروز تمامی جهانیان، تحقق آرمان آن رهبر کبیر را به نظاره نشسته‌اند. وعده روح الله از مناره‌های مساجد ترکیه و سراسر کشورهای مسلمان به گوش می‌رسد.