گزارشی از عملکرد حوزه در سال همت مضاعف و کار مضاعف

حوزه‌های علمیه، رشد کمی در کنار توسعه کیفی

سید علی اصغر حسینی | مرکز مدیریت حوزه علمیه قم به عنوان نماد ملی و بین‌المللی حوزه‌های ایران اسلامی، ‌در سال گذشته تلاش‌های گسترده و متنوعی را برای توسعه کمی و ارتقای کیفی این مراکز دینی برداشته است، ‌اگر چه نتایج حاصل از این تلاش‌ها باید بیش از هر کس برای طلاب و روحانیون محسوس باشد ولی اطلاع از این حرکت‌های گسترده می‌تواند نوع شناخت عمومی از حوزه‌های علمیه را توسعه بخشد، ‌آنچه می‌خوانید نگاهی کوتاه به گزارش عملکرد معاونت‌های آموزشی، ‌پ‍‍‍ژوهشی همچنین معاونت تازه تأسیس شده بین‌الملل حوزه از زبان بالاترین مقام اجرایی هر معاونت است.‌‌ بدون شک اقدامات حوزه‌های علمیه و نهادهای وابسته به آن بسیار فراگیر‌تر از آن است که در این مجموعه قابل ارائه باشد همانگونه که در آخرین شماره گذشته این صفحه که به تحلیل مهمترین وقایع حوزوی پرداخته شد. در اولین شماره سال جدید نیز گزارش اجمالی از عملکرد مرکز مدیریت حوزه عملیه قم ارائه می‌شود،‌ بدون شک باید به این دو مجموعه تلاش‌های مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران،‌جامعه المصطفی العالمیه به عنوان سازمان حوزوی طلاب غیر ایرانی همچنین ده‌ها سازمان کوچک و بزرگ وابسته به حوزه را افزود تا بتوان گزارشی نسبتاً کامل از عملکرد حوزه در سال گذشته را به دست آورد.دستاوردهای معاونت آموزش حوزه معاون آموزش حوزه‌های علمیه برنامه و اقدامات انجام گرفته در سال گذشته را تشریح کرد. برنامه ریزی جهت ساماندهی امور آموزشی حوزه، تشکیل شورای آموزش، طراحی نظام جامع آموزشی و طراحی و استقرار نظام سنجش و پذیرش حوزه علمیه از جمله وظایف این معاونت بوده که در سال 89 بخش‌های عمده‌ای از آن اجرایی شده یا در حال اجراست. همچنین طراحی و استقرار نظام نظارت بر فرآیند‌های آموزشی، ساماندهی ارزشیابی تحصیلی از طریق استاندارد سازی، شیوه طراحی سؤالات، نوع ارزشیابی، شیوه برگزاری آزمون‌ها و نظارت بر آنها از دیگر برنامه‌های کلان و مهم معاونت آموزش است که در این راستا گام‌های خوب و مؤثری برداشته شده است. - ساماندهی اساتید در قالب هیئت‌های علمیتعیین و ابلاغ استانداردهای پایان‌نامه‌های تحصیلی با همکاری معاونت پژوهش، ساماندهی اساتید در قالب هیئت‌های علمی‌و آموزشی، طراحی و اجرای دوره‌های تربیت مدرس و برگزاری دوره‌های کوتاه و بلند مدت دانش افزایی برای اساتید و اعضای هیئت علمی ‌از دیگر برنامه‌های این معاونت در سال جاری بوده که به موفقیت‌های بزرگی در این زمینه دست یافته است. - ایجاد بانک جامع اطلاعات آموزشیایجاد بانک جامع‌اطلاعات آموزشی، برنامه‌ریزی متون و محتواهای آموزشی حوزه، تهیه و تنظیم برنامه و بودجه سالانه و پیشنهاد به مدیر حوزه، از جمله برنامه‌های کلان این معاونت در سال‌های متمادی بوده که همچنان ادامه دارد. - نظارت بر مراکز تخصصیاز دیگر اقدامات معاونت، نظارت بر بیش از 20 مرکز تخصصی در حوزه‌های علمیه سراسر کشور است که با تعامل و ارتباط نزدیک با معاونان آموزش هر یک از این مؤسسات، این معاونت توانسته وظایف خود را در قبال این مؤسسات و مراکز آموزشی انجام دهد. از آنجایی که مراکز تخصصی حوزه به تربیت طلاب سطوح بالا در رشته‌ها و گرایش‌های مختلف می‌پردازند، ضرورت تامین نیازهای علمی ‌و آموزشی این مراکز بیشتر است و اقدامات لازم در این زمینه صورت گرفته است؛ البته در برخی از این مراکز طلاب و فضلای حوزه چندین رشته متفاوت را فرا می‌گیرند که اینگونه مراکز را مراکز آموزش عالی حوزه می‌نامند و معاونت آموزش برنامه‌ها و طرح‌های ویژه‌ای برای هرچه بالنده‌تر شدن این مراکز دارد. - فعالیت 15 انجمن علمیدر این راستا بیش از 15 انجمن علمی‌متشکل از کارشناسان و متخصصان و صاحبنظران حوزوی و دانشگاهی شکل گرفته که منشأ آثار مثبتی در حوزه هستند و معاونت آموزش حوزه‌های علمیه تقویت و حمایت انجمن‌های علمی ‌را از وظایف خود در راستای تحقق تحول در حوزه می‌داند. دستاوردهای معاونت پژوهشی حوزه در سال 89 روند شکل‌گیری و استقرار معاونت‌های پژوهشی استانی حوزه با تأسیس 24 معاونت دیگر تداوم یافت به گونه‌ای که درحال حاضر29 معاونت پژوهشی در مراکز مدیریت استانی حوزه فعال هستند. حجت الاسلام والمسلمین سیدعلی عماد، با اشاره به مأموریت این معاونت در راستای مدیریت کلان امرپژوهش و تولید دانش اسلامی در سطح کشور، مهم‌ترین فعالیت‌ها و دستاوردهای این معاونت درسال 89 را برشمرد و اظهار داشت: برگزاری دوازدهمین دوره همایش کتاب سال حوزه در راستای تقدیر وتجلیل از برترین آثار علمی محققان حوزوی، برگزاری سومین دوره جشنواره علامه حلی در جهت معرفی آثارعلمی پژوهشگران جوان حوزوی، از اقدامات این معاونت است. وی دومین گردهمایی مدیران مسئول و سردبیران نشریات علمی حوزوی، گردهمایی مسئولان و معاونان پژوهشی واحدهای علمی حوزوی و برگزاری دومین اجلاسیه معاونان پژوهشی مدارس علمیه سراسر کشور را از مهم‌ترین فعالیت‌های معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در سال 89 دانست. معاون پژوهش حوزه‌های علمیه ادامه داد: برگزاری نشست هم‌اندیشی نیازسنجی دانش‌های حوزوی، اجلاسیه معاونان پژوهش مراکز مدیریت استانی حوزه و نیز نشست هم‌اندیشی طرح مؤلفه‌های چیستی نقشه جامع راه تولید دانش دینی از دیگر فعالیت‌های معاونت پژوهش در سال89 بوده است. وی با اشاره به توسعه ساختارهای پژوهشی توسط معاونت پژوهش اضافه کرد: پیگیری تأسیس معاونت‌های پژوهش مراکز مدیریت استانی حوزه و حمایت از تأسیس معاونت‌های پژوهش در مدارس علمیه سراسر کشور با هدف توسعه وتقویت زیرساخت‌های پژوهشی از محورهای فعالیت در این عرصه می‌باشد. حجت الاسلام والمسلمین عماد گفت: در سال 89 روند شکل گیری و استقرار معاونت‌های پژوهشی استانی حوزه با تأسیس 24 معاونت دیگر تداوم یافت به گونه‌ای که درحال حاضر29 معاونت پژوهشی در مراکز مدیریت استانی حوزه فعال هستند. معاون پژوهش حوزه‌های علمیه درادامه اظهارداشت: درسال 89 برخی مدیران این معاونت درقالب چند هیئت و در چند نوبت با سفر به استان‌های مختلف و دیدار با مدیران ودست‌اندرکاران مدارس علمیه، ضمن همکاری و همفکری درجهت استقرار و شکل‌گیری ساختارهای پژوهشی، از نزدیک با فعالیت‌ها و روند پیشرفت برنامه‌های پژوهشی حوزه‌های علمیه آشنا شدند که از جمله می‌توان سفر به استان‌های اصفهان، تهران، خراسان رضوی، ‌‌فارس، اردبیل، یزد وآذربایجان شرقی اشاره کرد. - نمایشگاه مراکز پژوهشی حوزهمعاون پژوهش حوزه‌های علمیه به سفر پربرکت رهبر معظم انقلاب به شهر مقدس قم و برپایی نمایشگاه دستاورد‌های مراکز پژوهش حوزوی «مشکات» اشاره و خاطرنشان کرد: با پیگیری و هماهنگی معاونت پژوهش‌ حوزه‌های علمیه و همکاری سایر نهادها و دستگاه‌های ذی‌ربط، حدود 70 مرکز پژوهشی حوزوی، فرصت یافتند با مشارکت فعال و حضور در این نمایشگاه، دستاوردها و فعالیت‌های خود را در جریان بازدید مقام معظم رهبری از این نمایشگاه به اطلاع ایشان برسانند. حجت‌الاسلام والمسلمین عماد، توسعه و غنی‌سازی کتابخانه‌های مدارس و حوزه‌های علمیه را از دیگر محورهای فعالیت این معاونت در سال 89 نام برد و گفت: معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در سال 89 روند تهیه کتاب از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ارسال برای کتابخانه‌های مدارس علمیه و مراکز حوزوی را ادامه داد که در این زمینه بیش از 126 هزار جلد در قالب 400 عنوان برای 407 مدرسه علمیه ارسال شد. وی افزود: بهسازی، تجهیز و غنی سازی کتابخانه شهرک مهدیه وحمایت از ارسال کتب مفید برای مراکز اسلامی و حوزه‌های دینی خارج از کشور وپرداخت هزینه پستی نیز از دیگر فعالیت‌های معاونت در سال 89 بوده است. حجت‌الاسلام والمسلمین عماد بیان داشت: معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در راستای توسعه و تقویت ارتباطات و همکاری‌های ستادی، در سال 89 تفاهم ‌نامه‌های متعددی را با برخی مراکز و نهادها از جمله؛ مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی و کمیسیون حقوق بشر اسلامی منعقد نمود و با احصای مهم‌ترین محورها و زمینه‌های همکاری با سایر دستگاه‌ها، مقدمات انعقاد تفاهم‌نامه با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت علوم و مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما نیز فراهم شده است. - مطالعات پژوهشیحجت‌الاسلام والمسلمین عماد عنوان کرد: انتشار سند تعریف و مصادیق پژوهش، اجرایی شدن طرح نیازسنجی دانش‌های حوزوی با همکاری انجمن‌های علمی حوزه و نیز راه‌اندازی کتابخانه تخصصی پژوهش از جمله مهم‌ترین دستاوردهای معاونت در عرصه مطالعات راهبردی و بنیادین پژوهشی در سال 89 بوده است. معاون پژوهش حوزه‌های علمیه به فعالیت‌های هفته پژوهش در سال 89 اشاره کرد و افزود: این معاونت در سال گذشته با طراحی و اجرای برخی برنامه‌ها در هفته پژوهش و با مشارکت در نمایشگاه دستاوردهای پژوهشی و فناوری در تهران، زمینه حضور انجمن‌های علمی، همایش کتاب سال حوزه، جشنواره علامه حلی و فعالیت‌های مرتبط با ممیزی توسعه علوم ارزشی و معرفتی در این نمایشگاه را فراهم ساخت. معاون پژوهش حوزه‌های علمیه گفت: تأسیس و راه‌اندازی دفتر امورنخبگان حوزوی در سال89 در راستای شناسایی و حمایت از نخبگان و استعدادهای برتر حوزوی نیز به عنوان یکی دیگر از دستاوردهای پژوهشی حوزه است. حجت الاسلام والمسلمین عماد اظهارداشت: حمایت از پایان نامه‌های حوزوی سطح چهار از دیگر فعالیت‌های این معاونت در سال89 بوده و در این زمینه به محققانی که در حال تألیف پایان نامه بودند یا از پایان نامه خود دفاع کرده‌اند، پژوهانه پرداخت شده است. وی افزود: معاونت پژوهش با برگزاری کارگاه‌های آموزش پایان‌نامه‌نویسی سطح 4 سعی کرده در جهت ارتقای سطح علمی و فنی محققان حوزوی گام بردارد. حجت الاسلام والمسلمین عماد با اشاره به انتشار نمایه نشریات علمی حوزوی توسط معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه گفت: در سال گذشته، 12 شماره نمایه نشریات در جهت اطلاع رسانی از نحوه انتشار نشریات علمی حوزه منتشر گردید. - شورای اعطای مجوزها و امتیازهای علمیدبیر شورای اعطای مجوزها و امتیازهای علمی در پایان با اشاره به فعالیت‌های این شورا خاطرنشان کرد: شورای اعطای مجوزها و امتیازهای علمی درسال 89، ‌11 نوبت جلسه برگزار نموده و مباحث مرتبط با انجمن‌ها و قطب‌های علمی، نشریات علمی، واحدهای پژوهشی و نیز کرسی‌های نظریه‌پردازی در کمیسیون‌های 4گانه این شورا مورد بحث و بررسی قرارگرفته است که صدور مجوز انتشار 3 نشریه حوزوی و تصویب 5 نشریه دیگر درقالب علمی- ترویجی و علمی- پژوهشی و نیز صدور مجوز تأسیس 3 انجمن علمی حوزوی جدید از جمله مصوبات بوده است. دستاوردهای معاونت بین‌الملل حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدحسن زمانی، معاون بین‌الملل حوزه‌های علمیه نیز در گفت‌و‌گو با مرکز خبر حوزه، اقدامات انجام‌گرفته در این معاونت تازه ‌تأسیس را تشریح کرد که به قرار زیر است: - کارکرد معاونت بین‌المللعمده مسئولیت‌های معاونت بین‌الملل حوزه در دو محور خلاصه می‌شود، برنامه ریزی، تدبیر و تهیه ساز و کاری که بتواند نظام آموزشی و تربیتی حوزه را به گونه‌ای هدایت کند تا توانمندی حضور فعال و نقش‌آفرین در تمام عرصه‌های فرهنگی کشورهای دنیا را داشته باشد. دوم شناسایی همه ظرفیت‌های فرهنگی و نیازسنجی کشورهای مختلف و زمینه سازی حضور حوزویان در عرصه‌های گوناگون فرهنگی در کشورهای مختلف است. برای اجرای این دو مسئولیت مهم، برنامه‌هایی طراحی و اجرا شده که از جمله آنها استخراج همه رهنمودهای مقام معظم رهبری در رابطه با مسئولیت بین‌المللی حوزه‌ها و تنظیم و طراحی برنامه‌های فرهنگی، جهت پیشنهاد تصویب و تنظیم چارت معاونت بین‌الملل، شرح وظایف ادارات و تصویب در شورای عالی و برنامه‌ریزی برای اجرای مسئولیت‌های خطیر این معاونت است که برای دست یافتن به طرحی جامع و کامل، با اکثر شخصیت‌های فرهنگی صاحبنظر در شئون بین‌المللی، نشست‌هایی برگزار شد تا از آرا، تجربیات و نظریات آنها برای برنامه‌های این معاونت استفاده کنیم. در این راستا برگزاری ده‌ها جلسه کارشناسی با حوزویان صاحبنظر در شئون بین‌المللی با حضور بیش از 30 نفر از متخصصان و اخذ پیشنهادات آنها و تدوین بایسته‌های بین‌المللی حوزه، گام مؤثری برای دستیابی به طرح‌های نو و عملیاتی برداشته شد. - نشست‌های تخصصیبرگزاری نشست‌های تخصصی با مسئولان مراکز فعال فرهنگی در عرصه بین‌المللی در تهران و قم، مانند: معاونان بین‌الملل دفتر مقام معظم رهبری، مجمع جهانی اهل بیت (ع)، ‌‌مجمع جهانی تقریب، بعثه مقام معظم رهبری، مؤسسه امام خمینی، نمایندگی وزارت خارجه و نمایندگی ولی فقیه در سپاه قدس و مسئولان وزارت اطلاعات از جمله فعالیت‌های این معاونت بود. - کتابخانه تخصصی معاونتتهیه کتاب جهت ایجاد کتابخانه تخصصی معاونت و عضویت در سایت‌های علمی‌جهت دسترسی به کتب و مقالات علمی‌مرتبط با موضوع بین‌الملل، شناسایی مراکز علمی‌و پژوهشی کشورهای سوریه و لبنان و انعقاد قرارداد همکاری با آنها و شروع شناسایی مراکز دیگر کشورها، برگزاری همایش‌های ترویجی، مانند همایش بیداری اسلامی‌در موضوع مصر، نشست با علمای اهل سنت سیستان و بلوچستان در چابهار، نشست مصر در مدرسه معصومیه و. . . از دیگر برنامه‌های این معاونت در سال 89 بوده است. - بانک اطلاعات فرهنگی کشورهاطراحی بانک اطلاعات وضعیت فرهنگی و نیازهای تبلیغی کشورها و تهیه اطلاعات پنج کشور در اولویت، طراحی بانک اطلاعات زبان‌دان‌های حوزوی و نخبگان فعال در عرصه بین‌الملل و گردآوری اطلاعات اولیه با همکاری نهادهای حوزوی از دیگر اقدامات این معاونت محسوب می‌شود. - بازدید از مراکز فعال بین‌المللیهمچنین بازدید مراکز حوزوی فعال درعرصه بین‌الملل و بررسی راهکارهای همکاری و تقویت آنها مانند: مرکز مطالعات مدیریت حوزه، مرکز بین‌المللی مطالعات اسلامی، بخش‌های مختلف جامعةالمصطفی‌العالمیه و. . .، همکاری با شورای عالی ایرانیان خارج از کشور در طراحی سامانه بین‌المللی پاسخگویی به سؤالات دینی و مشارکت در برگزاری افتتاحیه سامانه با حضور شخصیت‌های دینی و سیاسی، تشکیل کمیته علمی ‌رؤسای گروه‌های علمی‌حوزوی در سامانه ایرانیان خارج از کشور و برگزاری چند نشست کارشناسی بین گروه اعزامی‌شورای ایرانیان با مراکز حوزوی از برنامه‌های این معاونت در سال همت مضاعف و کار مضاعف است.