هنوز تب و تاب و جنب و جوش خریدهای شب عید در بین مردم مرکز نشین شهر بالا نگرفته است و هنوز نمیتوان با گذری ساده و کوتاه در پیاده روها و خیابانهای سطح شهر، چشم به دیدن بساطیها و دستفروشهای اقلام سفره شب عید و ماهی گلی معروف آن خوش داشت؛ اما کافی است از میدان امام خمینی(ره) به سمت بازار حرکت کنید تا شاهد شور و هیجان و جنب و جوش زائدالوصف مردم و فروشندگان در این یک ماه باقی مانده تا آغاز سال جدید باشید. چیزی حدود دو ماه از اجرایی شدن هدفمندی یارانهها میگذرد و امروز دیگر در نحوه خرید مردم هم میتوانیم برنامه ریزی و دقت در خرید را مشاهده کنیم اما با این وجود باز هم نمیتوان با تنگ نظرترین دید ممکن، از کم شدن هیجان خرید و خریدار شب عید سخن گفت. این بار پاشنه کفشهایمان را بالا میکشیم و به راسته آجیلفروشهای بازار میرویم تا روایتکننده یک روز کاری در بین آنها و خریدارانشان باشیم که کم کم در حال فراموش کردن آجیلهای ایرانی و دل بستن به آجیلهای چینی هستند.
مواظب باشید شوکه نشوید!در بدو ورود به راسته آجیل و خشکبارفروشیهای بازار اگر با خود قرار گذاشته باشید که با دیدن قیمت بالای این اقلام شوکه نشوید و افزایش قیمتها را به پای قانون هدفمندی یارانهها بنویسید و با خود عهد کنید که کاملاً با تناسب و به میزان مصرف، یک خرید حساب شده انجام دهید اما باز هم وقتی قیمت محصولات را با قیمت شب یلدا مقایسه کنید مطمئنا شوکه خواهید شد! چرا که قیمتها نه تنها با آن زمان تغییری نداشته که حتی در برخی از موارد با کاهش نیز مواجه بودهاند. همین که تصمیم میگیرید با خیال راحتتر و فراغ بال خرید کنید کافی است چند مغازه و دکان را از سر بگذرانید تا دوباره شوکه شوید و چهار ستون بدنتان بلرزد البته این بار با چند ریشتر بیشتر! تقریبا همه خریداران از فروشندگان دلیل اختلاف چند هزار تومانی بین مغز برخی آجیلها مانند بادام، فندق و پسته را که از نظر ظاهری هیچ تفاوتی با نمونه مشابه خود در ظرف کناری ندارند را میپرسند و جواب همه آنها یک جمله است:«آنها که ارزان تر هستند، خارجی هستند و آن گرانترها، ایرانی!» به نظر میرسد نیازی به توضیح ندارد که منظور از واژه خارجی همان کلمه آشنای چند سال اخیر محصولات حاضر در بازارهای کشور یا همان واژه «چینی» است! با این حساب پرواضح است که در این بازار با وجود قانون هدفمندی یارانهها که هنوز مردم به خرید هدفمند و بابرنامه و به اندازه نیاز آن طور که باید و شاید عادت نکردهاند، سیل درخواستها به سمت آجیلهای چینی است تا محصولات خوش خوراکتر و خوشمزهتر وطنی!
خارجیها یا همان چینیهای معروفاینکه مغز بادام وطنی 11 هزار تومان باشد و مغز بادام خارجی [شما بخوانید چینی] 8 هزار تومان، مغز فندق وطنی 12هزار تومان و خارجی آن 9 هزار تومان و «پسته فندقی» -نام پستههای چینی در بازار است، به دلیل کوچک و گرد بودن آنها نام این محصول به پسته فندقی معروف شده است – در مقایسه با پسته اکبری درجه یک که کیلویی 14هزار تومان است تنها 8هزار تومان به مشتری فروخته میشود، یک چرای بزرگ را در ذهن هر خریدار و حتی رهگذر آن راسته بازار متبادر میکند.حاج آقا بیاضیان که بیش از 50 سال سابقه حضور در حجره آجیلفروشی را دارد و این حرفه و مغازه را از پدرش به ارث برده در این ارتباط میگوید:«زمانی بود که تمام دنیا برای آجیل ایران سر و دست میشکاندند و پسته ایران بهترین محصول برای پذیرایی در تمام جهان بود اما به دلایل گوناگون که مهمترین آنها معاملات سنتی ما در بازار است، به بهانههای مختلف که محصولات ایرانی بهداشتی نیست، آفت زده است و ... واردات پسته را از کشور ما کاهش دادند و با رشد و پرورش گونه درختان پسته ایران در سایر کشورها به محصولی شبیه پسته ایران دست یافتند و آن را با نام پسته ایرانی در بازارها فروختند. اما پسته ایرانی باید در خاک ایران به عمل بیاید تا آن طعم و عطر به یاد ماندنی خود را داشته باشد و به همین دلیل دیگر پسته فروخته شده در بازارهای جهانی به نام پسته ایرانی آن کیفیت همیشگی را نداشت و تا مسئولان پیگیر کدهای سازمان بهداشت جهانی برای صادرات مجدد خشکبار ایران باشند دیگر کار از کار گذشته بود و خارجیها نمیتوانستند به محصول واقعی ایرانی دوباره اعتماد کنند و اینچنین بود که ما سهم بزرگی از بازار را از دست دادیم.»وی همچنین میافزاید: «اما داستان به همینجا ختم نشد، حجم محصولات به بازار داخلی سرازیر و با نصف قیمت فروخته شد و واسطهها و باغداران که ضرر بالایی را متحمل شدند سطح تولیدات خود را به شدت پایین آوردند و به سوی سایر محصولات کویری برای کشت و زرع اقدام کردند. در کمتر از چند سال واسطهها، محتکرها و عدهای سودجو به انبار کردن محصولات خشکبار اقدام کردند و تا جایی که میتوانستند قیمت محصولات وطنی را بالا بردند و با واردات محصولات چینی به نام محصولات خارجی – لبخند تلخی میزند و سری تکان میدهد – کمر قیمتها را شکستند و خیلی از باغدارها و کشاورزان را با این عمل بیکار کردند. مسئولان زمانی متوجه این مسئله شدند که خیلی دیر شده بود اما خوشبختانه توانستند تا حد زیادی جلوی تغییر قیمتها و افزایشقیمت بی رویه محصولات وطنی را بگیرند و اینگونه است که شاهد هستید قیمت آجیل ما با شب چله تفاوتی نکرده است و بالاخره امیدواریم روزی دوباره با این محصولات چینی از بازار خشکبار خداحافظی کنیم.»بیاضیان در پاسخ به این پرسش که با وجود نارضایتی از این موضوع چرا خودش به فروش آجیل و خشکبار چینی در مغازه اش اقدام میکند میگوید:«وقتی مشتری محصولات وطنی را کمتر میخرد و وارد مغازه میشود و از من بادام و فندق چینی طلب میکند، چه کاری از دست من بر میآید. من هم باید در این بازار فشرده زندگی کنم و خرج خانوادهام را دربیاورم!»
قیچی کردن دست قاچاقچیاندر اینکه واسطه ها، دلالان و سودجویان همیشه در بالا بردن قیمتها و ضرر رساندن به بازار خرید و فروش محصولات نقش مخربی داشته اند شکی نیست اما با وجود تمام تلاشهای مسئولان هنوز هم بازار و تجارت سیاه آنها برقرار است. اما سؤال مهم این است که چرا و تا کی، بازار، فروشندگان و خریداران باید زیر بار چنین سیاهکاریهایی کمر خم کنند؟ نعمت اکبری، یکی دیگر از فروشندگان راسته خشکبار و آجیلفروشی بازار در پاسخ به این پرسش میگوید:«وقتی واردات خشکبار به کشور با توجه به کشاورزی غنی و با کیفیت داخلی آزاد و تعرفه آن چیزی در حدود صددرصد باشد، مشخص است که این محصولات از طریق قانونی و گمرک به کشور وارد نمیشوند و اینجاست که دست قاچاقچیان کالا به این بازار باز میشود، با ورود محصولات قاچاق به کشور هم اولین کسانی که از این حوزه متضرر میشوند باغداران و فروشندگان داخلی هستند و مجبور میشوند برای بقا در این بازار نابرابر قیمت محصولات خود را بالا ببرند و فشار این مسئله روی مردم و خریداران پخش میشود. با توفیق در راه مبارزه با قاچاق کالا و کم کردن تعرفه محصولات وارداتی مطمئن باشید بهترین راهحل برای پاسخ به این سؤال شما پیدا خواهد شد.»این فروشنده آجیل و خشکبار درباره نحوه تاثیر قانون هدفمندی یارانهها بر بازار آجیل شب عید نیز میگوید: «خوشبختانه آنطور که سودجویان فکر میکردند با جوسازیهای غیرواقعی میتوانند برای فروش محصولات خود بازارگرمی کنند موفق نبودند، چرا که از یک طرف خود بازاریها و از سوی دیگر مسئولان و ناظران با شروع طرح هدفمندی یارانهها نظارتهای پیگیری را داشتند و با پلمب کردن چند باب مغازه در بازار مشخص کردند که در برخورد با سودجویان جدی هستند! با این برنامه بازاریها قرار گذاشتند بعد از رشد 15 الی 25 درصدی در بازار آجیل شب چله همین قیمتها را برای شب عید نیز نگه دارند و از طرف دیگر در بازارهای عرضه محصولات عید که از هفته اول اسفند هم شروع میشود حضوری جدی داشته باشند و اجازه ندهند که غرفهها مثل سالهای گذشته در انحصار دلالان و واسطهها قرار بگیرد و حتی برای این امر با اتحادیه نیز گفتوگوهایی صورت گرفته است. هر چند که خود مردم هم دیگر عادت کردهاند که از خرید بیمورد و مازاد بر مصرف اجتناب کنند. برای همین هم بازار آجیل و خشکبار امسال بر عکس سالیان گذشته با رشد قیمتهای بالا رو به رو نخواهد شد.»
حواسمان به گرانی تعطیلات نوروزی باشدیک حرکت هدفمند از سوی فروشندگان با برنامهریزی صحیح باعث شد که بازار آجیل از تب و تاب بالای سودهای کلان دلالان در امان بماند اما با گذری به میادین میوه شاید این حسرت بر جا باشد که کاش این اتحاد و هماهنگی بین حجرهداران میدان میوه و تره بار نیز وجود داشت. در حالی که قیمت میوهها بارها از سوی مسئولان و ناظران این حوزه اعلام شده اما با گذری بر میادین اصلی فروش میوه و تره بار شاهدیم که میوههای مقرر به قیمت تعیین شده از کیفیت بالایی برخوردار نیستند و هنوز هم میوههای زیر پرده و پارچه و میزهای بلند بازار با قیمتی بیشتر از افزایش 15 درصدی به فروش میرسند! با وجود اینکه خریداران از این نحوه فروش راضی نیستند اما فروشندگان درصد بالای خرابی میوهها را با افزایش 15 درصدی مقرر دولت متوازن نمیدانند و به همین خاطر میوههای درجه یک و ممتاز خود را به صورت مخفیانه و با قیمتی بیش از حد معمول به فروش میرسانند و سایر میوهها را با قیمت مقرر شده توسط دولت! این بینظمی شاید سردرگمی خریداران را به همراه داشته باشد اما امید است مسئولان با نظارت دقیق تر و همه جانبه اجازه خالی بودن ظرف میوههای مردم در شب عید را برای ما ایرانیهای آبرو محور ندهند و انشاءالله که این نحوه نظارت همه جانبه و هدفمند در طول یک هفته آخر اسفند و تعطیلات نوروزی نیز ادامه داشته باشد. چرا که یکی از اصلیترین مشکلات گران فروشی در روزهای تعطیلات نوروزی که نظارت به کمترین حد خود میرسد نمود بارزی مییابد و امیدواریم در اولین عید متقارن شده با قانون هدفمندی یارانهها شاهد لرزههای چند ریشتری در قیمت محصولات و جیب خریداران نباشیم.
