نفيسه ابراهيم زاده انتظام
با اعلام آمار ضد و نقيض و بزرگنمايي مهاجرت نخبگان داخلي به خارج از كشور، جنگ رسانهاي عليه جامعه علمي و دانشگاهي ايران وارد فاز جديدي شده است. اين بار ابزار استفاده شده در اين نبرد به جز تريبونهاي رسانهاي و گوش مجاني ميليونها مخاطب در اقصي نقاط دنيا، ايميلهايي است كه گاه از نشاني نامعلومي براي كاربران ارسال و در آن آماري از نخبگان ايران گريز(!) و از سوي ديگر اخراج دانشجويان مشغول به تحصيل از كشورهاي غربي به بهانه سياستهاي دولت ايران ارائه ميشود.
به گزارش «جوان»، اين تحركات از سويي و اقدام به حذف فيزيكي دانشمندان ايراني از سوي ديگر، تدوين سناريويي را رقم زده كه رهبري آن بر عهده كشورهايي است كه سوء ظن و رفتارشان در طول سالها بر ايران ثابت شده است.
اين پروژه در حالي پيگيري و تغذيه مالي و فكري ميشود كه وجود ضعفهايي در كشور به اذعان برخي از مسئولان، دامنه فعاليت در چنين حوزههايي را در مورد كشوري مثل ايران گسترش ميدهد. از جمله اين ضعفها نبود آمار و بانك اطلاعاتي نخبگان ايراني در داخل و خارج از كشور است.
آمارهاي منتشر شده درباره مهاجرت نخبگان دروغ است
اين ضعف گريبانگير نهادهاي مختلف مرتبط با اين موضوع از سازمان سنجش گرفته تا بنياد ملي نخبگان است. البته نسرين سلطانخواه، معاون علمي و فناوري رياست جمهوري و رئيس بنياد ملي نخبگان نظري متفاوت با موسوي خوشدل معاون سابق خود دارد. سلطانخواه در اين باره به خبرنگار اجتماعي «جوان» گفت: اين بانك وجود دارد و مشغول فعاليت است. سلطانخواه آمارهاي منتشر شده در زمينه مهاجرت بيبازگشت نخبگان را ادعايي بياساس عنوان كرد و گفت: اين روند به شكلي كه اعلام ميشود نيست و ما براي ادعايمان اطلاعات و سند داريم، اما به دليل وجود برخي موانع قادر به انتشار جزئيات آن نيستيم.
فعاليت 250 هزار متخصص ايراني در امريكاي شمالي
به هررو حاصل آنچه ميتواند اسامي مختلفي از جمله كم كاري، اهمال، بيتوجهي يا حتي خارج شدن از اولويتها در حوزه مديريتي به خود بگيرد، آماري است كه حسين نادري منش، معاون وزير علوم به آن اشاره و آن را خسارت غير قابل چشم پوشي ارزيابي كرده است. گفته وي كه مورد استقبال تعداد زيادي از خبرگزاريها و مراكز انتشار اخبار قرار گرفته، اشاره به مهاجرت 250 هزار متخصص ايراني به امريكاي شمالي و برآورد ارزش ارزي اين سرمايههاي انساني منتقل شده معادل حدود 250 ميليارد دلار دارد.
وي با اشاره به آمار ايرانيان خارج از كشور خاطرنشان كرد: اين آمار از چهار تا شش ميليون نفر متغير است و بر اساس برخي گزارشهاي موجود بيش از 250 هزار مهندس و پزشك و متخصص در امريكايي شمالي حضور دارند. اگر اين تخمين صحيح باشد از آن جا كه تربيت هر متخصص حدود يك ميليون دلار براي كشور مقصد هزينه در بر دارد وجود 250 هزار متخصص در امريكاي شمالي يعني 250 ميليارد دلار سرمايه يك كشور.
از سوي ديگر همچنان و بر اساس اعلام برخي از مسئولان در حوزه آموزش عالي، ايران داراي بالاترين رده مهاجرت نخبگان در دنياست. گوياترين مسند قضاوت صحيح در اين مورد آمارهايي هستند كه از گوشه و كنار منتشر ميشوند و چون هيچ مقام رسمي اقدام به شفافسازي در اين رابطه نميكنند، همچنان يكهتاز بيرقيبي در عرصههاي رسانههاي به شمار ميروند.
در اين راستا آخرين آمار منتشر شده از سوي اداره گذرنامه كه البته با ساير ارقام ارائه شده در اين رابطه متفاوت است، اعلام ميكند كه ايران در ميان 91 كشور توسعه يافته يا در حال توسعه در حوزه مهاجرت نخبگان رتبه اول را دارد و مهاجرت نخبگان ايراني به كشورهاي غربي سالانه بين 150 تا 180 هزار نفر برآورد شده است، اين آمار ميافزايد: مهاجرت دارندگان تحصيلات عاليه در سال 1387 روزانه 15 نفر كارشناس ارشد و 2 تا 3 نفر دكترا و سالانه 5475 نفر ليسانسيه گزارش شده است. بر اساس برآورد اداره گذرنامه ايران كه در قالب اين گزارش ارائه شده، انتقال سرمايههاي ايراني به صورت منابع انساني نيز به ايالات متحده 4/5 ميليارد دلا ر، به اروپا 6 ميليارد دلار و به ساير كشورها يك ميليارد دلار است.
مهاجرت نخبگان صرفاً سياسي نيست
بر روند اين مهاجرت عوامل مختلفي مؤثرند كه در دو گروه خارجي و داخلي قابل تفكيك هستند. توسعه فناورى، مهيا بودن ابزار تحقيق و پژوهش در كشورها، عدم تعادل نيروى انسانى، درخواست ساير كشورها شامل عوامل خارجي ميشوند و مسائل و مشكلات فرهنگى و آموزشى، مشكلات ادارى و سوءمديريت و فقدان توسعه اقتصادى و سياسي از جمله عوامل داخلي به شمار ميروند.
همچنين نيروي انساني نخبه ايراني در ايالات متحده بر اساس سرشماري سال 1990، 250 هزار نفر مهندس و پزشك و ساير مهاجران با تحصيلات عاليه 170 هزار نفر برآورده شده است. علاوه بر اين، دارندگان مدارك دانشگاهي 77 درصد از جمعيت ايرانيان مقيم امريكا را تشكيل ميدهند و عضو هيئت علمي تمام وقت و رسمي 1826 نفر و عضو هيئت علمي نيمه وقت بيش از 3000 نفر وتعداد دانشآموزان برنده المپيادهاي بينالمللي كه در دانشگاههاي امريكا مشغول به تحصيلند 90 نفر اعلام شده است.
به هر رو وظيفه تعامل با ايرانيان خارج از كشور بر عهده معاونت علمي رياست جمهوري و ستادهاي تابعه گذاشته شده تا از ايرانيان خارج از كشور براي تعامل مغزها دعوت به عمل آورند. به گفته صاحب نظران اگر بتوانيم متخصصان خارج از كشور را به داخل كشور بياوريم و از توانمندي آنان استفاده كنيم ميتوانيم نسل جوان را مطمئن كنيم كه امكان رشد در داخل كشور وجود دارد.
علاوه بر اين نادري منش نيز معتقد است: امروز مهمترين بحران كشورهاي پيشرفته نبود نيروهاي جوان متخصص است اما ما در ايران چنين مشكلي نداريم زيرا 70 درصد جمعيت ما جوان هستند كه ميتوان از ظرفيتهاي آنان به نحو مطلوب استفاده كرد.
اما گويا از اين سرمايه و ظرفيت ساير كشورها استفاده و عليه كشور ما اطلاع رساني ميكنند و جنگ رسانهاي به راه مياندازند و هنوز اقدامات ما در جبهه مقابل به همايشي و همايشهايي محدود ميشود كه شوراي ايرانيان خارج از كشور برگزار ميكند، بدون اينكه فكري به حال نرخ خروج شود.
