علی رضا اکبری-کاهش 105 میلیون مترمکعبی میزان ذخیره آب در آبخوانها نشانی از تهدید جدی کم آبی و خشکسالی استان گلستان بوده که برای کنترل و پیشگیری از این فرآیند، مدیریت برای تامین و مصرف آب کشاورزی امری ضروری است. بر اساس آمار آب منطقه ای و هواشناسی از مهرماه تا بهمن ماه سال گذشته متوسط بارندگی در گلستان فقط 243 میلی متربوده است که بیشترین آن در بهمن ماه و کمترین آن در دی ماه گذشته بوده است. هر چند بررسی کاهش میزان نزولات جوی تکرار پدیده خشکسالی در سال آبی جاری را در گلستان نوید داده بود اما انگارهمه برنامه ریزیها بر مبنای خشکسالی و مدیریت بر این پدیده صورت نگرفت تا کاهش منابع آبی از یک سو و هدررفتن منابع روان آب ها از سویی دیگر باعث شود مشکلات ناشی از پدیده خشکسالی گلستان بیشتر بروز پیدا کند. پس از خسارت یک میلیارد ریالی که تابستان امسال بر اثر خشكسالی و گرمای هوا برآبزیپروران استان وارد شد و علاوه بر كاهش وزن ماهیان، حدود 800 تن ماهی نیزتلف شد ، این بار اما کشاورزان گلستانی از دست رفتن حدود 200 هزار هکتار از اراضی استان را که به دلیل کمبود منابع آبی لم یزرع شده اند را به نظاره نشسته اند.
خشکسالی دغدغه اصلی مردم گلستان
نماینده مردم شهرستانهای بندرترکمن، بندرگز و کردکوی در مجلس با اشاره به اینکه گلستان 12 سد با ظرفیت 395 میلیون مترمکعب، 300 قطعه آب بندان و سد کوچک، 25 ایستگاه پمپاژ، هشت سد کوتاه و 3800 سازه آبی دارد، می گوید: کاهش منابع آبی از یک سو و هدررفتن منابع دیگر از سویی مشکلات ناشی از پدیده خشکسالی را در گلستان بیشتر می کند در حالیکه می توان با طرحی همه جانبه و اجرای برنامه ایی هدفمند، روان آبهای سطحی را کنترل کرد.
محمد جواد نظری مهرمی افزاید : 1.5 میلیارد مترمکعب از آبهای سطحی استان هدر می رود و هدر رفتن و استفاده نشدن از این مقدار آب در حالی است که برخی مناطق استان با مشکل کمبود آب آشامیدنی روبرو هستند و خشکسالی هرسال خسارات زیادی به منطقه وارد می سازد.
استاندار گلستان نیز با اشاره به اینکه همواره کشاورزان منطقه در مراجعه به مسئولان از خسارات خشکسالی، سرمازدگی و غیره گلایه می کنند و باید برای رفع مشکلات چاره جویی شود می گوید : بر اساس گزارش هواشناسی استان میزان بارندگی سال گذشته در استان نسبت به سال قبل تر نوسان داشته و در ایستگاه گرگان نسبت به دوره آماری سه ساله با رشد 48 درصدی مواجه هستیم.
یحیی محمودزاده پیرامون ذخیره آب استان می افزاید : میزان ذخیره آب پشت سدهای استان بین 40 تا 80 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش دارد و این امر نشان می دهد که حجم آب پشت سدهای استان به میزان لازم نرسیده است که همین مسئله زنگ خطری به شمار می آید.
وی یادآور می شود: در مجموع در گرگان 14 درصد، در گنبد 25 درصد، کلاله 42 درصد، مرواه تپه 34 درصد و علی آباد 3 درصد نسبت به دوره زمانی مشخص بارندگی کمتری داشته ایم.
وی باشاره به اینکه این آمار نشان از وضعیت مناسب بارندگی در بخش زراعی دارد،ادامه می دهد : اما میزان بارندگی گلستان نسبت به سال قبل در کل رشد منفی دارد و برای حفاظت از منابع آبی و بهره برداری بهینه از این پتانسیل، همه دستگاههای اجرایی باید تلاش و برنامه داشته باشند. همچنین برای پیگیری این موضوع، ستادهای حفاظت منابع آب شهرستان نیز باید تشکیل شود تا وظایف محوله در سطح منطقه اجرایی و عملیاتی شود و راهکارهای اجرایی مناسب برای پیگیری در این شورا ارائه شود.تغییر الگوی خشکسالی
مدیرعامل آب منطقه ای گلستان نیز با اشاره به اینکه گلستان حدود 650 هزار هکتار اراضی زراعی و کشاروزی دارد اما حدود 200 هزار هکتار از اراضی استان به دلیل کمبود منابع آبی لم یزرع شده است ،می گوید : رعایت الگوی کشت از جمله راهکارهای مناسب برای مقابله با بحران خشکسالی است و پیاده سازی الگوی کشت در استان نیازمند هماهنگی کامل دستگاه های مختلف است.
نادعلی حاجیلری هچنین با تاکید بر لزوم آمادگی دستگاه های اجرایی استان برای مقابله با پدیده خشکسالی می افزاید: باید در زمینه پذیرش عمومی این مسئله از سوی مسئولان و مردم به عنوان بهره برداران آب، فرهنگسازی کرد زیرا خشکسالی دیگر یک پدیده غیرمترقبه نیست و باید آن را پذیرفت و بر اساس شرایط وقوع و دامنه تاثیرپذیری آن، برای برون رفت از مشکلات برنامه ریزی کرد .
مدیرعامل آب منطقه ای گلستان خاطرنشان می کند : 8.5 درصد از آب تولیدی استان در بخش شرب به مصرف می رسد و 89 درصد آن نیز به مصرف کشاورزی و باقی در بخش های صنعت و خدمات و زیست محیطی مصرف می شود.
همدستی انسان و خشکسالی تالاب ها را هم خشکاند
بررسی ها بیانگر آنست هرچه دوره تعارض طبیعت و بشر بیشتر ادامه یابد تالابها به مناطق تجاری و صنعتی تبدیل می شوند و طبیعی است این تالابها با این روند از بین می روند و نیازی نیست بشر تسریع کننده این وضعیت شود.تغییر غیرمجاز کاربری، ورود انواع آلاینده ها، صید و شکار غیرمجاز و خشکسالی از جمله عواملی است که زیست بوم تالابهای کشور از جمله تالابهای بین المللی گلستان را به خطر انداخته است.
تالابها صندوق جواهرات سیستم اکوسیستم و منابع طبیعی ارزشمندی هستند که به رغم زییایی فراوان در گلستان به حال خود رها شده اند و در معرض تخریب قرار گرفته اند.
تالابها سودمندی های فراوانی دارند که می توان به مهار سیلابها، تثبیت خط، حفظ ذخایر آبهای زیرزمینی و پالایش آب اشاره کرد.حفر کانال در اطراف تالاب، احداث سد در زمین های بالادست تالاب، شکار بی رویه و صید ماهیان کمیاب، احداث جاده و استخرهای پرروش میگو از جمله عوامل تخریب کننده تالاب است.اگرچه تالاب گستره وسیعی از طبیعت را می گیرد ولی ظرفیت تغذیه آن محدود به تنظیم جمعیت موجود درآن است و رقابت یکی از عوامل مهم در این تعادل است، نزاعی بی پایان برای بدست آوردن غذا و سرپناه که در آن ضعیف ترین ها محکوم به فنا هستند. در چرخه طبیعت آبزیان بویژه ماهیان وابستگی زیادی به تالابها دارند و بقا و حیات بسیاری از گونه های های کمیاب و در خطر انقراض پرندگان آبزی و کنارآبزی به تالاب وابسته است و بسیاری از تالابها به دلیل وجود مواد گیاهی مانند زغال سنگ توان تولید انرژی دارند.
نگهداری مواد گیاهی مغذی مانند فسفر و ازت در گیاهان تالابی صورت می گیرد و به عنوان عنصر طبیعی برای جذب آلودگیها مهم اند.برخی گیاهان تالابی آب را پالایش کرده و آب پاکیزه تری به دریا می ریزند در نتیحه آبزیان در محیط سالم تری می توانند رشد و نمو یابند، از این رو تالابها متعادل کننده سطح آبهای زیرزمینی هستند ، آب و هوای مناطق همجوار را تعدیل کرده وعلاوه بر آن در حفظ تنوع زیستی اهمیت فراوانی دارند.
طبیعی است بسیاری از تالابها درحال تغییر شکل هستند و عامل این تغییرات ممکن است اهداف تجاری داشته باشند که این زمینها را از حالت طبیعی به تجاری در آورده اند.تبدیل شدن مکانهای طبیعی به مکانهای تجاری و صنعتی به معنای نابودی این ذخیره گاه ارزشمند است و دست اندازی سودجویانه بشر منابع طبیعی را نابود می کند و اگر بدانیم تالابها منشاء ذخایر گرانقدر اکوسیستم و مخازن طبیعی ما بر روی اکوسیستم هستند آیا شایسته است برای کسب منافع زودگذر، آینده خود و فرزاندانمان را ساده انگارانه تخریب کنیم.
از سوی دیگر به رغم اهمیت، تالابها جزء مناطق حفاظت شده به شمار نمی آیند که باید متولیان امر و برنامه ریزان آن برای صیانت و حفاظت بهتر و موثرتر از این اکوسیستم قوانین جامعی در این زمینه وضع کنند.
تالابهای بین المللی آلاگل، آجی گل و آلما گل از جمله تالابهای استان گلستان اندکه به اعتقاد کارشناسان با خطر خشکسالی و تخریب روبرو هستند.
