سپيده آماده- انسان براي مصارف روزانه و تأمين انرژي براي كار و تفكر نياز به مواد غذايي دارد، او براي فراهم آوردن مخارج زندگي نياز به كار كردن و كسب درآمد دارد. روشهاي مختلفي براي كسب درآمد در ميان جوامع مختلف وجود دارد. برخي از اين طرق در همه كشورها و در ميان همه فرهنگها نابهنجار بوده و جرم محسوب ميشود و برخي ديگر در ميان اديان و فرهنگهاي مختلف معاني خاصي دارد. در دين اسلام برخي از روشهاي كسب درآمد نهي شده و سرمايه حاصل از آن نيز حرام محسوب ميشود. اين مشاغل به دليل عوارض اجتماعي و اقتصادي در دين و فرهنگ ما حرام تلقي ميشود.
به باور دكتر غلامعلي جمشيديها، جامعه شناس و استاد دانشگاه اگر انسان براي تهيه رزق روزانه خود از لقمه حرام استفاده كند، تأثيري عميق بر ذهن و شخصيت او خواهد گذاشت. روزي حرام باعث ميشود افراد پذيراي حق و حقيقت نباشند و در مقابل آموزشهاي هنجاري مقاومت كنند. لقمه حرام باعث ايجاد زنگاري بر فطرت آدمي شده و انسان قادر به عملي كردن آموختههاي ارزشي در خود نيست. ذهن چنين فردي مملو است از آموزههايي كه هيچ گاه به عمل در نميآيند.
به گفته وي، روزي حلال افراد در خانواده، در كنار محيط و آموزش صحيح در شكلگيري شخصيتي سالم در افراد مؤثر است. در جامعه ما هميشه روزي حلال به عنوان يك ارزش مطرح بوده است. اين موضوع همواره مطرح است كه روزي حلالي كه پدر خانواده بر سر سفره ميآورد، باعث ميشود كه فرزندان در تمام برهههاي زندگي موفق ظاهر شوند و از شر و مشكلات به دور باشند.
جمشيديها معتقد است: پايبندي افراد جامعه به روزي حلال در تمام ابعاد اجتماعي نمود پيدا ميكند. اين موضوع باعث ميشود كارمندان از كم كاري و كشتن زمان در محل كار خود خودداري كنند. مديران از رشوه و رانت استفاده نكنند، بازاريان از كم فروشي و دروغ در تبليغ اجناس خود بپرهيزند، سرمايه داران از رباخواري دوري گزينند و همه اقشار سعي خود را ميكنند تا نان بازوي خود را خورده و براي كسب درآمد از راههاي خلاف وارد نشوند. بدين ترتيب، از بزههاي اقتصادي و اجتماعي چون رشوه، رانت، دروغ، دزدي، قاچاق مواد مخدر، ربا و غيره جلوگيري ميشود. ساختار اقتصادي بر پايه تخلفهاي اقتصادي چون پولشويي ريشه در توجه نكردن به مال حرام و تأثير وجود آن در زندگي دارد.
بنابر اظهارات اين جامعهشناس، اعتقاد به خدا، آخرت و رسيدگي به اعمال انسانها در دنياي پس از مرگ باعث ميشود افراد به سيستم نظارتي بر اعمالشان اعتقاد داشته باشند. اين تفكر مانع از ارتكاب گناه در ميان افراد جامعه خواهد شد. در غير اين صورت، فرد تنها به دنبال كسب منافع شخصي خود است و ممكن است به هر طريقي براي حصول به اهدافش متوسل شود.
جمشيديها معتقد است: اثر مال حرام تا سالها براي فرد مصرفكننده و فرزندان وي باقي ميماند و زندگيشان را دستخوش مشكلات ميكند. اين را هم نبايد فراموش كرد كه پول حرام اغلب در مسير حرام نيز مصرف ميشود. حتي اگر سرمايه حرام در مصارف خير مانند حج استفاده شود، اجر عمل محسوب نميشود. مردم با افزايش اعتقادات ديني ميتوانند با حرامخواري و پيامدهاي بيپايان آن مقابله كنند.
