ردیه بر نظر صوفیه در تفسیر آیه «اَقِم الصَّلوهًْ اِنَّ الصَّلاهًْ تَنهی. . . »

آیت‌الله میرزا عبدالکریم حق‌شناس- «اَقِم الصَّلوهًْ اِنَّ الصَّلاهًْ تَنهی عَن الفَحشاءِ وَالمنکَرِ وَ لَذِکرُ اللهِ اَکبَرُ».
اگر چه مفسرین برای این آیه معانی بسیاری بیان کرده‌اند، اما نوعاً تفسیرشان رضایت بخش نیست.
برداشت غلط صوفیه از آیه
حضرات صوفیه- خذلهم الله- با برداشت غلط از این آیه می‌گویند: ذکر، از نمازخواندن افضل و برتر است. اینکه ما بنشینیم دور هم و یاعلی یاعلی یاعلی بگوییم، این از نماز افضل است! و استدلال هم می‌کنند که خود خدا فرموده است که نماز نهی از فحشا‌ و منکر می‌کند؛ ولی ذکر خدا برتر است! «لَذِکرُ اللهِ اکبَر».
تفسیر صحیح آیه (رفع مانع و ایجاد مقتضی، دو اثر نماز خواندن)
اما تفسیر حق این است که نماز دو اثر دارد. یکی از اثراتش این است که شما را از فحشا و منکر باز می‌دارد؛ اما اثر دیگر نماز که بزرگتر از اثر اول است، این است که شما را به یاد خدا می‌اندازد. برای اینکه همه اذکار نماز شما را به یاد خدا می‌اندازد؛ حمد، سوره، رکوع، سجود، و...
یعنی علاوه بر اینکه نماز جنبه رفع مانع دارد، به نحو احسن هم ایجاد مقتضی می‌کند.
به این آیه توجه کنید که می‌فرماید:
«یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اذکُرُوا اللهَ ذِکراً کَثیراً».
نهی از فحشا و منکر، نشانه قبولی نماز
حضرت می‌فرماید: «من احب ان یعلم قبلت صلوته او لم‌تقبل فلینظر هل منعه صلاته عن الفحشاء والمنکر فبقدر ما منعته قبلت منه».
یعنی اگر کسی دوست دارد بداند که نمازش قبول شده است یا نه، باید ببیند چقدر نمازش در نهی از فحشا و منکر تأثیر داشته است، به همان اندازه که اثر داشته، قبول شده است.
نماز، نشان‌دهنده‌ ‌اندازه مراقبه
و اما حضرت درباره نماز کسانی که عارفانه وارد نماز می‌شوند، می‌فرماید:«الصلاهًْ میزانٌ». یعنی نماز، نشان‌دهنده زحمات شما در قبل از نماز است. یعنی ‌اندازه زحمات شما را نشان می‌دهد.
امام صادق‌(ع) می‌فرماید: کسی که یک رکعت نماز را با حضور قلب می‌خواند و در رکعت دوم ذهن و قلبش شلوغ می‌شود، این شخص به قدر یک رکعت زحمت کشیده است. یکی هم به اندازه دو رکعت، یکی هم به اندازه‌ سه رکعت، یکی هم چهار رکعت و بعضی‌ها هم هستندکه نمازشان هیچ توجهی به حضرت معبود ندارد و درباره آنها روایت شده است که «یلف کما یلف الثوب الخلق». یعنی نمازشان مانندکهنه و خرقه درهم پیچیده می‌شود و به روی صاحبش زده می‌شود. خدا نکند که ما از اینگونه اشخاص باشیم؛ بلکه از کسانی باشیم که نمازشان لااقل یک رکعت با توجه است.
نماز؛ نجاتبخش جوان گنهکار
به پیغمبر(ص) گفتند: جوانی است از انصار(البته نباید ما این حدیث را ملاک قرار بدهیم. قضایایی است که نقل شده است و نباید ما قیاس بکنیم)گفتند: یا رسول‌الله! این جوان همه فرقه‌ای می‌زند و مرتکب هر خلافی می‌شود، ولی نمازش را هم قشنگ می‌خواند. حضرت فرمود: «دعه ان صلوته تنهاه یوماً». یعنی با او کاری نداشته باشید، یک روز نمازش بالاخره غالب می‌شود و او را از این اعمال شنیع باز می‌دارد.
در اندک زمانی، گفتند که این جوان از عُبّاد و زُهّاد شد. همین کسی که دزدی می‌کرد، همین کسی که هر فرقه‌ای می‌زد، همین کسی که کم‌فروشی می‌کرد، از عُبّاد و زُهّاد شد.
نماز؛ عمود خیمه دین
حضرت می‌فرماید:«الله الله فی الصلوهًْ فانها عمود دینکم». اگر عمود خیمه بشکند، خیمه پایین می‌آید.
نماز، اولین عملی که بررسی می‌شود
نماز «اول ما یحاسب به العبد» است. «فاذا قبلت قبل منه سائر عمله و اذا ردت علیه رد علیه سائر عمله». درون قبر، وقتی که نکیرین بیایند، داداش جون! ملائکه می‌آیند و اول می‌گویند که بررسی کنید، نمازش چگونه است.
نماز؛ بالا‌ترین عمل بعد از «معرفهًْ الله»
به همین جهت است که امام صادق(ع) فرمودند: بعد از شناخت پروردگار عزیز- جل‌وعز- عملی بالاتر از نماز نمی‌شناسم.
حالا‌ هی نمازت را به آخر وقت بینداز! وقتی هم که می‌آیی قرائتت را بخوانی، بعد از چهل سال می‌خوانی: الحمد رلّه!
همین نماز به دردت می‌خورد. همین نماز دزد را نجات داد و از عُبّاد و زُهّاد ‌کرد.
پس بنابراین، نماز اولین چیزی است که محاسبه می‌شود.
در آیه نورانی می‌فرماید:«اقم الصلوهًْ لذکری».
پس بنابراین فراموش نکنید که «ذکر الله علی کل حال».
معنای اطاعت نماز
در مجمع البیان از رسول‌الله(ص) روایت می‌کند:«لاصلاهًْ لمن لایطع الصلاهًْ وَ طاعه الصلاهًْ. . .» یعنی نماز کسی که اطاعت نماز را نکند، نماز نیست و اطاعت نماز به این است که شما از فحشا و منکر دور شوید.
اگر چنانچه شما غیبت بکنید، عمل بد بکنید، نظر به نامحرم بکنید، از نماز اطاعت نکرده‌اید. «لاصلوهًْ» یعنی نمازش، نماز نیست. اطاعت نماز آن است که نهی آن را از فحشا و منکر به کار ببندی. پروردگار می‌داندکه شما نماز و ذکر او را چگونه به جا می‌آورید. وان‌شاء‌الله همه شما را بر وفق کردار و عملتان پاداش خواهد داد.
از خوردن پر ملال خیزد
صحبت ما تقریباً نیم ساعت شد و دیگر بس است.
«خیر الکلام ما دلَّ و قلَّ».
آب ار چه همی زلال خیزد از خوردن پر ملال خیزد
هر قدرکه شما تشنه ‌باشید و صحبت‌های من هم گوارا؛ اما شما باید به اندازه بخورید.
مروری بر آنچه بیان شد
باید خودمان را برای ماه رجب مهیا بکنیم. باید به موقعیت خودمان توجه کنیم که باید یا معلم باشیم، یا متعلم باشیم، یا مستمع باشیم، یا دوستدار اهل علم باشیم و پنجمی نباشیم که در هلاکت واقع خواهیم شد. این هم موقعیت خودمان. الحمدلله، نماز را هم فهمیدیم. به تفسیر آن آیه نورانی هم توجه نمودیم.
صلواتی بفرستید.