نفیسه ابراهیم زاده انتظام - موضوع ادغام وزارتخانههای آموزش و پرورش و علوم كه طی روزهای اخیر مطرح شده است اظهارنظرهای متفاوتی را به دنبال داشته است. وزیر آموزش و پرورش ضمن ابراز نگرانی از این موضوع، آن را قطعی ندانسته و اجرای آن را منوط به مصوبه مجلس خواند.
به گزارش «جوان»، حمیدرضا حاجی بابایی وزیر آموزش و پرورش در واكنش به مصوبه اخیر نمایندگان مجلس شورای اسلامی مبنی بر مكلف كردن دولت در رساندن تعداد وزارتخانهها از 21 وزارتخانه به 17 وزارتخانه تا پایان برنامه پنجم توسعه در گفت و گو با «جوان» اظهار داشت: ادغام وزارتخانههای آموزش و پرورش و علوم فعلاً قطعی نیست و نیاز به مصوبه مجلس دارد.
وی با لحنی گلایهمند، دیوار آموزش و پرورش را همیشه كوتاه دانست و افزود: آموزش و پرورش 51 درصد كاركنان دولت را تشكیل میدهد، نمیدانم ادغام چه سرنوشتی برای آن رقم خواهد زد ولی اگر قرار شد ادغام صورت بگیرد ما نیز در مقابل قانون نمیایستیم. حاجی بابایی طنز تلخی را نیز چاشنی كلامش كرد و ادامه داد: اگر هم قرار است ادغامی صورت بگیرد بهتر است آموزش و پرورش را به وزارت نفت ادغام كرد تا مشكل آموزش و پرورش هم حل شود. وزیر آموزش و پرورش از دید یك كارشناس و البته نه ذی نفع و ضرر در ماجرا نیز اینگونه اظهار نظر كرد: من معتقدم آموزش و پرورش باید به دو وزارتخانه تقسیم شود.
نورالله حیدری، عضو و سخنگوی كمیسیون آموزش كه از موافقان ادغام وزارتخانههای علوم و آموزش و پرورش است، گفت: من این ادغام را مناسب میدانم. یعنی اگر ساز و كار لازم هم برای ادغام این دو وزارتخانه و هم انتزاع بخش آموزش پزشكی از وزارت بهداشت به آموزش عالی صورت بگیرد، برای كشور مفید خواهد بود.
مزایای ادغام دو وزارتخانه
در حال حاضر در بسیاری از كشورهای دنیا یك وزارتخانه عهدهدار امر آموزش از ابتدا تا انتهاست. به عبارتی وجود دو سیستم آموزشی در این كشورها كه اغلب در زمینههای گوناگون علمی موفقتر از سایرین بودهاند، منتفی است و یك سیستم واحد كه عمدتاً با سبك و سیاق وزارت علومی اداره میشود، متولی امر آموزش است، بنابراین مدافعان ادغام این دو وزارتخانه بر یك تجربه بینالمللی موفق تكیه دارند. از سوی دیگر گسست بین آموزشهای ارائه شده در دوران تحصیل در آموزش و پرورش با وزارت علوم در ایران غیر قابل انكارند. در حالی كه صورت ایدهآل این است كه تعلیم و تربیت در آموزش و پرورش و در سنین ابتدایی دانشآموزان باید مقدمهای برای ادامه تحصیل افراد جامعه باشد. صاحب نظرانی نظیر حیدری هیچ توجیه معنادار و منطقی برای تفكیك موجود قائل نیستند.
روند كنونی مبنی بر نادیده گرفته شدن تمام پیشینه مطالعاتی، درسی و نمرهای دانشآموزان در دوران تحصیل در آموزش و پرورش، مواجهه با ماراتن كنكور و بیتاثیری این مسئله بر سرنوشت تحصیلی فرد در نظام آموزش عالی، به گویاترین زبان این گسست را هویدا میسازد. اگرچه مبنای كنكور آموزشهای دوران تحصیل در آموزش و پرورش است، اما اگر واقعیت این است كه اگر فردی این دوران را هم سپری نكند و چند كلاس آموزشی برود و روش تست زنی را یاد بگیرد، معمولاً میتواند در گذر از كنكور موفق شود. این در حالی است كه آموزش و پرورش باید پایهای برای ورود به تحصیلات عالیه باشد.
از این منظر میتوان ادغام را برطرفكننده این شكاف مزمن دردسر ساز دانست. علاوه بر این و به شهادت افكار عمومی جامعه در حال حاضر منزلت آموزش و پرورش و معلمان در مقایسه با وزارت علوم و اساتید دانشگاهی پایینتر است.
حیدری همچنان راهكار حل این مسئله را در ادغام دانست و عقیده خود را اینچنین توجیه كرد: این ادغام یك مدیریت آموزشی واحد را رقم میزند كه در آن علاوه بر اینكه نظام آموزشی تقویت میشود، تبعیض مزمن در بدنه آموزش و پرورش نیز در مقایسه با دانشگاهها برای همیشه رفع میشود.
همچنین وجود این گسست میان سیاست گذاری و عملكرد این دو وزارتخانه سبب میشود كشور نتواند در نظام آموزشی خود به یك هدف گذاری واحد برسد. این هم از آن جهت است كه فردی 12 سال با یك نوع نگاه در آموزش و پرورش تحصیل میكند و بعد میخواهد ادامه حیات علمیاش را با نگاه دیگر ادامه دهد. بنابراین بهروهوری و فرصتهای سیاست گذاری و هدفگذاریهای واحد و نتیجه دهنده در شرایط موجود كمتر اتفاق میافتد. سخنگوی كمیسیون آموزش در مقام موافق اظهار كرد: اگر ادغام صورت بگیرد، بالاخره یك سیكل واحد با یك فرآیند مشخص و مستمر و منسجم صورت میگیرد كه در نهایت منجر به توانمندی و قابلیتهای بیشتر در دانشجویان میشود.
حیدری كاهش نیروی انسانی در این دو وزارتخانه و هزینههای اجتماعی را در پی ادغام امری حتمی دانست و خاطرنشان كرد: سرمایه گذاری واقعی روی آموزش و پرورش از هزینهكرد برای نهادهای تعزیراتی، تنبیهی و نظارتی و قضایی میكاهد.
جنبههای منفی طرح
با این وجود تجربه ثابت كرده است هر طرحی از تصویب تا اجرا نكات منفی و بر همین مبنا مخالفانی نیز دارد. در این رابطه به برخی از ایرادات وارد بر طرح ادغام میتوان اشاره كرد. مثلاً ممكن است تك متولی كردن آموزش در برخی از كشورها موفق باشد اما ضمانتی وجود ندارد كه بر اساس آن بتوان پیشبینی كرد كه حتماً و صد در صد این طرح برای هر كشوری و با هر مقتضیات و شرایطی موفقیتآمیز باشد. به عبارتی یكی از ایرادات این است كه نمیتوان نسخههای سایر كشورها را عملیاتی كرد. یا ممكن است این مسئله مطرح شود كه در حالیكه كشور به سمت تخصصی كردن امور میرود توجیهی برای تك مدیریتی كردن آموزش از سنین اول ابتدایی تا سنین دكترا وجود ندارد. پاسخ حیدری به عنوان مدافع طرح در این زمینه خواندنی است: در صورتی كه از یك زاویه منطقی به موضوع نگاه شود، معقول این خواهد بود كه متناسب با هر سنی همانطور كه برای هر عضو كوچك بدن در پزشكی یك تخصص داریم، مدیریت تخصصی قرار بدهیم.
به هر رو گمانه زنیها برای حدس نام وزارتخانههایی كه در لیست انحلال یا ادغام قرار میگیرند ادامه دارد و ادغام دو وزارتخانه علوم و آموزش و پرورش تنها یكی از گزینهها است كه موافقانی نظیر اعضای كمیسیون آموزش مجلس و مخالف سر سختی همچون وزیر آموزش و پرورش دارد.
