مهر تأیید یونسکو بر اصالت بر تیکه دوزی گلیم یزد

امیرترقی نژاد - تیکه دوزی گلیم یزد، مهر اصالت یونسکو را به عنوان نخستین اثر صنایع‌دستی این استان در سال 2010 به خود اختصاص داد.
معاون صنایع‌‌دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد با اشاره به برگزاری مراسم داوری مهر اصالت آثار صنایع‌دستی ایران از سوی یونسکو افزود: در این داوری‌ها هنرمندان صنایع‌دستی کشورمان موفق به دریافت 64 نشان برتری شدند. محمد بهشتی نژاد اضافه کرد: تیکه دوزی گلیم به عنوان نخستین اثر صنایع‌دستی استان یزد موفق به دریافت مهر اصالت یونسکو شد.
سابقه گلیم در یزد
گلیم بافی از قرن‌‌ها پیش در استان یزد به خصوص شهرستان‌های میبد، خاتم و ابرکوه رایج بوده است و گفته می‌‌شود که بیش از یکهزار سال در این خطه سابقه دارد.
گلیم بیش از قالی در کشورمان سابقه و قدمت دارد و در واقع قالی در اثر تکامل گلیم بافی طی قرون و اعصار متمادی پدید آمده است .
گلیم‌های هر منطقه دارای خصوصیات ویژه‌ای از نظر طرح و رنگ است و با توجه به طرح و رنگ بندی‌های آن شناخته می‌‌شوند.
برای تهیه تار گلیم، اغلب از نخ پنبه و پشم و در موارد استثنایی از ابریشم استفاده می‌‌شود. در گلیم بافی به شیوه «پودپیچی» علاوه بر نخ تار و پود از نخ پود نازک نیز استفاده می‌‌شود و پود به حال پیچش از میان نخ تار و پود نازک عبور می‌‌کند و با شانه بافندگی، کوبیده می‌‌شود.
برای بافت گلیم به «دار» با انواع عمودی، افقی، تبریزی و گردان، مواد اولیه نخ چله، پشم و نقشه نیاز است.« دار ثابت» ابتدایی‌ترین و « دار تبریزی» متداول‌ترین دارهاست و در دار گردان، می‌‌توان طول تارها را به اندازه طول گلیم تنظیم کرد.
نخ چله از پنبه با ضخامت‌های متفاوت تهیه می‌‌شود و در برخی روستاها به جای پنبه از پشم استفاده می‌‌کنند. پشم برای بافت گلیم نیز باید مراحل شستن، ریسیدن و رنگرزی را طی کند و سپس به عنوان «خامه» از آن استفاده می‌‌شود.«چله کشی» مهم‌ترین مرحله بافت گلیم است و نخ‌های چله باید به موازات یکدیگر و با فاصله مشخص روی دار پیچیده شود و یک طرح با چندین رنگ در اندازه‌های مختلف بافته شود.
گلیم مرغوب باید در مقابل نور و شست‌وشو رنگش ثابت باشد و در صورت نامرغوب بودن اگر رطوبت به آن برسد، رنگ عوض می‌‌کند. برای شناخت گلیم مرغوب باید آن را پیچیده و فشار داد تا استحکام آن سنجیده شود و گلیم‌های دارای پود کم به آسانی کشیده و از هم باز می‌‌شود.
هر چه گلیم سبک‌تر باشد از مرغوبیت بیشتری برخوردار است، زیرا در بافت آن از تار و پود ظریف‌تری استفاده شده است.
بافندگان روستایی معمولاً در لبه‌های خارجی گلیم، حاشیه‌ای با موی بز به رنگ سیاه می‌‌بافند که این کار به استقامت گلیم کمک می‌‌کند.
گلیم‌های استان یزد بیشتر دارای رنگ‌های سیاه، لاکی، زرشکی و نخودی است. ثبات رنگ، سبکی وزن و مرغوبیت از ویژگی‌های گلیم یزد است و اغلب گردشگران داخلی و خارجی آن را خریداری می‌‌کنند.ساده بافی، سوماک، چاک دار، بدون چاک، گلیمچه، سجاده، جوال، خورجین، سجاده و جولی، از انواع گلیم یزد است و طرح و نقشه گلیم یزد ذهنی است و بافنده بدون مراجعه به نقشه آن را می‌‌بافد.
گلیم برای تزئین دیوارهای خانه، کفپوش اطراف فرش‌های منزل، آویز ورودی، پادری و ... مورد استفاده قرار ‌می‌‌گیرد.
معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد با اشاره به جایگاه خوب صنایع دستی استان در کشور براین اعتقاد است که گلیم‌های این استان متنوع و دارای رنگ‌های سیاه، لاکی، زرشکی و نخودی است.
محمد بهشتی نژاد افزود: ثبات رنگ، سبکی وزن و مرغوبیت از ویژگی‌های گلیم یزد است و اغلب گردشگران داخلی و خارجی آن را خریداری می‌‌کنند.
وی خواستار توجه بیشتر به هنر دستی و تولیدات صنایع دستی شد و تصریح کرد: طرح و نقشه گلیم یزد، ذهنی است و بافنده بدون مراجعه به نقشه آن را می‌‌بافد.
وی ساده بافی، سوماک، چاک دار، بدون چاک، گلیمچه، زیلو، زیلو پلاس، جل و سجاده، جوال و خورجین را از انواع بافته‌های گلیم ذکر کرد و گفت: سجاده، گلیمچه و سوماک از انواع گلیم یزد است.
بهشتی نژاد اضافه کرد: گلیم برای تزئین دیوارهای خانه، کفپوش اطراف فرش‌های منزل، آویز ورودی‌ها و پادری مورد استفاده قرار می‌‌گیرد.
وی بر حفظ و اصالت هنرهای سنتی و آمیخته با فرهنگ اصیل ایرانی اسلامی تأکید کرد و گفت: در بافت گلیم سعی می‌‌شود با حفظ اصالت، محصولاتی زیبا، جذاب و مورد پسند هنر دوستان تولید شود.
وی آموزش صنایع دستی و هنر گلیم بافی را از برنامه‌های این سازمان بیان کرد و گفت: درحال حاضرتعدادی هنرجو در این رشته درحال فراگیری آموزش‌های تخصصی هستند.
اما به گفته کارشناسان، مواد اولیه گلیم بافی یزد از پشم گوسفند تهیه و در برخی موارد از ضایعات فرش دستباف استفاده می‌‌شود.
به گفته آنها، عدم بازاریابی و گران بودن مواد اولیه از چالش‌های فراروی صنعت دستی گلیم بافی است.
گفتنی است، هنرمندان هنر دستی گلیم بافی در استان یزد یکهزار نفر هستند که در حال حاضر حدود 50 نفر در این صنعت مشغول به کار هستند.