آيا نتايج انتخابات كنگره تأثيري بر سياست‌هاي خاورميانه‌اي امريكا دارد؟

تزريق تقويتي جمهوريخواهان در رگ‌هاي تل‌آويو

احمد كاظم‌زاده| آنچه اين سؤال را با اهميت مي‌سازد اين است كه گفته مي‌شود محافل يهودي امريكا به خصوص آنهايي كه به جمهوريخواهان نزديك بوده و هستند نيز در اين شكست دخيل بوده‌اند و در چنين شرايطي نتانياهو به عنوان فاتح اولين سفر خود را به امريكا پس از انتخابات كنگره آغاز كرد و اين مي‌تواند نشانه‌اي از اين باشد كه رويكرد سياست خاورميانه‌اي امريكا، اسرائيلي‌تر از گذشته خواهد بود مگر آنكه دولت اوباما به تلافي نقش صهيونيست‌ها در شكست دموكرات‌ها و كاهش وجهه وي از خود قاطعيت نشان دهد. شهرك‌سازي همزمان با سفر نتانياهو جدا از اينكه دولت نتانياهو تا چه اندازه توانسته از لابي‌هاي يهودي فعال در امريكا - كه البته پس از روي كار آمدن اوباما به دو طيف موافق و مخالف وي تبديل شده‌اند- براي شكست دموكرات‌ها در انتخابات كنگره استفاده كند، آنچه در اين ميان مسلم و در تحركات نتانياهو در امريكا نيز مشخص است اينكه نتانياهو پيروزي جمهوريخواهان را در انتخابات كنگره به عنوان يك فرصت نگاه مي‌كند و از همان ابتدا تمام تلاش خود را براي بهره‌برداري از فضاي جديد به كار گرفته است. به همين منظور نتانياهو در ديدار با مقامات امريكايي خواستار تهديد نظامي عليه ايران شد و اين در حالي است كه گروه 1+5 خود را براي مذاكره جديد با ايران آماده مي‌كند. همچنين در حالي كه دولت اوباما در جريان اجلاس سران عرب در سيرت ليبي تنها يك ماه فرصت خواست كه اسرائيل را به ادامه تعليق شهرك‌سازي متقاعد كند اما تل‌آويو به خصوص پس از اعلام شكست دموكرات‌ها در انتخابات كنگره طرح‌هاي شهرك‌سازي را همزمان با سفر نتانياهو به امريكا يكي پس از ديگري رو مي‌كند. احداث 1300 واحد مسكوني جديد در شرق بيت‌المقدس و 800 واحد ديگر در شهرک «آرئيل» واقع در کرانه غربي رود اردن از جمله اين طرح‌هاست كه در يك دهن‌كجي آشكار به تلاش‌هاي دولت اوباما براي به جريان انداختن روند مذاكرات صلح صورت گرفته است. در ديگر محورهاي بحراني چه خبر؟هرچند زمينه‌هاي بحراني كه اين روزها در عراق و لبنان مشاهده مي‌شود دلايلي مشخص و شايد داخلي دارد كه از جمله آنها مي‌توان به تأثيرپذيري از سرگيري حملات تروريستي در عراق از تطويل روند تشكيل دولت جديد اين كشور و خلأ سياسي ناشي از آن ارزيابي كرد يا اينكه بحران رو به تزايد در لبنان بيشتر متأثر از اختلاف نظرهاي موجود درباره توقف يا ادامه فعاليت دادگاه ترور حريري است اما با اين حال نمي‌توان نقش فضاي ناشي از تقويت موقعيت صهيونيست‌ها در امريكا را در اين قضيه ناديده گرفت به خصوص آنكه نقش مديريتي عوامل نفوذي صهيونيستي در انفجارهاي عراق پيداست و در لبنان نيز امريكا تلاش‌هاي خود را براي ايجاد اعتماد به نفس در ميان بقاياي 14 مارس جهت پيگيري دادگاه ترور حريري افزايش داده است. همسويي يا تعارض منافع به نظر مي‌رسد مواضع دولت نتانياهو و دولت اوباما در خصوص فلسطين و عراق با يكديگر تعارض پيدا كرده و در حالي كه دولت اوباما به اقتضاي شرايط موجود بر توقف سياست شهرك‌سازي اسرائيل و حل بحران فلسطين براساس طرح تشكيل دو دولت تأكيد دارد اما دولت نتانياهو اساس طرح تشكيل دو دولت را نمي‌پذيرد و تنها خودمختاري فلسطيني‌ها را در داخل حاكميت اسرائيل مي‌پذيرد و به همين علت در تلاش است از يكسو زمينه را براي ادامه شهرك‌سازي و عملي شدن طرح تشكيل دولت خالص يهودي فراهم كند و از ديگر سو گفت‌وگو با فلسطيني‌ها را تنها بر موضوعات اقتصادي و غيرسياسي محدود كند. همچنين در خصوص عراق نيز در حالي كه امريكا به اقتضاي شرايط پديد آمده و ملاحظات ناشي از روابطش با تركيه مجبور شده است طرح تجزيه عراق را كنار بگذارد و سياست‌هاي خود را براساس توافقنامه راهبردي امضا شده با اين كشور پيگيري كند اما براي اسرائيل تشديد بحران عراق و حتي تجزيه اين كشور يك اولويت و ضرورت اساسي تلقي مي‌شود و به خصوص پس از تيره شدن روابطش با تركيه هيچ ملاحظه و محدوديتي در اين زمينه احساس نمي‌كند بلكه برعكس با توجه به در پيش بودن طرح تشكيل دولت خالص يهودي كه جز از طريق توسل به يك جنگ فراگير در سرزمين‌هاي اشغالي امكان‌پذير نيست، انگيزه جديد و مضاعفي در اين زمينه پيدا كرده است. اما محور لبنان را شايد بتوان تنها محوري دانست كه امريكا و اسرائيل در مقطع كنوني مواضع مشتركي دارند و از تشديد آن نفع مي‌برند كه در اين زمينه مي‌توان چند عامل را مؤثر دانست؛ نخست اينكه در اين مورد بازيگران ديگري همچون عربستان يا بقاياي 14 مارس حضور دارند ودوم اينكه از ديد آنها تحولات لبنان به نوعي با موضوع هسته‌اي ايران نيز در ارتباط است و همچنان كه سفر احمدي‌نژاد به لبنان باعث تقويت موضع ايران شده بنابراين آنها نيز تمام تلاش خود را براي تضعيف موقعيت ايران به كار گرفته‌اند به خصوص اينكه مذاكرات هسته‌اي ايران نيز در راه است. بر اين اساس به نظر مي‌رسد محور لبنان از قابليت تشديد بيشتري برخوردار است. نتيجه‌گيريبا توجه به رو شدن نقش صهيونيست‌ها در شكست دموكرات‌ها در انتخابات امريكا امكان بروز و تشديد اصطكاك ميان دولت اوباما و دولت نتانياهو وجود دارد اما در عين حال نتايج اين انتخابات همچنان كه از سفر نتانياهو به امريكا و تشديد فعاليت‌هاي شهرك‌سازي رژيم صهيونيستي برمي‌آيد قدرت مانور اين رژيم بيشتر شده است و با توجه به در پيش بودن انتخابات رياست‌جمهوري امريكا احساس برتري بيشتري خواهد كرد. در چنين فضايي اين ميزان مقاومت دولت اوباماست جهت و مسير آتي سياست خاورميانه‌اي امريكا را مشخص خواهد كرد كه در اين زمينه تاكنون دو سيگنال متفاوت ارائه شده است. چنانكه از يكسو رابرت گيتس به درخواست نتانياهو براي تهديد نظامي ايران پاسخ داد و آن را رد كرد و از ديگر سو جو بايدن به نتانياهو اطمينان داد كه امريكا در كنار اين رژيم ايستاده است.