خانواده و مدرسه بهعنوان دو نهاد اصلي و مؤثر، زمينه را براي دستيابي به آرمان هاي تربيتي جامعه فراهم ميكنند كه پيوند هدفمند اين دو نهاد حائز اهميت است.
در اين ميان نقش «سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان» با بيش از 60 سال سابقه فعاليت، در حكم نهاد رسمي پيونددهنده اوليا و مربيان نمود مييابد و با توجه به اهداف، راهبردها، مباني، شاخصهاي كمي و كيفي وزارت آموزش و پرورش، اين سازمان سعي دارد تا با عميق و توسعه همكاري هدفمند اولياي دانشآموزان با مدرسه (اوليا و مربيان) و نهادهاي پيراموني مدرسه، نظام تعليم و تربيت كشور را در تحقق اهداف متعالي همراهي كند.
اينك با شروع بهار تعليم و تربيت و به بهانه هفته پيوند و نظر به فعاليت گسترده سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان در راستاي نقش اولياي دانشآموزان، به سراغ فرشته حشمتيان قائممقام وزير آموزش و پرورش در سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان رفتيم.انجمن اوليا و مربيان پس ازانقلاب و در سال 76 تغييراتي كرد و گويا هنوز هم در حال تغيير است؟!مدت زمان فعاليت انجمن اوليا و مربيان قريب به 60 سال است به طوري كه پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي، براساس لايحه قانوني كه به صورت ماده واحده در جلسه مورخ 18/02/58 به تصويب شوراي انقلاب رسيد، مقرر گرديد انجمن اوليا و مربيان به صورت سازمان مستقل و سرپرستي قائممقام وزير آموزشوپرورش اداره شود. به اين ترتيب دوره جديد فعاليتهاي اين تشكيلات به نام انجمن اوليا و مربيان آغاز شد. در سال 1376 اساسنامه جديد انجمن اوليا و مربيان به تصويب شوراي عالي آموزشوپرورش رسيد و بر همين اساس با توجه به تنوع فعاليتها و برنامههاي انجمن اوليا و مربيان، تشكيلات و ساختار آن در سال 1376 توسط سازمان امور اداري و استخدامي وقت مجدداً مورد بررسي قرار گرفت و در قالب تشكيلات «سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان» به تصويب رسيد كه تاكنون به فعاليت خود ادامه داده است و براساس رويكرد جديد نيز اصلاح ساختار در اولويت قرار گرفته به طوري كه ساختار پيشنهادي در مرحله بررسي نهايي قرار گرفته كه به محض تأييد اعلام خواهد شد.چه تعداد انجمن در سراسر كشور فعال است؟براساس قوانين و مقررات فعلي، در حال حاضر يكصد هزار و 936 واحد آموزشي داراي انجمن اوليا و مربيان است و با توجه به طرح ايجاد مجتمعهاي آموزشي نيز طرح توسعه و فعال شدن انجمن مدارس در دستور كار اين سازمان است، زيرا قبلاً مدارسي كه كمتر از 10 دانشآموز داشتهاند، شرايط ايجاد انجمن را نداشتند.به نظر شما انجمن اوليا و مربيان در بحث آموزش خانواده چقدر موفق بوده و چه تعداد از اولياي دانشآموزان را تحت پوشش قرار داده است؟از ثمرههاي سودمند مشاركت والدين در تصميمگيريها و برنامهريزيها، نزديكي نگرشها و انتظارات و در نتيجه ايجاد همسويي در شيوههاي خانه و مدرسه است كه از آسيبهاي تربيتي ناشي از روشهاي چندگانه جلوگيري ميكند. با توجه به اينكه روابط در خانواده جنبه عاطفي دارد و روابط مدرسه بيشتر اداري و عقلاني است، بنابراين نزديكي و ارتباط مؤثر اين دو گروه باعث ميشود روابط عقلاني و قانوني مدرسه جنبه انساني و لطيف پيدا كرده و روابط سيال و غيررسمي خانواده هم منضبط شود. اگر آموزشوپرورش بخواهد تحول بنيادين داشته باشد، بايد هم كودك را بشناسد و هم خانواده را كه مهد تربيت كودك است. لازمه اين شناخت، ورود از طريق انجمنهاي اوليا و مربيان است. اشكال آموزشوپرورش اين است كه خانوادهها را تكبعدي ميكند. پيوند اوليا و مربيان، پلي است براي آشنايي خانه با مدرسه و مدرسه با خانه تا براساس آن، آموزشها را ترسيم و تحولات را ايجاد كند. ارتباط هرچه بيشتر با خانوادهها، گرچه امر آموزش را سختتر ميكند، اما اثرپذيري آن صحيحتر است.سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان با بهرهگيري از مدرسان زبده و آموزشديده و همكاري مستمر و فزاينده اولياي دانشآموزان در سال تحصيلي گذشته با برگزاي 60 هزار و 238 دوره آموزشي خانواده در سطح كشور، 4 ميليون و 31 هزار و 450 نفر اولياي دانشآموزان را تحت آموزش قرار داده است.لطفاً در رابطه با فعاليت مراكز راهنمايي و مشاوره خانواده سازمان و تعداد مراجعهكنندگان آن توضيح دهيد؟ارائه خدمات در مراكز راهنمايي و مشاوره باعث ارتقاي سطح معنوي زندگي افراد و پيشگيري از مشكلات خواهد بود. عموماً اين خدمات براساس آسيبشناسي و مطالعات تخصصي براساس نياز خانوادهها انجام ميشود. بنابراين مراجعه به مراكز راهنمايي و مشاوره دليل بر مشكل رواني نبوده بلكه مراجعه خانواده دانشآموزان به مراكز مشاوره و راهنمايي را ميتوان در راستاي تقويت خانواده متعادل و رسيدن به خانواده متعالي به حساب آورد.در حال حاضر براساس فعال بودن 161 مركز راهنمايي و مشاوره اين مراكز با دارا بودن بيش از 650 نفر مشاور و روانشناسي باليني توانسته است با ارائه خدمات مشاورهاي موفق، مراجعان زيادي را جذب كند.بيش از 95 درصد نيروهاي شاغل در مراكز مشاوره، اغلب نيروي رسمي آموزشوپرورش هستند كه به صورت پارهوقت با مراكز مشاوره همكاري ميكنند. هدف اصلي از راهاندازي مراكز راهنمايي و مشاوره خانواده به كارگيري توانمنديهاي خانواده در تربيت نسل پويا و سالم، پيشگيري از تزلزل و گسستن خانواده و جلوگيري از نابساماني آن و تأمين سلامت رواني، عاطفي و اخلاقي اعضاي خانوادههاست.با توجه به گستردگي مخاطبان اين سازمان، آيا انجمن اوليا و مربيان آمادگي اين را دارد كه برنامه ثابت تلويزيوني در صدا و سيما داشته باشد؟معتقديم كه مثلث فعاليت شامل خانه، مدرسه و ساير عوامل مؤثر اجتماعي (به خصوص رسانه) است. رسانهها چه در سطح ملي و محلي با انجام فعاليتهاي خود به صورت آشكار و پنهان الگوي تربيتي، آموزشي، فرهنگ خاص را در جامعه رواج ميدهند و نقش مؤثري در معرفي الگوهاي تربيتي بر عهده دارند كه از جمله فعاليت رسانهاي تأثيري بارز و قابل اندازهگيري در تعليم و تربيت كشور و تحقق اهداف آن است، بنابراين با توجه به گستردگي مخاطبان، اين سازمان ميتواند اقدامات مؤثري در جهت همساني الگوهاي تربيتي، آموزشي، فرهنگي در راستاي پيوند ارزشمند خانه و مدرسه در ارائه الگوهاي مطلوب تربيتي انجام دهد.همكاري انجمن اوليا و مربيان با ساير دستگاههاي مرتبط با خانواده چگونه است؟اين سازمان تاكنون با مراكز زنان و خانواده رياستجمهوري، صداوسيما، معاونت پژوهشي نهاد رهبري، بسيج زنان كشور، شهرداري، كميته امداد، سازمان ملي جوانان و بخش راهنمايي و مشاوره خانواده سازمان بهزيستي ارتباط هدفمند داشته و دارد.با توجه به حملات روزافزون دشمن به كانون خانوادهها در كشورمان، انجمن اوليا و مربيان براي مقابله با اين حملات چه اقداماتي انجام داده است؟ چه توانمنديهايي دارد؟ و به چه امكاناتي نياز دارد؟در دهه سوم انقلاب اسلامي با توجه به توطئههاي دهه اول و دوم و شكست دشمن در جنگ سخت بالاخره با هدف شوم آنان، جنگ نرم را در اين دهه شروع شد كه كانون خانوادهها نيز در برنامه حمله فرهنگي آنان قرار گرفته بودند كه در اين مرحله نيز ناكامي حاصل شد. در اين راستا، انجمن اوليا و مربيان به همان روش جنگ نرم و با استفاده از ظرفيت اولياي دلسوز دانشآموزان اقدام به مقابله با آماج حملات دشمن كرد؛ از جمله تعيين سرفصلهاي مرتبط به موضوع براي مدرسان خانواده، آگاه كردن اوليا در كلاسهاي آموزش خانواده كه توسط 20 هزار مدرس يا در همايش تجارب و نوآوريهاي انجمن اوليا و مربيان در سراسر كشور با حضور 100 هزار عضو انجمن اوليا و مربيان و مدارس برگزار شد.عوامل مؤثر در ميزان مشاركت والدين در جلسات انجمن اوليا و مربيان چيست؟هر اندازه رسانههاي جمعي، به ويژه تلويزيون بتوانند در فصول مختلف سال تحصيلي، اطلاعات لازم را درباره نحوه مشاركت و فوايد آن در اختيار اوليا قرار دهند، به همان ميزان بر مشاركت آنان نيز افزوده خواهد شد. همچنين بين سن والدين و ميزان مشاركت آنان در امور مدرسه، رابطه معنيدار خطي و معكوس وجود دارد، يعني والدين جوان نسبت به والدين مسن، مشاركت بيشتري در امور مدرسه داشتهاند و هر قدر سطح تحصيلات والدين بالا برود به همان ميزان بر مشاركت آنان در امور مدرسه افزوده ميشود. خانوادههاي پرجمعيت نيز، نسبت به خانوادههاي كم جمعيت، مشاركت كمتري در امور مدرسه داشتهاند. هر قدر والدين از حيث درآمد در وضعيت مطلوبي قرار داشته باشند، به همان اندازه بر مشاركت آنان در مدرسه افزوده خواهد شد. در حال حاضر ميانگين مشاركت زنان در امور مدرسه بيشتر از مردان است و اغلب، والديني عضو انجمن اوليا و مربيان ميشوند كه از وضع مالي مناسبتري نسبت به سايرين بهرهمندند.مدرسه و انجمني موفق است كه ضمن تقدير از ولياي كه پول داخل پاكت ميگذارد و توسط بچه براي مدرسه ميفرستد، پاكت را عودت بدهد و نياز واقعي خود را مطرح كند. حتي اگر شده با آن ولي به طور انفرادي صحبت و او را توجيه كنند كه نياز مدرسه، يك نياز معنوي است و رفع نياز مادي مدرسه در كنار و حاشيه آن قراردارد. براي رفع چنين نگرشي بايد بسترسازي كرد واينجاست كه نقش رسانهها حائز اهميت ميشود. نبايد انتظار داشت كه وزارتخانه و سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان پاسخگوي نياز تمام مدارس باشند، بلكه سازمان مركزي بايد نقش هدايتي و نظارتي داشته باشد. به اميد روزي هستيم كه بتوانيم در مدارسمان اتاق اوليا داشته باشيم؛ يعني خود اوليا پاسخگوي اوليا ديگر و ناظر و شريك در روند آموزش باشند. آمار نشان ميدهد ويژگيهاي مديران و در كل مسئولان مدرسه، از جمله ميزان انعطافپذيري، انتقادپذيري، اعتماد به اوليا، توجه به نظرات اوليا از عوامل مؤثر در افزايش مشاركت اوليا در امور مدرسه بوده است.اوليا با مشاركت در جلسات مدرسه فرزندانشان، مدرسه را به به عنوان خانه دوم آنها پذيرفتهاند. در اساسنامه انجمن اوليا و مربيان و در تدوين برنامههاي انجمن، بيشتر تأكيد بر مشاركت فكري و برنامهاي است. موضوع همفكري اوليا با مربيان مدرسه و استفاده از تخصص اوليا در اولويت قرار دارد، اما به دلايل مختلف از آغاز تاكنون به انحراف كشيده شده است. همچنين اجراي طرحي با عنوان ياران مدرسه به منظور شناسايي و كمك به دانشآموزان كم بضاعت و بيبضاعت در دستور كار سازمان مركزي قرار دارد كه به دليل موانع حقوقي اجراي آن از سال گذشته تاكنون به تعويق افتاده است. آييننامه اجراي انجمن اوليا و مربيان مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي مانند هر قانون مصوب ديگري ضمانت اجرايي دارد كه تمام مديران در قالب كتاب راهنمايي از پيگردهاي احتمالي در صورت تعلل و تخطي اطلاعدارند. چنانچه قصور، كوتاهي يا كم كاري از ناحيه مدير مدرسهاي در انجام وظايف مربوط به انجمن صورت بگيرد، مدير بايد پاسخگو باشد. به عبارتي ضمانت اجرايي برنامههاي انجمن، دفتر راهنماي فعاليتهاي انجمن است كه همه ساله در اختيار مدارس قرار ميگيرد. در پايان سال اگر وظايف به نحو مطلوب انجام شده باشد از مدرسه تقدير به عمل ميآيد. در غير اين صورت كوتاهي مدير از طريق منطقه مربوطه پيگيري ميشود.سازمان در مورد تحت پوشش قرار دادن دانشآموزان نيازمند و خانوادههاي آنها نيز برنامهاي در دستور كار دارد؟نكته ديگر اينكه با توجه به وظايف مطرح شده در آييننامه تشكيلاتي انجمن اوليا و مربيان، به جرأت ميتوان اين نهاد را توانمندترين كانون براي شناسايي و حمايت از دانشآموزان نيازمند و بدسرپرست يا آموزش اولياي بيسواد كه از نظر مالي و فرهنگي كم توان يا ناتوانند، خواند. حمايت از دانشآموزان چنين خانوادههايي به اضافه خانوادههايي كه در آنها زن سرپرست خانوار است يا دانشآموزان خودسرپرست، در تعريف اعتبارات انجمن ميگنجد، انجمن، رديف اعتباري براي كمك به نيازمندان ندارد. بااين وجود در اين امر مشاركت ميكند. انجمن در سال گذشته قريب به 500 ميليون تومان صرف هزينه حق الزحمه مشاوران، مديران و روانشناسان 151 مركز مشاوره خانواده در سراسر كشور كرده است. اين مراكز موظفند به خانوادههاي كم درآمدي كه توانايي پرداخت تعرفه مشاوره را ندارند و از طرف آموزشگاهها و مدارس، معرفي شدهاند خدمات رايگان ارائه كنند.و سخن آخر...؟اساسنامه انجمن اوليا و مربيان كه مربوط به 17 سال قبل است، با تلاش همكاران سازمان در بيش از سه ماه اصلاح شده است و تركيب شوراي عالي انجمن مشخص شده است و اعلام ساختار جديد سازمان مركزي انجمن اولياء و مربيان در مرحله تأييد نهايي است. بنابراين به زودي پس از اعلام ساختار تشكيلات جديد سازمان، اولين جلسه شوراي عالي با حضور وزير آموزش و پرورش تشكيل و اصلاح اساسنامه به تصويب خواهد رسيد، سپس اقدامات اساسي انجام خواهد شد. خلاصه مطلب عرايض بنده اينكه خانواده متعالي دانشآموزان، موجب سرافرازي نظام تعليم و تربيت است. در برنامههاي انجمن اوليا و مربيان معتقدم همانديشي به سمت رسيدن به نوانديشي را بايد در نظر بگيريم و بايد در نشستهاي انجمن به حركتهاي نوين برسيم و اگر غير از اين باشد، فعاليتهاي صورت گرفته، موازي و ابتر هستند. علاوه بر اين بايد با نگاه نوانديشانه، بازنگري جدي و كلي در ارائه برنامهها داشته باشيم و اين بازنگري در تمامي فعاليتهاي انجمن بايد در دستور كار قرار بگيرد.
