وحيد حاجي پور - از يك تعقيب و گريز آغاز ميشود، شليك چند خمپاره و تصرف كشتي؛ بههمين راحتي و شايد هم از اين راحتتر. اگر كشتي تجاري و نفتكش به دام افتاده، خيلي خوش شانس باشد غارت ميشود اما اگر گير اهلش بيفتد به گروگان برده خواهد شد و جز ابهام درآينده و سرنوشت ساكنانش چيز ديگري در هواي مهآلود آسمان خليج عدن نميتوان متصور شد. نه چشم بند دارند و نه پاي چوبي، از طوطي سخنگو هم خبري نيست و بهجاي پيپ، سيگار ميكشند.از خليج عدن ميگوييم؛ از بابالمندب و «برموداي كشتيهاي تجاري»، منطقهاي كه تا كمتر از سه سال پيش طي 24 ساعت، شاهد دهها بار درگيري و لخت كردن كشتيها بود. ميگويند سومالياييها اين منطقه را با دزديهاي خود آباد كردهاند و به صغير و كبير كشتيها هم رحم نميكنند. بههمين علت است كه در وضعيت امروز سومالي، دزدي دريايي يگانه منبع «درآمد ملي» كشوري شده است كه ديگر نميتوان كشورش خواند. اهميت دزدي دريايي از آن جهت نيست كه دزدان ناكام گذاشته شوند بلكه از آن حيث قابل پردازش است كه اولاً 90 درصد مبادلات تجاري و اقتصادي اين كشور از طريق دريا صورت ميگيرد و ثانياً كمتر كسي باور دارد كه دزدي دريايي همچنان وجود دارد و انجام ميشود. چنانچه ذهنيتتان از دزدي دريايي همان ذهنيتي است كه در كارتنها و فيلمها القا شده است به شما توصيه ميشود گفتوگوي «جوان» را با امير دريادار «حبيبالله سياري»، فرمانده نيروي دريايي ارتش جمهوري اسلامي ايران بخوانيد. در اين گفتوگو سعي شده به زواياي پنهان اين تروريسم دريايي اشاره شود.
بيشتر دزديهاي دريايي در چه مناطقي انجام ميشود؟
دزدي دريايي ازجمله مباحثي است كه تاكنون بهصورت جدي به آن پرداخته نشده و مغفول مانده است، به همين علت است كه ذهنيتها از اين پديده در سطحيترين نوع خود باقيمانده است. واقع موضوع اين است كه دزدي دريايي كم و بيش در آبهاي دنيا وجود دارد و برخي افراد با اهدافي خاص و باتوجه به نيازهاي خود كشتيهاي تجاري را غارت ميكنند كه تروريسم خاصي است كه نسبت به كشتيهاي تجاري اعمال ميشود. در همه مناطقي كه امكان سرقت كشتيها وجود داشته اين پديده رخ داده است.
بيشتر دزديها در ورودي آبهاي دريايي صورت ميگيرد چون كشتيها مجبورند براي رسيدن به مقاصد خود از آنجا عبور كنند، اما كمتر اتفاق افتاده كه اين دزديها در درياهاي آزاد كه فاصلههاي بسيار زيادي با سواحل دارند اتفاق بيفتد كه البته اين نوع دزدي هم با بهرهگيري از راهكارهاي جالبي در برخي نقاط انجام ميشود. اين دزديها در فاصله بيش از هزار كيلومتر از ساحل هم انجام شده كه نمونه آن هم چندينبار ديده شده است.
نحوه سرقتها به چه صورت است؟
نوع دزديها به اين صورت بوده كه قايقهايي از سطح ساحل جدا شده و به سمت كشتيهاي تجاري حمله ميبردند و با دريافت پول يا مواد غذايي كشتي را آزاد ميكردند و از اين راه منافع نامشروعي را براي خود ايجاد ميكردند. اما امروز اين شيوه تغيير كرده است.
چه تغييري؟
در قديم به اين شكل بود كه كشتي را غارت ميكردند و ميرفتند، اما امروز كشتيها را تصرف كرده و آن را با خود ميبرند و طي تماسي با دولت مركزي خواهان دريافت مبالغي هنگفت ميشوند تا كشتي را آزاد كنند.
حوزههاي استراتژيك و مهم براي كشتيهاي ايراني چه مناطقي هستند؟
محمولهاي كه از بنادر ايران صادر ميشود بايد از تنگه هرمز خارج شده و پس از عبور از اقيانوس هند بهسوي كشورهاي اروپايي، آسياي جنوب و جنوب شرقي، قاره امريكا و آفريقا حركت كند. طبق بررسيهاي صورت گرفته دومنطقه بابالمندب در خليج عدن و مالاگا در جنوب شرق آسيا دو حوزه استراتژيك براي تجارت كشور است، چرا كه نبض اقتصاد به برقراري امنيت براي كشتيهاي عبوري از اين دوتنگه بستگي دارد.
خليج عدن در طول سالهاي اخير تبديل به گذرگاه دزدان دريايي شده است. علت اين موضوع چيست؟
نزديك دو سال است درشمال كشور سومالي در خليج عدن كه بابالمندب در آن واقع است آمارهاي دزدي دريايي افزايش يافته است. كشور سومالي مدتهاست دولت مركزي قدرتمندي ندارد و مردم اين كشور بهعلت اين ضعف و فقر حاكم در وضعيتي قرار گرفتهاند كه بايد مايحتاج خود را تأمين كنند. از ديگرسو در بحث ماهيگيري از دريا نيز بهدليل وجود سيستم استعماري در آنجا براي مردم داراي جذابيت خاصي نيست. اينها براي تأمين نيازهاي خود دست به هركاري ميزنند كه وقتي به نحوه حمله آنها نگاه ميكنيم متوجه ميشويم كه درچنان فقري فرو رفتهاند كه براي رسيدن به يك كشتي و تأمين نيازهاي خود از جان خود ميگذرند. دربين اينها از نظاميان سابق ارتش سومالي هم بهره برده ميشود كه تاكتيكهاي حمله و سرقت را بهخوبي آموزش ميدهند. در تمامي سومالي به طرف جنوب قاره آفريقا دزدي انجام ميشود، اما خليج عدن داراي بيشترين تعداد دزدي است. سازمان جهاني دريانوردي دو سال پيش طي قطعنامهاي از سازمان ملل درخواست كرد تا به كشورهايي كه منافع اقتصاديشان در اين منطقه است اعلام كند كه با اعزام نيروهاي نظامي به اين منطقه امنيت را برقرار كنند. جمهوري اسلامي ايران جزو نخستين كشورهايي بود كه آمادگي خود را براي مبارزه با تروريسم دريايي اعلام كرد. بنابراين اين خود حركت بزرگي بود كه ايران انجام دهد كما اينكه در عمل به خوبي اين موضوع را ثابت كرديم. نيروهاي خود را دو سال پيش عازم خليج عدن كرديم. منطقهاي به طول 1200 كيلومتر آبراه را مشخص كرده بود كه نيروي دريايي ارتش آن را پوشش مي دهد.
آيا در اين مدت اتفاق خاصي رخ نداد؟
در طول اين دو سال اقتدار ايران اسلامي را به خوبي نشان داديم به نحوي كه در طول اين مدت فقط چند حمله صورت گرفت كه با حضور نيروي دريايي همه آنها خنثي شد. چندين درگيري شديد داشتيم كه موجب شده تا دزدان دريايي هوس حمله به كشتيهاي ايراني به سرشان نزند. بالاي 500 كشتي از منطقه را عبور داديم بدون هيچ اتفاق خاصي.
دزدان دريايي چگونه حمله ميكنند؟
به طور عام به وسيله قايقهاي تندرو از ساحل جدا شده و با تعقيب كشتيها و تيراندازي به سويشان با بهرهگيري از سلاحهايي همچون آرپي جي و تيربارها آنها را وادار به تسليم ميكنند. اين نوع اول و مرسوم سرقتهاست اما نوع جديدي كه پايهگذاري شده به اين شكل است كه كشتي مادري در دريا استقرار پيدا ميكند كه قايقهاي تندرو درونش منتظر فرمان حمله هستند. جالب اينجاست كه كشتي مادر به نحوي طراحي شده كه ميتوان روي دريايي خراب هم بايستد و دچار حوادث دريايي نشود. البته تعداد اين كشتيها كم است و بيشتر در قسمت شرق آبهاي سومالي از اين حربه استفاده ميشود. گستردگي دريا بسيار زياد است و اگر قرار باشد براي تأمين امنيت آن، از همه نيروهاي نظامي استفاده كرد باز هم امكانپذير نيست. جز ما حدود 30 كشور ديگر دنيا هم در خليج عدن مستقر هستند كه همگي امنيت منطقه را برقرار كردند.
تا به امروز كشتي مادري غرق نشده است؟
يادم است يكبار يك ناوچه هندي يك «كشتي مادر» دزدان دريايي را در خليج عدن غرق كرد.
كشورهاي ديگر چه وضعيتي دارند؟
تفاوت نيروهاي ايراني با ديگر كشورها در اين است كه بيشتر اين 30 كشور تحت فرماندهي ناتو هستند در حالي كه ايران و دو كشور ديگر به صورت مستقل عمل ميكنند. هماكنون نهمين ناو گروه ما در منطقه حضور دارد.
شرايط خليج عدن به چه صورت است؟
عمق آب در خليج عدن بيش از سه هزار متر است كه شش ماه از سال را با بادهاي شديدي سپري ميكند. وزيدن اين بادها باعث به وجود آمدن موجهايي با ارتفاع بيش از 10 متر ميشود.
همين پديده طبيعي موجب ميشود كه بدنه كشتي ما زير آب قرار بگيرد كه كار را براي ما كمي سخت ميكند. از ديگر سو اين بادها باعث ميشوند كشتيها همواره 35 درجه در آب چپ و راست شوند. هر كشتي نميتواند در اين منطقه حضور داشته باشد و بايد از نظر ظرفيت و بزرگي طوري باشد كه در اين شرايط ماندگاري خود را حفظ كند. دزد دريايي در اين شرايط از ساحل جدا شده و اگر امواج باعث شود كه نتواند دزدي كند به ساحل برميگردد.
شرايط كار به چه صورت است؟
از باب المندب تا بندرعباس بيش از سههزار كيلومتر راه است و مأموريتهايمان براي هر گروه 92 روز طول ميكشد. آن هم در شرايط سخت كه دائم و مستمر در حال حركت هستند حتي بدون يك ثانيه توقف. اين شرايط باعث نميشود تا نيروهاي ما از كار دست بكشند. تا آنجا كه سازمان جهاني دريانوردي از نيروي دريايي ارتش تقدير كرد و حضور ايران را در تأمين امنيت آبها، بسيار مؤثر و قابل توجه ارزيابي كرد.
درخصوص تأمين امنيت كشتي ديگر كشورها چه عملكردي داريد؟
شايد اينگونه القا شود كه نيروي دريايي ارتش تنها امنيت كشتيهاي خودمان را تأمين ميكند در حالي كه به محض حمله به هر كشتي اعم از خارجي و ايراني وارد عمل ميشويم. چندي پيش، كشتياي با پرچم ليبريا دچار حريق بزرگي شد كه بالگردهاي ايران در مرز يمن شش نفر از خدمه آن را نجات داده و به بندرعباس انتقال دادند.
پيش از حضور ارتش، آيا كشتي يا نفتكشي ايراني به سرقت رفته بود؟
بله، قبل از اينكه ما در خليج عدن مسافر شويم دو سرقت به اين شكل براي كشتيهاي ايران اتفاق افتاد. حملات اين دزدان در اطراف خليج سومالي در سه سال پيش 75 درصد افزايش داشته و باجهاي چند ميليون دلاري باعث شده كه آنها بيش از پيش وارد دريا شده و براي 20 هزار تانكر و كشتي تجاري كه سالانه از اين مسير عبور ميكنند مشكلات بيشتري ايجاد كرده بودند.
در 31 مرداد سال 87 نيز كشتي «ايرانديانت»، در حالي كه با 42 هزار و 500 تن انواع موادمعدني و صنعتي از چين به سمت هلند در حركت بود، در آبهاي خليج عدن دزديده شد. ايرانديانت هفت هفته بعد و پس از مذاكره با دزدان دريايي سوماليايي آزاد شد.
چه ساعاتي در شبانهروز حملات انجام ميشود؟
تفاوتي نميكند هم شب حمله ميكنند و هم صبح، بلافاصله با شناسايي كشتي به طرفش حركت كرده و حمله ميكنند. دزدان دريايي چندان در قيد و بند شب و روز نيستند. با نردبامهاي متحرك و چنگك به عرشه ميرسند و با سلاحهاي گرم،كشتي را به تصرف خود در ميآورند.
فقط در خليج عدن حضور داريد؟
در شمال اقيانوس هند هم حضور داريم، ولي به خاطر اينكه محدوده خيلي وسيع است در اجراي تدابيرمان حركت ميكنيم و تنها خط تجاري كه زير نظر داريم همان خليج عدن است. شايد دزدي دريايي جاي ديگري اتفاق بيفتد اما با اطمينان ميگويم كه در عدن به دقت منطقه را رصد ميكنيم.
براي خدمه كشتيها هم دوره آموزشي برگزار ميكنيد؟
بله، به كشتيهاي زيادي آموزش دادهايم كه از چه آبراههايي استفاده كنند تا با كمترين خطر مواجه شوند. در جايي ديگر دزدي دريايي به طور خاصي وجود ندارد و در آنجايي هم كه اين پديده وجود دارد نيروي دريايي با اقتدار ويژهاي حضور دارد.
آموزش ويژهاي هم براي لنجهاي ماهيگيري در نظرگرفتهايم. بيشتر اين لنجها از بنادر جاسك و چابهار جدا مي شوند و ما براي همه اين لنجها كلاس برگزار ميكنيم. محلهاي امن را نشان ميدهيم و نحوه مبارزه با دزدي دريايي و دفاع را گوشزد ميكنيم. در چند مورد اين آموزشها هم كاركرد خود را داشته است به طوري كه يادم است لنجي بيش از دو روز در دستان دزدان دريايي گرفتار بود كه پس از عمل به آموزشهاي ما توانستند خود را از دست متجاوزان نجات داده و طي تماس با نيروهاي ارتش نجات پيدا كنند.
مديرعامل شركت نفتكش چندي پيش گفته بود كه قصد داريم نفتكشهايمان را براي مبارزه با دزدهاي دريايي به سلاح تجهيز كنيم.در جريان هستيد؟
اين مورد از قوانين بينالمللي پيروي ميكند كه به هيچ عنوان به كشتيهاي تجاري و نفتكشها اجازه نميدهد به سلاح گرم مسلح شوند.ممكن است اقداماتي براي به وجود آوردن مانع به منظور جلوگيري از دزدي به كار گرفته شود اما اينكه بخواهيم تجهيزشان كنيم بر خلاف قوانين بينالمللي است.
وظيفه اسكورت كشتيها را نيز بر عهده داريد؟
نه اما هرجا احساس كنيم فلان منطقه ناامن است حتماً كشتي را اسكورت ميكنيم.
دزدان را نيز دستگير ميكنيد؟
چندين مورد پيش آمده است، حتي در يكي از اين موارد يكي از قايقهاي دزدان را گرفته و به چابهار آورديم كه پس از چند روز رسيدگي و نگهداري از آنها به سفارتشان تحويل داديم كه سفارتخانه هم به كشورشان برميگرداند و روز از نو، روزي از نو، چراكه چندماه بعد در همان منطقه ديده شدند. البته اين معضل برميگردد به ناقص بودن قوانين بينالمللي كه نحوه برخورد با آنها مشخص نبوده و به همين دليل كسي به دنبال دستگيري دزدان دريايي نيست.
مثل كشتيهاي جنگي حاضر در منطقه پولي بابت حفاظت كشتيهاي تجاري دريافت نميكنيد؟
نيروي دريايي در انجام مأموريت خود مطيع سلسله مراتب است و برقراري امنيت وظيفه ذاتي ماست. فرق ما با بقيه كشورهايي كه در منطقه حضور دارند اين است كه نيروهاي نظامي برخي كشورها براي حمايت از كشتيها پول ميگيرند در شرايطي كه ما براي نشان دادن قدرت آبي جمهوري اسلامي ايران از كشتيهاي عبوري محافظت ميكنيم.
