ترکمنستان پای شرکت‌های امریکایی را به بزرگ‌ترین دریاچه جهان باز می‌کند

لشکر‌کشی به خزر از کریدور عشق‌آباد

امیرعلی صانعی - قربانقلی بردی‌محمداف رئیس‌جمهوری ترکمنستان اواخر مردادماه اعلام کرد پیشنهادات قابل قبول و سودآور سه شرکت نفتی امریکایی و یک شرکت نفتی اماراتی برای توسعه میدان‌های نفتی ساحل دریای خزر را مورد بررسی قرار داده و برای تحقق و اجرایی شدن آنها دستور اقدامات لازم را صادر کرده است. شرکت‌های «شورن»، «تی ایکس اویل» و «کونوکوفیلیپس» امریکا و شرکت نفتی «مبادله» امارات متحد عربی از جمله شرکت‌هایی هستند که بنا به اعلام رئیس‌جمهور ترکمنستان پیشنهادات آنان برای فعالیت‌ نفتی و توسعه میدان‌های بلوک 9 و 20 در ساحل دریای خزر مورد بررسی قرار خواهد گرفت. به‌گفته او در زمینه توسعه میدان‌های نفت و گاز در ساحل دریای خزر طرح‌هایی با شرکت‌های نفتی خارجی در دست اجراست که با آهنگ پیشرفت مناسبی فعالیت استخراج نفت و گاز از این میدان‌ها در حال انجام است. رئیس‌جمهور ترکمنستان با تأکید بر توسعه بخش تولید نفت و گاز و نیز تجهیز و مدرنیزه کردن این صنایع در ترکمنستان، تصریح کرده که لازم است در عرضه فرآورده‌های نفتی و گازی بازاریابی مناسبی صورت گیرد و زمان آن فرا رسیده که این محصولات و فرآورده‌ها را خودمان به‌طور مستقیم به دست متقاضیان و مصرف‌کنندگان در خارج از کشور برسانیم. اواسط ژوئن سال جاری میلادی همایش مشترک تجاری و نیز رایزنی‌های جدید سیاسی دوجانبه امریکا و ترکمنستان، با حضور مسئولان شرکت‌های بزرگ نفتی و سرمایه‌گذاران و کارشناسان و مشاوران ارشد دولت امریکا در عشق‌آباد برگزار شد. در حاشیه این نشست‌ها، رؤسای شرکت‌های معتبر امریکایی از جمله شورن و کونوکوفیلیپس به طور جداگانه با رئیس‌جمهور ترکمنستان دیدار و علاقه‌مندی خود را برای حضور بیشتر در بازار ترکمنستان اعلام کردند که مورد استقبال طرف ترکمنستانی قرار گرفت. چندی پیش نیز یک هیئت از شرکت نفتی «تی‌ایکس اویل» که متعلق به خانواده بوش رئیس‌جمهور سابق امریکاست با سفر به عشق‌آباد با رئیس‌جمهور ترکمنستان ملاقات کرد. سفر ریچارد مورنینگ استار فرستاده ویژه وزارت امور خارجه امریکا در امور انرژی اوراسیا در ماه جاری و نیز سفر هیأت‌عالی رتبه انرژی به سرپرستی «ریاض آوان» مدیر دفتر منطقه‌ای وزارت انرژی امریکا که چند هفته قبل به عشق‌آباد انجام شد از جمله سفرهای فرستادگان دولت امریکا در راستای اعتماد‌سازی و کسب موافقت دولت ترکمنستان برای حضور بیشتر و مشارکت در توسعه میدان‌های نفت و گاز این کشور ارزیابی می‌شود که چراغ سبز دولت ترکمنستان به پیشنهادات ارائه شده از سوی سه شرکت نفتی مذکور نیز از پیشرفت دیپلماسی امریکا برای تقویت حضور خود در منطقه و حوزه دریای خزر و بازار انرژی ترکمنستان خبر می‌دهد. از سوی دیگر بردی‌محمداف در سفر سپتامبر سال گذشته خود به امریکا و در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، در دیدارهای جداگانه با محافل تجاری و سرمایه‌گذاری امریکا، از شرکت‌های بزرگ نفتی امریکا همچون «شورن» ، «اکسون موبایل» و «مارافون اویل کورپریشن» دعوت کرد تا در ساحل ترکمنی دریای خزر و در توسعه صنعت نفت و گاز ترکمنستان حضور پررنگی داشته باشند. در راستای استقبال دولت ترکمنستان از حضور و جلب سرمایه‌گذاری خارجی برای توسعه میدان‌های نفت و گاز خود، هم اکنون شرکت نفتی «پتروناس» مالزی، «دراگون اویل» انگلیس – امارات، «مائرسک اویل» دانمارک، «بورئد هیل» کانادا، «ONGC» هند، «انی» ایتالیا و نیز شرکت‌های آلمانی «وینترسهال» و «RWE Dea AG» بر‌اساس موافقتنامه تقسیم محصول در حال عملیات اکتشافی در دریای خزر در بخش‌های لرزه‌نگاری، تحقیقاتی و تولید نفت و گاز هستند. شرکت نفتی «پتروناس» مالزی چندی پیش اعلام کرد که قصد دارد در سال 2010 میلادی سالانه 10 میلیارد متر‌مکعب گاز از دریای خزر برداشت کند. دولت ترکمنستان قبلا اعلام کرده بود که شرکت نفتی «توتال» و «GDF» فرانسه و شرکت نفتی «BP» انگلیس و «OMV» اتریش، شرکت‌های نفتی روسیه همچون «لوک اویل» ، «روس» نفت و «گازپروم» برای مشارکت در طرح‌های توسعه میدان‌های نفت و گاز ترکمنستان در دریای خزر اظهار علاقه کرده و پیشنهادات خود را به دولت ترکمنستان ارائه داده‌اند. در همین حال مسئولان شرکت نفتی «ایترا» و «زاروبژنفت» روسیه ماه گذشته موافقتنامه همکاری مشترک در زمینه توسعه میدان‌های نفت و گاز بلوک شماره 21 در دریای خزر به ارزش شش میلیارد دلار را امضا کردند. شرکت نفتی «ایترا» نیز چندی پیش در این زمینه با صدور بیانیه‌ای با اعلام این خبر تصریح کرد که ارزش این طرح حدود شش میلیارد دلار بوده و عملیات توسعه میدان‌های بلوک 21 ساحل دریای خزر توسط دو شرکت مذکور در سال آینده میلادی آغاز خواهد شد. در این بیانیه مطبوعاتی همچنین اضافه شده است که در ارزشیابی اولیه، 219 میلیون تن نفت و 92 میلیارد مترمکعب گاز در حوزه‌های یاد شده قابل استخراج است. تحول چشمگیر در مناسبات ترکمنستان با امریکا به‌ویژه در حوزه انرژی اگرچه نشان می‌دهد که طرح‌های یاد شده در مرحله مقدماتی و اولیه قرار دارند و وجه تبلیغاتی آنها بیش از وجه اجرایی یا عملیاتی‌شان است، ولی برای نخستین‌بار منعکس‌کننده تشدید تلاش امریکا برای رضایت در حوزه انرژی خزر است یا به‌خصوص که این برای اولین بار است که پای کمپانی‌های انرژی امریکایی برای توسعه میادین نفتی دریای خزر باز می‌شود.ترکمنستان علاوه بر منابع سرشار نفت و گاز، با کشورهای جمهوری اسلامی ایران و افغانستان نیز همسایه بوده و با روسیه نیز علاوه بر همسایگی، شریک استراتژیک است که هر سه کشور برای امریکا، حوزه‌های هدف به شمار می‌روند. بدون تردید هجمه شرکت‌های امریکایی و غربی به ترکمنستان موضوعی نیست که خوشایند روس‌ها باشد و آنها به این سادگی‌ها از آن بگذرند. به این ترتیب باید انتظار داشت که رقابت‌های انرژی در حوزه خزر طی ماه‌ها و سال‌های آتی با سرعت و شدت بیشتری ادامه پیدا کند.