زهرا چیذری - طی روزهای اخیر و به دنبال پخش یک سریال تلویزیونی موجی از انتقادات علیه برخی از طبقات مرفه جامعه و پدیده نابهنجار «نمایش ثروت» شکل گرفته است. به اعتقاد جامعه شناسان، نمایش ثروت از سوی ثروتمندان یکی از مهمترین ریشه های فساد و بزهکاری در جامعه به شمار می رود.
به گزارش «جوان» جامعه ما در سالهای اخیر به نوعی دچار تب تجمل گرایی و به رخ کشیدن دارایی ها شده است تبی که در خیابان ها به شکل ماشین هایی مدل بالا در حال حرکت است و در خانه ها و تالارهای مجلل به شکل مهمانی های پر زرق و برق و با بریز و به پاش های میلیونی و حتی گاهی میلیاردی خود نمایی می کند.
پخش سریال در مسیر زاینده رود و افشای عریان تر برخی از واقعیت های موجود در بخشی از گروه های خاص جامعه همچون فوتبالیست ها در در آمد ها ی خارج از تصور و نا متناسب با فعالیت هایشان و از سویی دیگر رفتار های نا به هنجار این قشر در جامعه وبه رخ کشیدن ثروت ، شهرت و قدرتی که این دو برایشان حاصل نموده است سبب پرداختن به این گزارش شد .
واکنش مراجع تقلید به نمایش ثروت
چند روز پیش حضرت آیت الله ناصر مکارم شیرازی از مراجع تقلید نیز نسبت به این موضوع واکنش نشان داد. این مرجع تقلید با انتقاد از پیدایش چنین رویه ای در جامعه از صرف بودجه های کلان برای بازیگران سینما و یا بازیکنان ورزشی با وجود مشکلات مادی برای قشر عظیمی از جامعه اظهار تاسف کرد.
ثروتمندها با نمایش ثروتشان جامعه را تحریک می کنند
دکتر فرامرز رفیع پوراستاد برجسته جامعه شناسی معتقد است ثروتمندها با تجملاتی و تشریفاتی که برای خود دست و پا می کنند و با نوع رفتار و ظاهر شدنشان در جامعه اقشار متوسط وپایین دستی اجتماع را تحریک می کنند . به بیان دیگر وقتی یک ثروتمند تازه به دوران رسیده با ماشین آخرین مدلش از کنار یک فرد از طبقه پایین یا متوسط جامعه با غرور عبور می کند، این جاست که فرد پیاده نیز در اثر این به رخ کشیدن ثروت توسط سواره بر ماشین مد روز دلش میخواهد مانند او باشد و بتواند همانند آن فرد سوار بر بهترین ماشین ها خود و ثروتش را به تصویر بکشد .این خواستن هنگامی که با بستر نا مناسب پیشرفت در جامعه مواجه می شود و در مواردی که تلاشها به نتیجه دلخواه نمی انجامد فرد به ابزار های میان بر متوسل می شود و و می کوشد تا از مجراهای غیر طبیعی به مقصد برسد .
نو کیسه ها، بازیگران نمایش ثروت
در مقابل این رفتار برخی از گروه های ثروتمند شکل گرفته در سالهای اخیرکه به تعبیر دکتر هادی معتمدی کارشناس امور آسیب های اجتماعی و مدیرکل اسبق امور آسیب دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی ،افرادی نوکیسه و تازه به دوران رسیده اند ثروتمندان قدیمی و اصیلی هستند که با وجود داشتن تمکن مالی زیاد زندگی ساده ای داشته و هیچ تلاشی برای این نمایش داراییها ندارند و در نتیجه هیچ تحریک اجتماعی را بوجود نمی آورند. وی در گفتگو با «جوان»، ثروت اندوزی از راه درست و با تلاش و کوشش را محرک جامعه و جوانان عنوان کرد و در مقابل آن تجمل گرایی را به عنوان رفتاری زشت و موجب انحطاط جامعه دانست."تجمل گرایی میتواند از نوع لباس پوشیدن و ماشین سوار شدن و یا حتی ساعتی باشد که شما به دستتان میبندید.تجمل گرایی استفاده نا به جا و اسراف کردن باید در جامعه مورد بحث و مجادله قرار بگیرد چون میتواند آثار بسیار منفی داشته و سبب تحریک افرادی به سمت رفتارهای نا به هنجار اجتماعی شود چون اینها برای فرد به ارزش تبدیل می شود به گونه ای که ممکن است برای رسیدن به این تجمل گرایی ها ارزشهای حقیقی را زیر پا بگذارد تا به هر قیمتی ثروتمند شود." دکتر معتمدی دلیل رفتارها ی تجمل گرایانه و نمایش ثروت تازه به دوران رسیده ها را دست یافتن به چیزی دانست که قبلا تجربه آنرا نداشته اند در حالی که کسانی که از مجرای طبیعی به ثروت رسیده اند رفتار های معقولی داشته و آنرا در راه تجمل گرایی به کار نمی گیرند.
ثروتمندان خودنما در طبقات پایین دستی «تولید نیاز» می کنند
دکتر رفیع پور، نمایش ثروت از سوی گروه هایی از ثروتمندان را مولد نیاز در سایر اقشار می داند. «تولید نیاز» و «عدم ارضاء نیاز» موجب «احساس نارضایتی» در افراد و تمایل آنها به ارتکاب خلاف می شود. در چنین وضعیتی، افراد با مشاهده وضع خوب ثروتمندان، احساس نیاز بیشتری می کنند و در آنها آرزوهایی به وجود می آید که قبل از آن وجود نداشته است. در این حالت نظام ارزشی گذشته و توجیهات معمول اثر خود را از دست می دهند و نارضایتی افراد، موجب روی آوردن به کارهای خلاف می شود.
به باور دکتر رفیع پور می توان گفت که از عوامل ایجاد کننده نیاز که در جامعه ما به وفور دیده می شود می توان به تبلیغات محیطی، تلویزیون، سینما، فاصله زیاد طبقاتی و اقتصادی خانواده ها، مصرفی شدن جامعه و بالا رفتن ارزشهای اقتصادی و مادی اشاره کرد. در واقع نمی توان وجود طبقات مختلف اجتماعی را انکار کرد ،اما می توانیم با تدابیری فاصله طبقاتی را کاست و یا دست کم با تدابیری از جمله فرهنگ سازی مانع این نمایش ثروت شد.
دکتر معتمدی با اشاره به اینکه این فرهنگ سازی باید از بالاترین سطوح مملکتی اغاز شود ودر ابتدا مسئولین تجمل گرایی را کنار بگذارند، نقش مهم الگو ها را در این فرهنگ سازی بسیار عمیق و تاثیر گذار ارزیابی کرد.عدالت اجتماعی و توزیع عادلانه ثروتها در جامعه از دیگر راهکار ها ی این آسیب شناس اجتماعی است که آنهم با تغییر فرهنگ امکانپذیر است."افرادی همچون هنرمندان یا فوتبالیستها مورد توجه جامعه و به ویژه جوانان هستند وجوانها سعی می کنند با آنها همانند سازی کنند و باید فرهنگ سازی در مورد آنها انجام شده و سعی شود تا الگو های سالم به جامعه و جوانان معرفی شده و روی آنان تبلیغ شود".
