علت‌شناسی و درمان حساسیت‌های پوستی در گفت‌وگوی «جوان» با متخصص پوست و مو

«اگزما» مهمان ناخوشایند دست‌ها

فاطمه فکری - خشکی و التهاب پوست دست که پزشکان به آن اگزما یا درماتیت می‌گویند، می‌تواند دلایل زیادی داشته باشد، ولی بیشتر این علل را می‌توان در یکی از این دو گروه طبقه‌بندی کرد؛ آسیب‌های پوستی ناشی از تماس با مواد خارجی و آسیب‌های پوستی ناشی از حساسیت داخلی. عوامل زیادی می‌توانند به پوست دست آسیب برسانند، مثل تماس زیاد با آب و هوای خیلی خشک، صابون‌ها، مواد پاک‌کننده و پودرهای رختشویی، حلال‌ها، مواد شیمیایی، دستکش‌های لاستیکی و حتی مواد به کار رفته در کرم‌ها و فرآورده‌های بهداشتی می‌تواند اگزمای دست ایجاد کند. وقتی پوست قرمز و خشک شد حتی مواد بی‌ضرری مثل آب و محصولات بهداشتی نوزادان (کرم و شامپوهای بچه) هم می‌توانند موجب تحریک بیشتر پوست و بدتر شدن ضایعه شوند. مشاوره با پزشک و پیدا کردن اینکه کدام ماده مورد مصرف در زندگی روزانه شما باعث پیدایش این مشکلات شده است، دراصل بسیار اهمیت دارد. اغلب تغییر دادن مواد مصرفی یا خودداری از تماس با ماده حساس‌کننده موجب کمتر شدن مشکل پوست می‌شود.اگزما و وراثتدکتر فریدون بهنیا، متخصص پوست، مو و زیبایی در اینباره به خبرنگار سلامت «جوان» می‌گوید: «زمینه پیدایش واکنش‌های حساسیت پوستی معمولاً از پدر و مادر به فرزندان به ارث می‌رسد. افرادی که استعداد ابتلا به این واکنش‌ها را دارند ممکن است سابقه ابتلا به تب یونجه (حساسیت فصلی به گرده گیاهان) یا آسم را هم داشته باشند. این افراد حتی ممکن است به بعضی مواد غذایی هم حساسیت داشته باشند یا دچار حالتی باشند که اصطلاحاً (درماتیت اتوپیک) یا اگزمای سرشتی نامیده می‌شود. پوست این افراد پس از تماس با بسیاری از مواد که در حالت عادی برای سایر مردم آزار دهنده نیست، دچار قرمزی، خارش و سایر علائم حساسیت می‌شود.» این متخصص پوست و مو می‌گوید: «پیدایش علت اصلی اگزما به عهده متخصص پوست است. وظیفه متخصص پوست بررسی علل احتمالی ایجاد کننده بیماری در پوست دست است. متخصص باید متوجه شود که این مشکل به دلیل تحریک پوست است یا به دلیل آلرژی؟ متخصص پوست از شما سؤالات بسیاری در مورد هرگونه مشکل پوستی قبلی، تاریخچه حساسیت‌های احتمالی، آسم و هرگونه مشکل پزشکی دیگر خواهد پرسید. متخصص باید بداند که شما چه کرم‌ها و لوسیون‌هایی را به پوست خود می‌مالید؟ آیا از دستکش استفاده می‌کنید یا خیر؟ در طول روز دست‌های شما با چه موادی در تماس هستند؟ متخصص پوست دست‌ها، پاها و بقیه پوست شما را برای یافتن علائم بیماری بررسی خواهد کرد. ممکن است برای رسیدن به تشخیص دقیق، انجام آزمایش‌های میکروسکوپی و بررسی بیشتر پوست هم لازم باشد. برای انجام کارها از دستکش استفاده کنیداگر پزشک به این نتیجه برسد که ضایعه پوستی شما به دلیل حساسیت به برخی مواد موجود در محیط است، ممکن است آزمایشی برای شما تجویز کند که اصطلاحاً آزمایش برچسب
(PATCH TEST) نامیده می‌شود. دراین آزمایش برخی از مواد حساسیت زا را بر پوست می‌چسبانند تا به وجود آلرژی نسبت به آنها پی‌ببرند. با استفاده از این روش‌ها، متخصص پوست خواهد توانست علت یا علل ایجاد کننده اگزمای دست را پیدا و ضایعه را درمان کند.» دکتر بهنیا می‌گوید: «ممکن است پزشک برای درمان و ترمیم پوست شما از مجموعه‌ای از روش‌‌ها استفاده کند. گاهی برای درمان مشکل پوستتان باید آنتی بیوتیک‌های خوراکی هم مصرف کنید. یک کرم یا پماد مرطوب کننده نیز ممکن است برایتان تجویز شود. توجه داشته باشید که این کرم باید به تنهایی مصرف شود و آن را نباید همراه با کرم‌های دست به پوست بمالید. گاهی لازم می‌شود که از پمادهای حاوی داروهای کورتونی جهت درمان اگزمای دست استفاده شود. اگر به نظر می‌رسد که کرم تجویز شده فایده‌ای نداشته است این موضوع را به طور صریح با پزشک خود در میان بگذارید. با جلوگیری از تماس دست‌ها با مواد شیمیایی قوی و سایر مواد حساس‌کننده می‌توانید بر سرعت بهبودی دست‌هایتان بیفزایید.» این متخصص پوست در ادامه می‌افزاید: «برای جلوگیری از آسیب رسیدن به پوست دست‌ها کارهای زیادی می‌توان انجام داد، از جمله اینکه با پوشیدن دستکش می‌توان از دست‌ها در برابر صابون‌ها، پاک کننده‌ها و سایر مواد شیمیایی مراقبت کرد. همیشه در آشپزخانه و حمام یک جفت دستکش داشته باشید و در هنگام شست و شوی ظرف‌ها و لباس‌ها از آن استفاده کنید. از آنجا که بسیاری از مردم نسبت به دستکش‌های لاستیکی حساسیت دارند، بهتر است زیر دستکش‌های لاستیکی دستکش نخی بپوشید. به محض سوراخ یا پاره شدن دستکش، آنها را دور بیاندازید. در فواصلی که از دستکش استفاده نمی‌کنید، آنها را درهوای آزاد آویزان کنید تا خشک نشوند. همیشه حتی وقتی لباس‌های شسته را تا می‌کنید، سبزی پاک می‌کنید، آب لیمو می‌گیرید یا آب گوجه فرنگی تهیه می‌کنید، دستکش نخی بر دست داشته باشید. درصورت امکان حتماً برای شست‌و‌شوی لباس‌ها از ماشین لباسشویی و برای شست‌و‌شوی ظروف نیز از ماشین ظرفشویی استفاده کنید. تا جایی که ممکن است از شست‌وشوی ظروف و لباس‌ها با دست خودداری کنید. در موقع شستن دست‌ها از آب ولرم استفاده کنید و مقدار کمی‌صابون به کار ببرید. در هر بار شست و شوی دست یا کار با آنها حلقه و انگشتر را از دستتان خارج کنید. حلقه یا انگشتر، صابون و رطوبت را در زیر خود جمع کرده و موجب آزرده شدن پوست می‌شود. بلافاصله پس از شستن دست‌ها از کرم مرطوب کننده و به منظور حفظ آب موجود در پوست استفاده کنید. زمستان‌ها از دستکش چرمی ‌استفاده کنید تا مانع از خشکی و پوسته شدن دست‌های‌تان شود. همیشه برای نرم و مرطوب نگه داشتن پوست دست‌های‌تان از یک فرآورده مناسب که توسط یک پزشک متخصص پوست تجویز شده استفاده کنید. اینگونه فرآورده‌ها را باید چندین بار در روز برحسب نیاز به دست‌ها بمالید. اگر اگزما دوباره عود کرد...زمانی که ضایعات پوستی دست‌ها درحال ترمیم هستند گاهی منظره ناخوشایندی (به خاطر دلمه بستن) پیدا می‌کنند که به تدریج برطرف می‌شود. گاهی هم این ضایعات پس از بهبودی دوباره عود می‌کنند. سعی کنید به خاطر بسپارید که تماس با کدام فرآورده یا انجام کدام فعالیت سبب عود عارضه شده است. حتماً پزشک خود را از عود مجدد ضایعه پوستی دست‌ها مطلع کنید. از آنجا که ضایعات پوست دست‌ها عموماً مقاوم به درمان هستند، ادامه درمان و رعایت دقیق دستورات پزشک و نیز حفظ ارتباط طبی در طول مدت درمان بسیار اهمیت دارد. به خاطر داشته باشید اگزمای دست‌ها به شرط رعایت نکات فوق درمان شدنی است، پس ناامید نشوید و به پزشک خود اعتماد داشته باشد. از سوی دیگر به یاد داشته باشید که حتی پس از بهبودی کامل اگزمای دست، درصورت عدم رعایت موارد فوق احتمال عود اگزما زیاد است، بنابراین سعی کنید موارد فوق را به صورت عادت روزمره درآورده و همیشه آنها را رعایت کنید.»