بهروز یغماییان، کارگردان‌«جمشید و خورشید»، نخستین انیمیشن بلند ایرانی

بازگشت 600 میلیون سرمایه برایم مهم نیست!

معمولاً همیشه در زندگی انسان اولین‌ها هم سرنوشت‌ساز هستند و هم ماندگار. اولین‌ها می‌توانند همراه خود خاطره خوبی به جا بگذارند یا برعکس برای یک عمر همیشه به تلخی از آنها یاد کرد. مثل اولین باری که مدرسه می‌روی یا اولین باری که تیم مورد علاقه‌ات قهرمان جهان می‌شود یا زمانی که چیزی اختراع یا کشف می‌شود. حالا هم قرار است بعد از گذشت نزدیک به 80 سال از اکران اولین انیمیشن بلند جهان بالاخره شاهد اکران اولین انیمیشن بلند سینمایی ایران باشیم. این انیمیشن که جمشید و خورشید نام دارد، ساخته بهروز یغماییان است که به همراه برادرش نادر از قدیمی‌های عرصه انیمیشن ایران هستند. در این انیمیشن برای صداگذاری شخصیت‌ها از بازیگران معروفی همچون: امین حیایی، ترانه علیدوستی، پرویز پرستویی، رامبد جوان، ثریا قاسمی و حبیب رضایی استفاده شده که احتمالاً در فروش این انیمیشن تأثیر بسزایی خواهد گذاشت. همچنین امین حیایی و ترانه علیدوستی برخی از ترانه‌های این انیمیشن را اجرا کرده‌اند. ولی در حالی که این انیمیشن آماده اکران است تصاویر کمی در دسترس است و هنوز هیچ پوستر یا سایتی مخصوص این انیمیشن وجود ندارد. بی شک موفقیت این انیمیشن در اکران می‌تواند تأثیر زیادی بر صنعت انیمیشن ایران در آینده داشته باشد و راه جدیدی را پیش روی این صنعت باز کند. حالا باید دید که جمشید و خورشید می‌تواند خاطره خوبی از اولین اکران فیلم‌های انیمیشنی در ایران را به همراه داشته باشد یا نه؟ از همین رو گفت‌وگو با بهروز یغماییان کارگردان جمشید و خورشید داشتیم تا نظر او را هم جویا شویم. برای اولین سؤال صاف می‌روم سر اصل مطلب، انیمیشن «جمشید و خورشید» به عنوان نخستین اکران فیلم‌های انیمیشنی در ایران، دقیقاً قرار است کی اکران شود؟طبق صحبت‌هایی که با مؤسسه سینمایی هدایت فیلم شده پخش‌کننده این کار داشتیم قرار است جمشید و خورشید مهرماه در سینماهای سراسر کشور به اکران عمومی برسد. این فیلم در گروه سینمایی آزادی‌ اکران عمومی می‌شود و تلاش ما بر این است اکران این اثر سینمایی محدود نباشد و فرصت دیده شدن این انیمیشن به مخاطبان داده شود. چرا اکران این فیلم این قدر طول کشید؟والله، به خدا منم مثل شما نمی‌دانم دلیل این همه تأخیر در اکران این فیلم چی بود. چون همه چیز این کار آماده بود. چیزی نزدیک به دو سال است که پروانه نمایش فیلم گرفته شده و بعد از مدتی پخش کننده را هم پیدا کردیم. ولی خب به هر حال واقعیت این است که آمادگی برای اکران یک انیمیشن تا حالا در سینمای ما وجود نداشته است. چون تجربه جدیدی است. در واقع در این تجربه نه سینما‌دار می‌داند چه اتفاقی برای فیلم می‌افتد، نه پخش کننده آگاهی و آشنایی لازم برای پخش انیمیشن داشته و نه مخاطب تا به حال یک انیمیشن بلند را در اکران دیده است. چون ذائقه و طبع تماشاگر هنوز با انیمیشن آشنا نیست. ولی شما الان نگاه کنید یک فیلم سینمایی با کپی و تقلید از یک کار سینمایی دیگر و تقریباً با همان بازیگران از فروش بالایی برخوردار شده است و 31 سالن سینما را به خودش اختصاص داده، چرا؟ چون هم سینما دار می‌داند چه فیلمی را اکران می‌کند، هم پخش کننده می‌داند چه فیلمی را پخش می‌کند از آن طرف هم که تقریباً مخاطب به دیدن این فیلم‌ها عادت کرده است ولی هنوز هیچ کدام از این عوامل تجربه ای در خصوص اکران یک فیلم بلند انیمیشن نداشته‌اند. در واقع جمشید و خورشید و کلاً انیمیشن این شانس را تا به حال پیدا نکرده که بتواند برای تغییر این عادت حرکتی کنند. به نظرم اکران انیمیشن در ایران نیازمند یک عزم ملی است. در واقع مشخص نیست که اکران انیمیشن در ایران با موفقیت همراه باشد یا نه؟کاملاً درست است چون اساساً این کار سابقه نداشته، شما الان اگر بخواهید یک فیلم سینمایی از همین دختر و پسری‌ها را اکران کنید با چند تا بیلبورد از چهره‌های گل و بلبلی‌شان کارتان راه می‌افتد ولی برای انیمیشن این جور نیست چون اصلاً تبلیغی برایش صورت نمی‌گیرد و جدی گرفته نمی‌شود. چرا؟، چون هنوز تهیه‌کننده‌ها ایمان ندارند که یک کار انیمیشن خوب با یک اکران و تبلیغ مناسب می‌تواند سرمایه‌شان را برگرداند و نگاه جدی به این صنعت پولساز و به شدت تأثیر‌گذار ندارند. بر خلاف سینمای جهان که امروزه حیاتش را مدیون انیمیشن می‌داند. کافی است نگاهی به آمار فروش سینماهای جهان بیندازید تا ببینید که پرفروش‌ترین فیلم‌ها، انیمیشن‌ها هستند حتی فیلم‌هایی هم که انیمیشن نیستند و خوب فروخته‌اند در بخش جلوه‌‌های ویژه از انیمیشن استفاده کرده‌اند، نمونه‌اش همین آواتار و پرنس پرشیا که بیشتر از اینکه یک فیلم رئال (واقعی) باشند، انیمیشن هستند. حق با شماست ولی فکر نمی‌کنید دلیل اینکه از انیمیشن ایرانی خوب استقبال نشده حداقل برای اکران در سینما‌ها به خود فیلم‌ها و ضعف‌های تکنیکی و ساختاریشان می‌رسد؟ صد‌در‌صد همین طور است ولی ما که ادعای زیادی نداریم چوم هنوز اول راه هستیم. ولی با این حال باید به کمک این صنعت بیاییم. شما ببینید سینمای ما در چند سال اخیر یکطرفه به سمت تولیدات سخیف می‌رود. آیا واقعاً ارزش هنری کارهای انیمیشن از این تولیدات کمتر است. انیمیشن اصولاً جنسش با فیلم‌های سینما متفاوت است چون حرف دیگری دارد می‌زند از دنیای دیگر است، اساساً کیفیت و ساختش فرق دارد. اگر قرار باشد سینمای ما در بعد بین‌المللی در آینده حرفی برای گفتن داشته باشد باید به انیمیشن اهمیت بدهیم. شک نکنید سینمای آینده جهان در دستان کسانی است که انیمیشن را خوب بلدند و خوب ‌از آن استفاده می‌کنند. همین الان خیلی از کشور‌های اطراف ما که در انیمیشن حرفی برای گفتن نداشتند روی این صنعت سرمایه‌گذاری می‌کنند ولی ما با پیشینه چندین ساله انیمیشن هنوز نتوانستیم یک کار خوب را اکران کنیم و این خیلی بد است. همانطور که گفتم اکران انیمیشن در ایران یک خواست و عزم ملی را می‌طلبد حتی شاید بیننده این کار را نپسندد ولی علت‌هایش را ما که دست اندرکار انیمیشن هستیم باید بفهمیم که مثلاً چرا جمشید و خورشید ناموفق است و در این نقد و بررسی‌هاست که می‌توانیم به عیب‌های کارمان پی ببریم. پیکسار هم که یک شبه پیکسار نشده است، تلاش کرده و کار ساخته تا به اینجا رسیده است. وقتی پول و سرمایه جذب این صنعت بشود خود به خود کیفیت هم بالا می‌رود. ولی در سینمای انیمیشن ایران کدام سرمایه، کدام پول، وجود کدام نیروی انسانی و کدام حمایت جذب شده که این صنعت بتواند شکوفا شود. مثلاً خود من چند سال پیش خورشید مصر را اکران کردم ولی چنان بی‌مهری و بی‌حمایتی از سوی مسئولان در خصوص این فیلم صورت گرفت که همین الان هم می‌گوییم خورشید مصر که راجع به زندگی حضرت یوسف بود می‌توانست فروش خوبی کند. این فیلم در یک سالن بدون هیچ گونه تبلیغاتی اکران شد و توقع داشتند فیلم فروش خوبی هم داشته باشد. در صورتی که فیلم خورشید مصر در جشنواره اصفهان بالاترین آمار تماشاگران را از آن خود کرد ‌ بنابراین پتانسیل مخاطب را داشت چون خوشبختانه جامعه ما جامعه خیلی جوانی است. حدوداً ما فقط 25 میلیون کودک و نوجوان داریم این تعداد مخاطب بالقوه اگر خوب ساماندهی شود و عادت به دیدن انیمیشن ایرانی کند، آن وقت شاهد خواهیم بود که انیمیشن چقدر صنعت پولساز و تأثیر‌گذاری است. اگر این کار با جمشید و خورشید هم بشود که دیگر فاتحه انیمیشن را باید خواند. شما از پیشکسوتان صنعت انیمیشن ایران هستید. چرا در چند سال اخیر فعالیت‌تان کم شده است؟دلیلش ساده است به خاطر همه این چیز‌هایی که گفتم. مگر آدم چقدر می‌تواند تنهایی در یک صنعتی کار و پافشاری کند. ببینید من 8 سال پیش جمشید و خورشید را با امید و آرزویی که یک کار فاخر بسازم، شروع کردم ولی نتیجه‌اش چی شد؟ بعد از یک مدت انرژی من هم تمام می‌شود. ولی با این وجود هنوز برای کار آماده‌ام چون مردم انیمیشن را دوست دارند. کمی در خصوص داستان جمشید و خورشید توضیح دهید؟ قصه کار را از کجا آورده‌اید؟قصه کار کاملاً اورجینال است و مکتوب جایی نبوده، در حقیقت تخیل نویسنده ما بوده که این قصه را شکل داده است. قصه داستان چوپان‌زاده جوانی به نام جمشید است که عاشق دختر پادشاه می‌شود ولی از آنطرف در قصر پادشاه منجمی است که او هم دلباخته شاهزاده شده و از جایی که دختر به منجم علاقه‌ای ندارد، منجم همواره می‌کوشد با سحر و جادو دختر را شیفته خود کند و جمشید که قهرمان اصلی قصه است، خطر می‌کند و با منجم درگیر می‌شود. برای نوشتن فیلمنامه از داستان‌های کهن ایرانی بهره گرفته‌اید؟در‌حقیقت قصه براساس یک قصه اسطوره‌ای نوشته شده است ولی نه به طور مستقیم از منبعی استفاده نکردیم.هزینه ساخت جمشید و خورشید چقدر بوده و طی چه مدتی ساخته شده است؟ما برای این کار نزدیک 70 نفر نیرو داشتیم و حدود چهار سال تولید جمشید و خورشید طول کشید و نزدیک به 600میلیون هم خرج این فیلم شد. فکر می‌کنید با اکران جمشید و خورشید این هزینه بر می گردد؟راستش را بخواهید اگر حرفم را شعاری نبینید می‌خواهم بگویم که واقعاً برگشت سرمایه برایم مهم نیست نه اینکه آدم پولداری هستم نه، ولی واقعاً برای من و همه کسانی که در این کار هستند مهم فقط این است که این کار خوب اکران و خوب دیده شود. تا بتواند راهگشای این مسیر باشد واقعاً اگر جمشید و خورشید در اکران موفق باشد همه ما سود برده‌‌ایم، از من فیلمساز بگیر تا آن مسئول سینمایی که اصلاً انیمیشن برایش اهمیت ندارد. اکران جمشید و خورشید آغاز کار است و موفقیت آن در اکران سبب می‌شود تا اقبال به سمت ساختن انیمیشن در کشور افزایش یابد. اکران این فیلم در تعداد سالن‌های سینمایی کم سبب می‌شود تا این اثر از دید منتقدان و مردم دور مانده و نقاط قوت و ضعف آن شناسایی نشود. همان طور که در ابتدا گفتم اکران جمشید و خورشید آزمون بزرگی برای صنعت انیمیشن ایران می‌تواند باشد و امیدوارم که این اتفاق برای این کار بیافتد. این فیلم برای بچه‌های این مملکت ساخته شده است. به نظر شما مشکل اصلی انیمیشن ایران در کجاست؟بزرگترین مشکل ما کمبود نیروی انسانی متخصص در این صنعت است. ما جمع انیماتور‌هایی که بتوانند یک کار فاخر و باکیفیت را تولید کنند، نداریم، پس در وهله اول باید فکر نیروی انسانی باشیم و در مرحله بعد حمایت مالی از کار نمی‌شود. یک انیمیشن خوب تولیدش چهار الی پنج سال طول می‌کشد و مثل فیلم‌های سینمایی نیست که یکی، دو ماهه ساخته شود به همین خاطر تهیه کننده‌ها صبر لازم برای ساخت انیمیشن را ندارند و دوست دارند پولشان زود برگردد. ساخت انیمیشن حوصله می‌خواهد. سوم هم اینکه انیمیشن باید جدی گرفته شود از دید کسانی که متولی سینما و فرهنگ این مملکت هستند. اگر این نگاه نباشد هرچقدر هم که ما نیرو و پول داشته باشیم، فایده‌ای ندارد. به آینده انیمیشن ایران خوشبین هستید؟خیلی زیاد، مطمئنم که آینده انیمیشن ایران درخشان خواهد بود و جای خودش را در سینمای ایران باز خواهد کرد. انیمیشن‌های ایرانی می‌توانند به چنین جایگاهی دست یابند و برای رسیدن به این مهم تنها نیازمند حمایت هستیم. آنگاه خواهید دید که فیلم‌های سینمایی را پشت سر خواهیم گذاشت و سینمای فاخری را تحویل مخاطب می‌دهیم.