نگین سرخ آذربایجان رو به خاموشی گذاشته تا این نکته گوشزد شود که مدیریت ناصواب بار دیگر ضربهای مهلک به طبیعت این مرز و بوم وارد کرده است.
آمار و ارقام حکایت از آن دارد که در سال جاری سطح آب دریاچه ارومیه 20 سانتیمتر از سطح معمول پایینتر رفته است که به یقین میتوان علت این موضوع را به گردن هفت سال خشکسالی مداوم، ساخت بیش از 20 سد مخزنی و انحرافی در حوضه آبریز و تخلیه میلیونها تن سنگ و خاک در دل دریاچه به بهانه ساخت پل انداخت.
برخی از کارشناسان بر این باورند ساخت غیر اصولی پل میانگذر دریاچه ارومیه علت اصلی ایجاد تغییرات اکولوژیکی منطقه است و ضربات سنگین و جبران ناپذیری را به زیست بوم و اقتصاد منطقه وارد کرده، این در حالی است که مدیر پروژه پل میانگذر دریاچه ارومیه این پل را یک منبع درآمدزا برای ارومیه به حساب میآورد به نحوی که از درآمد 3 میلیارد و 500 میلیون تومانی از ابتدای افتتاح عوارضی پل میانگذر ارومیه تا اردیبهشت ماه سال جاری خبر داده است.
اما به واقع این درآمد تا چه میزان میتواند پاسخگوی ضربهای باشد که به طبیعت وارد کرده است و آیا در مجموع میتوان به این نکته بسنده نمود و با ارائه آمار و ارقام خط مرگی را که هم اکنون روی دریاچه کشیده میشود را نادیده گرفت؟
بیتدبیری عامل خشک شدن دریاچه
نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی بیتدبیری مسئولان را عامل اصلی کاهش سطح آب دریاچه ارومیه معرفی میکند و میگوید:« اهتمامی جدی برای بهبود وضعیت دریاچه ارومیه وجود ندارد. با روندی که برای احیای این دریاچه طی میشود، ادعای مسئولان برای نجات این دریاچه شعاری بیش نیست و مسئولان توجه جدی به این موضوع ندارند.»
نادر قاضی پور به نقش خشکسالیهای اخیر نیز گریز زده و بیان میدارد: «متأسفانه طی سالیان اخیر مسئولان استان تلاش ویژهای برای انحراف آب زرینه رود از طریق میاندوآب به شهر صوفیان آذربایجان غربی به خرج دادهاند و این آب را برای مصارف کشاورزی صرف کردهاند این درحالی است که آب این رود میتواند نجات بخش دریاچه ارومیه باشد».
وی به نقش مؤثر آبهای سطحی و زیرزمینی در بهبود شرایط دریاچه اشاره کرده و ادامه میدهد:«اگر آبهای سطحی و زیرزمینی موجود در آذربایجان غربی به دریاچه ارومیه هدایت شود وضعیت دریاچه ارومیه بهبود مییابد».
قاضی پور میگوید:« استانهای دیگر از جمله آذربایجان شرقی از آبهای سطحی موجود در استان آذربایجان غربی بهره میبرد و با این وضعیت طبیعی است که دریاچه ارومیه در حال خشک شدن باشد».
نماینده مردم ارومیه با تأکید بر عزم جدی مسئولان در استفاده از آبهای منطقه بیان میدارد:«در صورتی که خداوند رحمت خود را نازل نکند بعد از چند سال دریاچه ارومیه خشک میشود».
این مقام مسئول در ادامه با اشاره به مشکلات محیط زیستی این دریاچه، میگوید: «با خشک شدن دریاچه ارومیه زمینهای کشاورزی منطقه از آسیبهای آن در امان نخواهند بود لازم است مسئولان نسبت به این مسأله حساسیت بیشتری داشته باشند».
وی تصریح کرد: «در حالی کهسازمان ملل نسبت به خشک شدن دریاچه ارومیه نگران است و در وزارت نیرو نیز اهتمام برای نجات دریاچه ارومیه وجود دارد بیانصافی است که مسئولان استانی نسبت به این موضوع جدیت لازم را نداشته باشند».
زنگ خطر در استانهای همجوار
در حالی که مسئولان استانی همچنان در بورکراسی اداری برای تأمین بودجه سرگردان ماندهاند، زنگ خطر برای استانهای اطراف دریاچه ارومیه به صدا در آمده به نحوی که کشاورزی در شهرهایی همچون پیرانشهر، تبریز، آذرشهر، میاندوآب، مهاباد، نقده، سلماس و اشنویه در استانهای همجوار دستخوش آسیبهای جدی شده است.
شاید به دریاچه ارومیه باید نگاهی موشکافانه تر داشت و تأثیرات منفی آن را تنها در یک بعد خلاصه نکرد چرا که مشکل دریاچه ارومیه تنها مربوط به استان آذربایجان غربی نیست و آسیبهای خشک شدن آن به کشورها و استانهای همجوار نیز لطمه وارد میکند بنابراین مسئولان دیگر استانها باید به موضوع خشک شدن دریاچه ارومیه مسئولانهتر نظاره کنند و در این زمینه به یاری استان آذربایجان غربی بشتابند.
سازمان ملل در کارزار ارومیه
اما قبل از اینکه مسئولان استانهای اطراف دریاچه ارومیه به خود تکانی بدهند، سازمان ملل وارد میدان شده تا شاید برای نجات دومین دریاچه شور جهان و نهمین ذخیرگاه طبیعی محیط زیست جهان راهکاری پیدا کند.
خبر حضور کارشناسانسازمان ملل که توسط خبرگزاری فارس منتشر شد حکایت از آن دارد که این دریاچه در سطح بینالمللی از ارزش بسیار بالایی برخوردار است و ما همچنان به آن تنها نگاه درآمدزایی داریم.
در همین رابطه مشاور ارشد طرح حفاظت از تالابهای ایران میگوید:« برای برگرداندن و نگهداری از آب دریاچه ارومیه به حالت عادی پروژههایی توسطسازمان ملل در این دریاچه اجرا میشود».
مایکل موزر اظهار میدارد:«وضع اکولوژی اکوسیستم دریاچه وضعیت حادی است و به همین خاطر وارد شدن برنامه عمرانیسازمان ملل و کمکهای بینالمللی برای احیای این دریاچه و بهبود وضعیت اکولوژیکی آن بسیار مهم است».
وی تصریح میکند:«برای جلوگیری از بحرانهای زیست محیطی در این منطقه باید اقدامات لازم در راستای بهبود وضعیت حاد دریاچه ارومیه انجام شود».
این مقام مسئول با اشاره به برنامههایسازمان ملل برای نجات دریاچه ارومیه، میافزاید:«در حال حاضر پروژههایی برای برگرداندن دریاچه ارومیه به حالت عادی توسطسازمان ملل تعریف شده است که امیدوارم با استفاده از این برنامهها بتوان آب را نگهداری کرد و تالابها را بهبود بخشید».
موزر اظهار میدارد:«اگر اقدامی سریع برای نجات دریاچه ارومیه نشود در آینده نزدیک دریاچه ارومیه خشک میشود و این مسأله ضرورت اجرای برنامههای نجات بخش را برای این موضوع بیش از پیش نمایان میسازد».
این مقام مسئول در این ارتباط که تحریم علیه ایران تا چهاندازه میتواند در برنامههای اجرایی برای بهبود وضعیت دریاچه ارومیه تأثیرگذار باشد، میگوید:«تحریمها علیه ایران در احیای دریاچه ارومیه و بهبود وضعیت آن تأثیری ندارد و در حال حاضر نیز کمکهای بینالمللی برای نجات دریاچه ارومیه توسطسازمان ملل انجام میشود و من امیدوارم این تحریمها تأثیر منفی در بهبود وضعیت دریاچه ارومیه نداشته باشد».
مشاور ارشد بینالمللی طرح حفاظت از تالابهای ایران با اشاره به نقش رسانهها در بهبود وضعیت دریاچه ارومیه میافزاید:«رسانهها در آگاهسازی مردم و تغییر فرهنگ مصرف آب و بازگشت آب به دریاچه ارومیه نقش کلیدی دارند».
قدم در نمکزارهای دریاچه
شاید پیشتر مردم محلی حکایت تلخ خشک شدن دریاچه ارومیه را درک کرده بودند که در روز طبیعت در حرکتی نمادین با لیوانهای آب مشغول آب دادن به لبان تشنه دریاچه خود شده بودند. حال همین مردم که بخش مهمی از اقتصادشان وابسته به این دریاچه میزبان آرتمیاست باید قدمهای خود را بر نمکزارهای دریاچه بگذارند و ذره ذره لبهای ترک خورده دریاچه را جایگزین امواج آبی آن کنند.
بیدار شدن از خواب زمستانی
بعد از برو بیاهای بسیار و اظهار نظرهای متفاوت در بین مسئولان بالاخره هفته گذشته مسئولان آذربایجان غربی به فکر یافتن راهکارهای لازم برای نجات دریاچه افتادند. تخصیص رقم 40 میلیارد ریال برای احیای دریاچه ارومیه یکی از این اقدامات بود که معاون امور عمرانی استاندار آذربایجان غربی از آن خبر داد.
سیدجواد محمودی میگوید: «این میزان اعتبار برای اجرای طرحهای آبرسانی به میزان 3 میلیارد متر مکعب به دریاچه ارومیه، هزینه میشود».
وی تصریح میکند:«سند ملی دریاچه ارومیه تدوین شده است و باید تمام تلاش برای احیای دریاچه ارومیه انجام شود».
این مقام مسئول میافزاید:«دولت جمهوری اسلامی ایران اهتمام جدی برای احیای دریاچه ارومیه دارد و در سفر دور سوم هیأت دولت به استان نیز برنامه ریزیهای خوبی در این زمینه انجام شده است و کمیتهای به ریاست معاون اول رئیس جمهور برای رسیدگی و پیگیری برنامههای اجرایی برای نجات دریاچه ارومیه تشکیل شده است و اعضای این کمیته پیگیری مباحث زیست محیطی دریاچه ارومیه را عهدهدار هستند».
و در پایان...
از آنجایی که دریاچه ارومیه به عنوان یکی از اکوسیستمهای بیبدلیل ایران زمین به حساب میآید و نقش شایانی در تأمین انرژی و آب منطقه بر عهده دارد ضروری به نظر میرسد تا وزارت نیرو نیز در این زمینه بیش از گذشته وارد عمل شده و خطر نابودی دریاچه ارومیه را فراتر از دیگر دستگاهها احساس کند و از این طریق نقش دولت را در رفع بحران پیش آمده پر رنگ تر نماید.
گفتنی است در صورتی که نجات دریاچه ارومیه تنها به موضوعی برای تشکیل جلسات و نشستهای علمی و خبری باشد باید چشم انتظار بود تا در آیندهای نه چندان دوردر نقشههای تهیه شده از سویسازمان نقشه برداری شاهد خاک شدن دریاچه ارومیه باشیم دریاچهای که هم اکنون درگیر بیتدبیری و تشنگی است.
