علیرضا مرادی بیستونی - ایرانیان از بدو تاریخ زمینه ساز شکلگیری بسیاری از ابداعات در خور توجه بشر بوده اند. در این میان جالب است که بدانید قدیمیترین انیمیشن صخرهای جهان نیز توسط هنرمندان ایرانی بر دل سنگهای کوه طاق بستان در استان غربی کرمانشاه نگاشته شده است.
در نیمه دوم حکومت ساسانی، کرمانشاه به خاطر نزدیکی به تیسفون به عنوان تفرجگاهی مناسب مورد توجه دولت ساسانی قرار گرفت و شاهان ساسانی بخشی از اوقات خود را به شکار گراز و گوزن در این منطقه اختصاص میدادند.
به همین خاطر در کرمانشاه آثار تاریخی بسیاری به چشم میخورد که از جمله آنها میتوان به طاق بزرگ، طاق کوچک و نقش برجسته اردشیر اشاره نمود.
طاق بزرگ یکی از شاهکارهای هنر دورهی ساسانی است که در قسمت خارجی آن نمایی از درخت زندگی به تصویر کشیده شده و در بالای طاق نیز الهههای نیکه در حال پرواز هستند و جام مروارید را به سمت هلال ماه که نشان قدرت و حکمرانی در دوره ساسانیان است گرفتهاند.
در داخل و بخش انتهایی طاق، نقش خسرو پرویز به چشم میخورد که در حال تاج ستانی از آناهیتا و اهورامزداست و در قسمت پایین نقش سواره زره پوشی به چشم میخورد که عدهای آن را بهرام، ایزد فتح و پیروزی پنداشته و عدهای دیگر نیز این تصویر را متعلق به خسرو پرویز سوار بر شبدیز، اسب معروفش میدانند.
قدیمیترین انیمیشن صخرهای جهان که از آن نام بردیم در داخل همین طاق و بر دیوارههای طرفین آن نقش بسته است.
این انیمیشنهای صخرهای در واقع، نمایش مرحله به مرحله صحنه شکاری است که هنرمند حجار ایرانی در یکسو شکار شکار گوزن را از ابتدا به تصویر کشیده است؛ نمایش این صحنهها از ابتدا با ورود شاه به شکارگاه آغاز میشود، این در حالی است که طبالها ورود شاه را اعلام میکنند و سرنا چیان در حال زدن سرنا هستند.
در این بین چند نفر به حالت خبردار ایستادهاند و شاه در صحنههای بعدی از آنان سان میبیند و وارد صحنه شکارگاه میشود. محیط شکارگاه به نمایش در آمده در سنگ نگارهها، محیطی بسته است. فیلبانان در تصویر، سوار بر فیل در حال رم دادن گوزنها از داخل مخفیگاهشان هستند.
در پرده دوم این انیمیشن صخره ای، شاه در حالی که کمانی را در دست گرفته به شکار گوزن مشغول است. در بخشی دیگر شاه کمانش را بر گردن انداخته و در حال خروج از صحنه شکارگاه است. این در حالی است که در گوشه و کنار این صحنه شکار افراد دیگری نیز به تصویر کشیده شدهاند که بعضاً در حال تشویق و نواختن نی، فلوت و چنگ و در قسمتی دیگر نیز در حال جمعآوری شکارها هستند. در تصویری دیگر ملازمان شکارها را بار شتر کردهاند و در حال خروج از صحنه شکارگاه هستند.
بر دیواره سمت چپ و مقابل طاق نیز صحنه شکار دیگری به نمایش گذاشته شده است که این بار شاه و همراهانش به شکار گراز مشغولند. در این نگارهها نیز فیلها در حال رم دادن گرازها از داخل مخفیگاه باتلاقیشان هستند. شاه در دو پرده دیده شده است؛ یکجا در حال شکار کردن است و جای دیگر میخواهد مجدداً شکار را آغاز کند. پردههای دیگر، عدهای را در حال سلاخی کردن گرازها نشان میدهد و در حاشیه این تصاویر نیز ماهیهای داخل آب به شنا مشغولند و اردکهای دست آموز در حال گرفتن ماهیها هستند.
این صحنهها علاوه بر این که صحنه شکار را به نمایش گذاشته است، چگونگی شکار، نوع پوشش ساسانیان و زیور آلات متداول آن دوره، موسیقی، اقلیم منطقه و چگونگی استفاده از حیوانات وحشی و اهلی را به ما معرفی میکند.
بازدیدکنندگان از این طاق زیبا و تاریخی میتوانند به مجموعه طاق بستان واقع در شمال شهر کرمانشاه، انتهای بلوار طاق بستان، کوه طاق بستان مراجعه نمایند و ضمن بازدید از این نگارههای تاریخی در کنار دو چشمه زیبای دو ظرف طاق و دریاچه مقابل آن از طبیعت مفرح و شاداب این منطقه استفاده نمایند.
مسئول موزهها و محوطهها و مسئول فرهنگی و اجتماعی روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه
