تحلیل مقام معظم رهبری از وضعیت دانشگاههای کشور که در دیدار روحانیون حاضر در دانشگاهها صورت گرفت میتواند به تنظیم نگرشها و ابراز عقیدهها و اظهار نظرها کمک نماید. ایشان قبل از اینکه به تحلیل و توصیف وضعیت دانشگاهها در کشور بپردازند بر این نکته تأکید کردند که کسی گمان نکند ما شناخت درستی از دانشگاهها نداریم و مشکلات آن را نمیدانیم. اما بهرغم وجود مشکلات، معظم له همچنان به عرصه دانشگاهی کشور خوشبین و امیدوار هستند. یکی از مشکلات نگرشی نیروهای مؤمن به انقلاب اسلامی به عرصه دانشگاه، برداشت بدبینانه در خصوص حوزههای فرهنگی و اجتماعی آن است. مقام معظم رهبری جوانان دانشجوی امروز کشور را بینظیر خواندند و به آن مباهات کردند. علت چیست و نقطه افتراق نگاه رهبری با برخی از خواص در چیست؟ رهبری معظم انقلاب برای درک بهتر مخاطبان از صحنه دانشگاه، پیچیدگیهای امروزه را متذکر میشوند. یعنی در مطالعه مشکلات فرهنگی دانشگاهها، نمیتوان پیچیدگیهای فرهنگی، دشمنیها، خباثتها و ... را نادیده گرفت. مقایسه وضع موجود دانشگاهها با دوران طاغوت و سالهای اولیه انقلاب دلیل دوم خوشبینی مقام معظم رهبری به دانشگاههاست.
سومین دلیل، نگاه از موضع رهبری است. نگاه رهبری و چتر عمومی آن گستره مختلف سلایق را در بر میگیرد و این نگاه منطبق بر شأن و جایگاه رهبری است. چهارمین عامل در قضاوت رهبری نسبت به دانشگاهها، ارتباطات وسیع و گسترده ایشان در قبل و بعد از انقلاب اسلامی با دانشگاههاست، به طوری که حضرت امام (ره)، پر کردن خلأ وجودی شهید مطهری را به ایشان ارجاع میداد. اما حقیقت موجود در دانشگاهها چیست؟ یکی از اساتید برجسته روانشناسی کشور چند سال پیش پژوهشی را انجام داده بود که نتایج آن قابل توجه است. وی در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده بود که آن دسته از جوانان ایرانی که از جهت پوشش و ظواهر، گرایش غربی دارند، از نظر اندیشه تفکر شرقی دارند و با اندیشههای فرهنگی و سیاسی غرب قرابتی ندارند.
بنابراین در رفتارشناسی آنان نمیتوان بین مبانی فکری و نگرش یا شکل ظاهری همبستگی برقرار نمود.
انحرافات جزئی و احتمالی در جوانان دانشجو را باید از بعد روانشناختی تحلیل کرد و نباید به آن رنگ و بوی سیاسی داد. اگر جوانان ایران به دنبال ابتذال فرهنگی میبودند، رژیم طاغوت این زمینه را برای آنان فراهم کرده بود، لذا لازم نبود علیه آن قیام نمایند. پس عرصه روانشناسی بستر خوبی برای تحلیل رفتار فرهنگی و اجتماعی آن دسته از دانشجویان است که از نگاه متدینین انحرافات ظاهری و سطحی دارند.
همه علمای روانشناسی شخصیت، سنین 15 الی 25 سالگی را دوران هویتیابی میدانند. توفان هویتیابی در پیچیدگیهای فرهنگی امروز بسیار سخت و نگرانکننده است. تلاش غرب برای القای لذتجویی به عنوان یک مسأله عقلانی نیز بر این ناهمگونی در هویتیابی میافزاید.
از طرف دیگر مؤلفههای شخصیتسازی که انسان را تا مرز «فراخود» میبرد و عزت نفس وی را ارتقا میدهد بعضاً حقیقی نیستند، اما برای عبور از بحران هویت، مسکن هستند. علم، مدرک، خانواده ریشهدار، ثروت، منزلت و مرجعیت اجتماعی و تخصص منحصر به فرد عواملی هستند که شخصیت هویت یافته را معرفی میکنند. حال اگر کسی هیچ یک از اینها را نداشته باشد باید دستاویزی برای شخصیتسازی و جلب توجه دیگران به خود، بسازد. جوانی گرانیگاه و مرکز تمرکز این هویتیابی و شخصیتسازی است. لذا مقام معظم رهبری در پیچیدگیهای امروز سرمایه و ذخیرههای عظیم کشور را بینظیر میخوانند و از آنان دفاع میکنند و بهرغم حاکمیت دینی، از روحانیت میخواهند که توقع خود از دانشجویان راهمسان طلاب علوم دینی ندانند و با نگاه واقعگرایانه و توجه به همه الزامات، ملاحظات و پیچیدگیها به قضاوت بنشینند. تأیید مقام معظم رهبری میتواند به عرصه سیاسی نیز تعمیم یابد. یعنی معظمله نقد را میپذیرند، بر کرسیهای نقد و نظر و آزاداندیشی تأکید میکنند تا هویت سیاسی دانشجویان نیز شکل گیرد. حکومتهای استبدادی سدههای گذشته به دنبال بیخبری و جهل مردم خویش بودند تا چند صباح دیگر حکومت نمایند اما در نظام ما، بالاترین شخصیت کشور، عدم سیاسی شدن دانشجویان را خیانت میداند و بر افزایش بصیرت و آگاهی آنان تأکید میکند. نوع مواجهه رهبری با دانشگاه میتواند الگویی قابل تعمیم برای دیگر مدیران کشور باشد تا از نگاه سطحی و تک بعدی و غیر جامع به عرصه دانشگاهی برحذر باشند. دانشگاه در جهان سوم از جهت شکل و محتوا جزو نهادسازیهای مدرن غرب است و برای یارگیری و آموزش وابستگان شکل گرفت.
لذا باید به خود ببالیم و ببینیم که در ایران اسلامی تربیت یافتگان همین دانشگاه اداره کنندگان انقلاب و جنگ و حافظان بیجیره و مواجب انقلاب اسلامی بوده و هستند. اعتکاف دانشجویان، دعای آنان، اردوهای به سوی نور آنان و نماز جماعت آنان الگویی است که ما را از قضاوت تکسویه باز میدارد و نگاه متوازن و مسئولانه به محیطهای دانشگاهی کشور را گوشزد مینماید و قضاوت کنندگان را از قطبینگری و منفیگرایی مطلق باز میدارد. با نگاه رهبری همراه شویم.
