آذر رسولی - شلوغی خیابان! صدای ترمز شدید و به هم خوردن دو وسیله نقلیه! این پایان ماجرا نیست! در این میان به جای قانون، کلمات رکیک هستند که به قضاوت مینشینند و فضای صوتی شهر را آلودهتر و تحمل شلوغی را سختتر میکنند.
گاهی برخی از افراد از وسیله ارتباطی کلام به بدترین شکل ممکن استفاده میکنند. انسانهای اولیه برای برقراری ارتباط بیشتر از ارتباط تصویری به ارتباط کلامی روی آوردند و واژهها را به صورت کدهایی برای برقراری ارتباط انتخاب کردند. همانگونه که کلام زیبا ملاک عمل در ارتباط سالم انسانها قرار گرفت، به کار بردن واژههای نازیبا نیز خود تعین کننده سطحی از شعور و دانایی انسانها شد و عموم جامعه بدین ترتیب انسانها را ارزشگذاری کردند.
اگر بخواهیم ریشه به وجود آمدن کلمات رکیک و نازیبا را بررسی کنیم، متوجه میشویم از همان بدو به وجود آمدن زبان، همان وقت که واژهها به شکل زیبا متولد شدند، زشتی و نازیبایی هم شکل گرفت. با توسعه و تکامل زبان و همچنین تعدد زبانی و مفاهیم، این واژهها نیز بیشتر شد و تا به امروز گسترش پیدا کرد و رواج یافت.
دکتر علی اصغر کیا از واژه «بد زبانی» به جای بددهنی یاد میکند و میگوید: «بد زبانی» به مسائل فرهنگی و اجتماعی و همچنین نوع تعلیم و تربیت افراد در جامعه باز میگردد.
این استاد جامعه شناسی ارتباطات میافزاید: نوع تعلیم افراد جامعه، اثر مستقیمی بر فرزندان و نسل جدید دارد و فرهنگ زبانی آنها را شکل میدهد.
کیا معتقد است: ورود برخی اصطلاحات در جامعه متأثر از آموزشهایی است که جامعه به افراد و افراد به جامعه میدهند و این مسأله به درون خانواده نیز تسری پیدا میکند و بر آنها نیز تأثیر مستقیم دارد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تأثیر رسانهها را در زبان و ادبیات کلامی جامعه، تأثیری شگرف میداند. او معتقد است: اصطلاحاتی که به طور معمول در فیلمها و سریالهای طنز یا غیر طنز بیان میشود، ظرف مدت بسیار کوتاهی عیناً در جامعه نمود پیدا میکند. گاهی سریالهای اجتماعی میتواند یکی از عوامل رواج «بد زبانی» بین افراد خانواده و به تبع آن در جامعه باشد.
کیا بر این باور است، حال که رسانهها به این سرعت میتوانند در بعضی مواقع «بدزبانی» را به این راحتی ترویج دهند؛ چرا اصطلاحات و واژههای زیبا را رایج نکنند و به نوعی «خوش زبانی» را جایگزین «بد زبانی» نکنند؟ !
آموزش قواعد زبانی صحیح، رعایت و پایبندی به حقوق اجتماعی دیگران و جایگزینی واژههای زیبا و نیکو از جمله عواملی است که میتواند تا حدی بددهنی را کاهش دهد. این استاد دانشگاه، فرهنگ اجتماعی، استرس در کار و اجتماع و پایمال کردن حقوق دیگران به خاطر وجود نابرابریهای اجتماعی را از عوامل مؤثر در ترویج «بد زبانی» میداند.
علی اصغر کیا دو راهکار بلند مدت و کوتاه مدت را برای کاهش این نابهنجاری کلامی پیشنهاد میکند؛ اول آموزش خانواده و به تبع آن جامعه از طریق رسانهها با ساخت فیلمهایی با واژهسازیهای صحیح و حساب شده و اثرگذار به همراه آموزش از طریق دانشگاهها و مطبوعات و راهکار دوم، برنامه ریزی اصولی از طریق کلیه نهادهای فرهنگی و واژهسازی مناسب فرهنگستان علوم.
هر نابهنجاری اجتماعی آثار منفی خود را در جامعه بر جای میگذارد و گاهی این آثار در درازمدت نمایان میشود که معضل «بد دهنی» از جمله این نابهنجاریهاست. «بدزبانی» موجب ایجاد تنش در جامعه شده و فضای آرامش خانواده و جامعه را بر هم میزند. ترویج آن در جامعه موجب کندی در کارهای روزمره شده و امکان حل مسائل را به صورت منطقی از بین میبرد. برای پیشگیری یا حل این معضل نیاز مبرم به تجدید نظر در فرهنگ کلامی در سطح خانواده و سپس جامعه است و این موضوع با همت رسانهها و رواج فرهنگ ارزشگذاری مثبت برای «خوش زبانی» در سازمانها و نهادها شکل میگیرد.
همچنین متداول شدن برنامههای متنوع رادیویی و تلویزیونی به عنوان رسانه ملی به منظور گسترش فرهنگ «خوش زبانی» و «نیکو کلامی» از مواردی است که جای سرمایهگذاری دارد.
