با وجود اینکه پیمان استارت 2 با محوریت کاهش 93 درصدی سلاحهای اتمی، میان آمریکا و روسیه که بیشترین تعداد کلاهک اتمی را در دنیا دارند، به امضا رسید، اما تحلیلهای کارشناسان نشان میدهد که امکان اجرایی شدن این پیمان کم است. مواردی چون مسأله سپر دفاع موشکی آمریکا و حمایت روسیه از کشورهایی که از دید آمریکا درصدد دستیابی به سلاح اتمی هستند اجرایی شدن این پیمان را با تردیدهای جدی مواجه کرده است. در همین زمینه گفتوگویی را با مالکولم گریمستون کارشناس مسائل هستهای انجام دادهایم. وی که فارغالتحصیل دانشگاه کمبریج است، مدتی به عنوان رئیس مرکز مذاکرات انرژی اتمی انگلیس فعالیت کرد و در سال 1992 به عنوان مشاور صنعت هستهای مشغول به کار شد. وی در حال حاضر با چندین نشریه انگلیسی به عنوان ستوننویس همکاری دارد.
با وجود اینکه پیمان استارت از سوی دو کشور به امضا رسیده است، اما بسیاری از کارشناسان در مورد عملی بودن آن تردید دارند، نظر شما در این مورد چیست؟
من فکر میکنم که هر دو کشور نسبت به کاهش سلاحهای هستهای خود تعهد دارند، این اطمینان وجود دارد که مردم دنیا میتوانند بر روند تحقق این مسأله نظارت داشته باشند. من معتقدم که این اتفاق خواهد افتاد و ما شاهد کاهش سلاحهای اتمی دو کشور خواهیم بود. همان طور که در گذشته این اتفاق افتاده است.
اما برخی معتقدند که آمریکا به دلیل مشکلات اقتصادی خود بر کاهش سلاحهای اتمی تأکید میکند، نظر شما در این مورد چیست؟
خب البته نگهداری سلاحهای اتمی بسیاری گران و هزینهبر است و هر کشوری که سلاح اتمی دارد، قطعاً به بعد اقتصادی آن نیز نگاه میکند، اما با این حال من معتقدم که در مورد آمریکا دلایل دیگری نیز وجود دارد. به نظر میرسد که اوباما در مورد کاهش سلاحهای هستهای صادقانه عمل کند.
منظور شما این است که حتی اگر آمریکا توانایی نگهداری سلاحهای اتمی را از لحاظ مالی داشته باشد، باز هم اقدام به کاهش سلاحها خواهد کرد؟
به طور قطع اقدام به کاهش سلاحها خواهد کرد. باید به این نکته توجه داشته باشیم که پیمان استارت به نابودی تمامی سلاحهای هستهای دو کشور اشاره نمیکند، بلکه به کاهش آن اشاره دارد. در واقع بحث در مورد خلع سلاح کامل اتمی دو کشور به نتیجه نخواهد رسید.
بقیه هم میگویند که قصد آمریکا از امضای این پیمان این بوده است که روسیه سلاحهای خود را کاهش دهد نه آمریکا، نظر شما در این مورد چیست؟
نه اینطور نیست، آمریکا نیز کلاهکهای اتمی خود را نابود خواهد کرد، البته این پیمان تنها در مورد کاهش کلاهکها نیست، بلکه به مسأله کاهش دستیابی و توزیع تجهیزات بمب اتمی نیز هست. بر اساس این پیمان هر دو کشور باید دسترسی خود را به تجهیزات بمب اتمی کاهش دهند.
آیا به نظر شما واقعاً آمریکا در جهانی که کشورهایی مانند هند و پاکستان نیز دارای سلاح اتمی هستند، به مفاد پیمان استارت عمل خواهد کرد و سلاحهای هستهایاش را کاهش خواهد داد؟
آمریکا و روسیه بیش از 90 درصد از سلاحهای اتمی جهان را در اختیار دارند، بنابراین کاملاً منطقی است که این دو کشور در کاهش سلاحهای اتمی پیشقدم شوند، البته اگر کشورهای دیگر اقدام به کاهش سلاحهای اتمی نکنند، قطعاً روند کاهش سلاحهای این دو کشور نیز متوقف خواهد شد و این روند تنها در صورتی ادامه مییابد که کشورهای دیگر نیز سلاحهای خود را کاهش دهند.
پس انتظار شما این است که آمریکا سلاحهای خود را به طور کامل از بین نبرد؟
در حال حاضر چنین مسألهای جزو برنامههای آمریکا نیست و اجرای آن بحث و گفتوگوی بیشتری را میطلبد. در واقع برای تحقق چنین امری اقدام دیگر کشورهای دارای سلاح اتمی نیز برای کاهش سلاحهایشان ضروری است. درست است که پیمان استارت جدید محدودیتهای بیشتری را در مورد نگهداری سلاحهای اتمی ایجاد کرده است، اما محتوای این پیمان مبتنی بر نابودی تمامی سلاحهای اتمی آمریکا و روسیه نیست. من فکر میکنم که اگر قرار باشد چنین اتفاقی بیفتد، در آینده خواهد بود و زمان طولانی باید صرف آن شود.
اما اوباما بر جهانی عاری از سلاح هستهای تأکید میکند، نظر شما در این مورد چیست؟
وی در اظهارات خود نگفته است که آمریکا دیگر سلاح اتمی نخواهد داشت. در واقع پیشگام بودن آمریکا در این زمینه بیشتر از سوی مقامات این کشور قابل قبول خواهد بود. با وجود این آمریکا هرگز اقدام به نابودی تمامی سلاحهای خود نخواهد کرد یا تولید سلاح هستهای را نیز متوقف نخواهد کرد. در واقع نابودی کامل سلاحهای هستهای مسألهای است که در حال حاضر دستنیافتنی است و در شرایط کنونی این مسأله قابل بحث نخواهد بود، این هدفی است که مربوط به آینده است.
با توجه به این سخن شما که این هدفی برای آینده است، منظور شما این است که آمریکا قصد ندارد به تحقق یک دنیای عاری از سلاح هستهای کمک کند؟
اوباما در سخنان خود گفته است که در صورتی که کشورهای دیگر برای نابودی کامل سلاحهای هستهای خود اقدام کنند، آمریکا نیز آماده انجام این کار خواهد بود. این مسأله نشان میدهد که آمریکا از مواضع قبلی خود در مورد لزوم تولید و گسترش سلاحهای اتمی خود عقبنشینی کرده است. با وجود این باز هم تأکید میکنم که راه طولانی برای تحقق این امر در پیش است.
با توجه به اینکه در دورهای قرار داریم که بحث سلاحهای هستهای تاکتیکی مطرح شده است و با توجه به اینکه اوباما در دکترین هستهای جدید خود اعلام کرده است، تهدیدهای هستهای غیردولتی نیز در دنیا وجود دارد، آیا فکر میکنید که پیمان استارت با وضعیت موجود تطابق دارد؟
این تطابق تا حدی وجود دارد، اما کامل نیست. به این دلیل که بحث تهدیدهای هستهای غیردولتی یک مسأله بسیار حیاتی و مهم است و چگونگی درک این مسأله و مقابله با آن نیز مهم است. در واقع یکی از مهمترین مسائل مطرح در جهان امروز، بحث گروههای تروریستی است. مکان گروههای تروریستی مشخص نیست و به همین دلیل یافتن آنان کار بسیار سختی است، به همین دلیل در پیمان در این مورد بحثی نشده است و مشکل این است که مشخص نیست چه عکسالعملی در برابر گروههای تروریستی مناسب است تا در این پیمان یا قراردادهای دیگر به آن پرداخته شود.
آیا سپر موشکی آمریکا میتواند پیمان استارت را به چالش بکشد؟
برخلاف بوش، بحث سپر موشکی مسأله اصلی و کلیدی اوباما نیست و وی از زمانی که روی کار آمده، تلاش کرده است که از موضع کشورش در مورد سپر موشکی عقبنشینی کند و از استقرار سپر موشکی در لهستان و چک منصرف شده و اعلام کرده است که آمریکا قصد انجام این کار را ندارد. در واقع اوباما به این نتیجه رسیده است که سخن گفتن در مورد استقرار سپر موشکی کمکی به روند بحث خلع سلاح اتمی نخواهد کرد. با توجه به این مسأله من معتقدم که اوباما به اندازه بوش به دنبال ادامه دادن مسأله سپر موشکی نخواهد بود.
اما به نظر میرسد که اوباما برنامه سپر موشکی را به حال تعلیق درآورده و آن را به طور کامل متوقف نکرده است؟
استراتژی فعلی آمریکا این است که این پروژه را در شرایط فعلی متوقف کند. عکسالعمل کشورهای دارای سلاح اتمی در این مورد بسیار مهم است، زیرا اگر این کشورها سلاحهای اتمی خود را کاهش ندهند یا از تلاش برای دستیابی به بمب اتم دست برندارند، آمریکا باز هم این پروژه را از سر خواهد گرفت، البته باید اذعان کرد که این اقدام آمریکا دیپلماسی طبیعی و منطقی نیست، زیرا زمانی که یک کشور پروژهای را متوقف شده اعلام کرد، دیگر پذیرفته نیست که همان سیاست را از سر گیرد.
منظور شما این است که آمریکا سپر موشکی را به طور کامل رها میکند یا مجدداً آن را اجرا خواهد کرد؟
در صورتی که کشورهای دیگر از تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای دست بردارند، آمریکا نیز این برنامه را متوقف خواهد کرد. در واقع آمریکا و روسیه در زمینه کاهش سلاحهای اتمی اقداماتی را انجام دادهاند و در صورتی که کشورهای دیگر عکسالعمل مناسبی در برابر این اقدام انجام دهند، این روند ادامه پیدا خواهد کرد.
اما روسیه گفته است که پیمان استارت تنها در صورتی اجرایی خواهد بود که آمریکا برنامه سپر موشکی را به طور کامل متوقف کند؟
این مسألهای است که دو کشور در مورد آن گفتوگو خواهند کرد و روسیه تلاش میکند آمریکا را به توقف برنامه سپر موشکی مجبور کند. روسیه بر آمریکا فشار خواهد آورد تا آمریکا این برنامه را دنبال نکند و تغییرات مطلوب روسیه در این زمینه محقق شود.
ابزارهای روسیه برای فشار بر آمریکا چیست؟
روسیه از موقعیت خود در سازمان ملل برای مقابله با تحریم کشورهایی که از سوی آمریکا تحریم میشوند، استفاده خواهد کرد، همچنین روسیه ممکن است از کاهش سلاحهای هستهای خود اجتناب کند. اینها ابزاری هستند که روسیه میتواند از آنها برای فشار بر آمریکا استفاده کند.
