حفظ و احیای هنری دیرینه

در راستای ثبت نقالی در فهرست میراث معنوی در خطر یونسکوحفظ و احیای هنری دیرینه‌معصومه دیودارایرانیان همواره در جهان به عنوان مردمی هنردوست و هنرپرور شناخت شده‌‌اند و این سخن به راستی در خصوص آب و خاکمان ایران صدق می‌کند که «هنر نزد ایرانیان است و بس»‌ ولیکن ما تا چه اندازه از این هنر و تمدنی که گذشتگان برای ما برجای گذاشته‌‌اند حفاظت می‌کنیم و آن را پاس می‌داریم؟ چند تن از شهروندان ایرانی از میراث معنوی و هنرهای سنتی و مفاخر ما آگاهی دارند و برای آن ارزش و اهمیت قائل هستند؟نقل و نقالی از آن دسته میراثی است که در این روزگار گام در راه فراموش شدن و نابودی نهاده است. از این روی امسال که بنابر نام‌گذاری یونسکو به نام شاهنامه و سرایش آن توسط فردوسی، ‌‌به این نام نامگذاری شده است، مسؤولین به تکاپو افتاده‌‌اند تا این میراث ملی را ثبت و در فهرست میراث معنوی در خطر یونسکو پیشنهاد دهند. ‌یدالله پرمون، ‌مدیر کل اداره‌ حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری می‌گوید: ‌این پرونده با عنوان «نقالی، ‌هنر قصه‌پردازی دراماتیک ایران» و به منظور احیا و حفاظت از این سنت تهیه شده است. ‌ در این پرونده به انواع نقالی‌ها چون پرده‌خوانی، ‌نقالی همراه با موسیقی در نواحی مختلف ایران چون بخش‌های خراسان و عاشیق‌های ترک که در سراسر ایران رایج بوده، اشاره شده است. ‌امیر صادقی که یکی از پیشکسوتان شاهنامه خوانی در ایران به شمار می‌آید، می‌گوید: ‌این هنر که سال‌ها به عنوان هنری مردانه برای مردم کوچه و بازار به‌وجود آمده بود و رفته رفته تبدیل به رسانه‌ای شده بود که در زمان خود بسیاری از مردم را گرد هم جمع می‌کرد و از شاهنامه و فردوسی و ... ‌می‌گفت، ‌با ورود انواع رسانه‌های جمعی با بی‌علاقگی جوانان این روزگار روبه‌رو شده و در معرض خطر فراموش شدن قرار گرفته است با اینکه هنوز تعدادی از نسل قدیم نقال‌های سنتی حضور دارند، اما دیگر هیچ فضایی برای ارائه هنر این تعداد از هنرمندان باقی نمانده است. وی می‌افزاید: ‌شاهنامه بزرگ‌ترین نامه عصر خود بود و در بر دارنده هزاران سال تاریخ ایران است و بیانگر یک انسان کامل و کمال جو است. نقالان و شاهنامه خوانان و نقاشان قهوه‌خانه‌ای وصف انسان کامل را بیان می‌کنند و به عموم انتقال می‌دهند. این روزها بسیاری از بنیاد‌ها و سازمان‌های فرهنگی ـ هنری در پی احیا و رونق این هنر هستند، از این روی نمایشگاه‌های بسیاری از نقاشی‌های قهوه خانه‌ای که پرده‌های این نقالان به شمار می‌روند در جای جای ایران برگزار می‌شود و نقالان که شاید تعداد آنها از انگشتان دست فراتر نرود با تلاشی مضاعف در پی احیا و شناساندن این هنر به ‌مردم هستند. یکی از این نمایشگاه‌ها و شاهنامه‌خوانی‌ها در راستای نمایشگاه خیالی‌پردازان که در موزه هنرهای معاصر تهران برپاست، برگزار می‌شود. این شاهنامه‌خوانی توسط محسن میرزا علی نقال و پرده خوان در روز‌های زوج برگزار می‌شود. ‌وی از تعداد محدود نقالان حرفه‌ای ایران که در حال حاضر فعالیت می‌کنند، می‌گوید و این را زنگ خطری دوچندان برای نابودی و فراموشی این هنر ایرانی می‌داند، ‌صادقی نیز با او موافق است؛ شرایط ایشان را خیلی بد، ‌خیلی بد، ‌خیلی بد می‌داند و بر تکرار آن تأکید‌ دارد. میرزا علی که از جمله جوا‌ن‌ترین نقال‌های ایران به شمار می‌رود، ‌‌این هنر را مختص فرهنگ و تمدن شرق می‌داند و می‌گوید: ‌اگر چه در کشورهای آسیایی مانند هند، افغانستان و ‌‌تاجیکستان هنری شبیه نقالی با عنوان راوی وجود دارد، ولی پرده‌خوانی تنها مختص به ایران است، از این روی باید نسبت به حفظ و احیای آن تلاش شود.