عاشورا حادثهای نبود که در یک نیمروز در سال 61 هجری اتفاق بیفتد و از قبل و بعد خود جدا باشد. این حادثه تلخ هم ریشه در حوادث پیشین و تحولات اجتماعی مسلمانان از زمان رحلت پیامبر اکرم(ص) تا سال 60 هجری داشت و هم پیامدهای آثار آن در فکر و عمل مسلمانان همواره وجود داشته و تا امروز همین حوادث کم و بیش تکرار شده است و دامنه آن تا قیامت نیز امتداد خواهد یافت. عاشورا را با دو خصیصه یا ویژگی بارز میتوان از دیگر حوادث روزگار تمییز و تشخیص داد. اولین نکته برجسته عاشورا را در «بصیرت» و نکته دیگر آن را در «ولایتمداری» و به تعبیر دیگر «تولی و تبری» دو گروه یا لشکری که در مقابل هم صف کشیده بودند، میتوان بیان نمود.
شناخت روشن و یقینی از دین، تکلیف، اعتقاد و باور به حجت و پیشوا، تشخیص راه دوست و دشمن، حق و باطل و بسیاری از مؤلفههایی از این قبیل را بصیرت میگویند. این واژه از صفات شایسته و ستودهای است که یک مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی خود باید از آن برخوردار باشد. از همینروست که جایگاه بصیرت در موضعگیریها و شرایط خاص از اهمیت ویژهای برخوردار میشود. بدون بصیرت حتی مبارزه و جنگ انسان هم کورکورانه و چه بسا در مسیر باطل قرار گیرد. حماسهآفرینان عاشورا، بیهدف و کورکورانه به کربلا نیامده بودند.
آنها اهل بصیرت بودند، هم نسبت به دوستی و حقانیت راه و رهبرشان و هم به اینکه وظیفهشان جهاد و یاری امام(ع) بود. یاران امام چون دشمنان روبهروی خود را میشناختند و حق و باطل برای آنها مشتبه نشده بود، شمشیر زدن در رکاب پیشوا و مولای خود را یک تکلیف و واجب میدانستند. این در کلام و شعار و رجز یاران حضرتش کاملاً مشهود بود حتی آگاهی امام حسین(ع) از فرجام شهادت در این سفر و آگاهانیدن یاران همراه به پایان این قیام، نوعی داشتن بصیرت و دادن بصیرت به همان عده اندکی بود که به دور حضرتش حلقه زده بودند. امام این کار را کرد تا انتخاب افراد از روی آگاهی و شناخت باشد. از «مخنف» نقل شده است که حضرت دوست نداشت همراهانش بدون شناخت او را همراهی کنند، مگر آنکه بدانند به استقبال چه وضعیت و سرنوشتی میروند. یاران امام علاوه بر بصیرتی که از کلمات امام در این مسیر فرامیگرفتند، خودشان نیز در زندگی اهل تشخیص و شناخت بودند. آنگونه نقل میکنند که نافع بنهلال شب عاشورا پس از سخنان امام حسین(ع) برخاسته و ضمن اعلام وفاداری میفرماید: ما همان انگیزهها و بصیرتهایمان را داریم و از دست ندادهایم. یا نقل میکنند بریر یکی از یاران با وفای آن حضرت در صحنه کربلا وقتی با بعضی از چهرههای خبیث سپاه دشمن گفتوگو میکرد، میگفت: «سپاس خدایی را که بصیرت و شناخت مرا درباره شما افزون ساخت.»
در این سوی میدان، در سپاه خصم حجم انبوهی از فرماندهان و سپاهیانی بودند که با وجود اینکه میدانستند شخصیتی که در مقابل او ایستادهاند، کسی نیست جز فرزند رسول خدا(ص)، به دلیل نداشتن بصیرت و تبلیغات مسموم دستگاه اموی چشم خویش را بر روی حقیقتها بسته بودند و به پیکار با فرزند و دردانه پیامبر(ص) شتاب میکردند.
از این رو باید گفت عاشورا به ما میآموزد در صحنههای زندگی و حوادث روزگار، در پیرویها و حمایتها، در دوستیها و دشمنیها و موضعگیریها، براساس شناخت عمیق و بصیرت عمل کنیم و با یقین و اطمینان به درستی کار و حقانیت مسیر و شناخت خودی و بیگانه و حق و باطل گام در این راه پرمخاطره برداشته و لحظهای قطبنما و جهتیاب خویش را گم نکنیم.
نکته درسآموز دیگر صحنه کربلا، ولایتمداری و توجه به تولی و تبری بود. یاران ابا عبداللهالحسین(ع) از آنجا که میدانستند حق در چهره حسین بن علی(ع) متجلی شده است و باطل در چهره یزید، لحظهای به خود تردید راه ندادند که باید در صحنه کارزار از حسین بنعلی(ع) حمایت و از یزید تبری جویند و این برجستگی را میتوان از اشعار، سخنان و رجزهای آنها در هنگام ورود به میدان نبرد تشخیص داد. آنجا که آن یار باوفای حضرت «ابوالشعثاء کندی» میفرماید: «خدایا من یاور «حسین» و واگذارنده «ابن سعد»ام یا بریربن خضیر اینگونه اظهار میدارد: خدایا من از این کار کرده به پیشگاه تو تبری میجویم. همین بصیرت و ولایت مداری است که وجه تمایز یاران امام حسین با سربازان کفر را معین کرده است و اگر این چنین نبود، پس از 1370 سال همواره صدها میلیون شیعه و چه بسا تمام مسلمانان در جهان در زیارت عاشورا خطاب به وهب تازه مسلمان شده یا زهیر بنغین، حبیب بن مظاهر، مسلم ابن عوسجه، حربنریاحی توبهکننده و همه شهدای کربلا نمیگفتند پدر و مادرم فدایتان گردد و در کنار تجلیل از یاران باوفای ولایتمدار اباعبدالله، هر روز لعنت خداوند را نثار عمرابن سعد، شمر و همه کسانی که آن فاجعه بزرگ تاریخ را رقم زدهاند نمیکردند. امروز هم اگر میخواهیم در خط سبز ولایت باقی بمانیم و همواره آیندگان از ما به نیکی یاد کنند و نام ما در دفتر حامیان حسین بن علی و نایب فرزند او باشد، لازم است در فضای غبارآلود فتنهای که امویان روزگار ما ایجاد کردهاند با بصیرت راه را به درستی تشخیص داده و پشت رهبری حرکت کنیم که تنها مسیر برای رستگاری است.
