گفت و گو: سیدحسن روتن
اشاره: پس از کاهش سطح روابط ترکیه و اسراییل به دلیل حمله اسراییل به غزه میشد حدس زد که این مسأله برای ترکیه حواشی خواهد داشت ولی با به رسمیت شناخته شدن نسلکشی ارامنه توسط امپراتوری عثمانی در کنگره آمریکا، این گمانهها به یقین تبدیل شد. این در حالی است که ترکیه در ماههای اخیر تلاش کرده است که روابط خود را با ارمنستان بهبود بخشد. با توجه به این مسأله، به نظر میرسد لابیهای اسراییل در آمریکا، مرحله جدیدی از تلاش خود را برای ضربه زدن به ترکیه آغاز کردهاند. در همین زمینه گفتوگویی را انجام دادهایم با مصطفی آکبول، کارشناس مسائل ترکیه که از نظرتان میگذرد.
با توجه به تلاش ترکیه برای بهبود در روابط با ارمنستان، به رسمیت شناختن مسأله نسلکشی ارامنه از سوی آمریکا چه سودی برای این کشور خواهد داشت؟
به اعتقاد من این مسأله نهتنها برای آمریکا سودی نخواهد داشت بلکه مشکلات این کشور را افزایش خواهد داد. مسأله به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه بحثی است که تنها باعث خوشنودی مقامات ارمنستان میشود. به همین دلیل است که اوباما و هیلاری کلینتون به شدت با تصویب این لایحه در آمریکا مخالفت کردهاند.
به نظر شما چرا این مسأله در چنین زمانی در آمریکا مطرح شده است؟
چنین مسألهای هر ساله در آمریکا اتفاق میافتد. در واقع لابی ارمنستان در آمریکا با توجه به قدرتی که در این کشور دارد، علاقهمند است که مسأله نسلکشی ارامنه را به یک مسأله رسمی در سطح جهان تبدیل کند و به همین دلیل است که هر ساله در آمریکا و حتی در فرانسه تلاش میکند این مسأله را به تصویب برساند. آنها حتی اکنون که دموکراتها در آمریکا پیروز شدهاند، امیدواری بیشتری برای تصویب این طرح دارند. زیرا اوباما در زمان انتخابات قول همکاری با ارمنستان را در این زمینه داده بود.
با توجه به اینکه مسأله نسلکشی یک اختلاف میان ترکیه و ارمنستان است، آمریکا به چه دلیل در این مسأله دخالت میکند؟
این مسأله با توجه به نفوذ لابی ارمنستان در آمریکا مطرح شده و خود آمریکا تمایلی به انجام این کار نداشته است. در واقع لابی ارمنستان قصد دارد با تصویب این لایحه در آمریکا، فشارهای بینالمللی را بر ترکیه افزایش دهد. از سوی دیگر آمریکا نیز به دلیل اینکه نمیخواهد در سیاست خارجی خود در مورد ترکیه با مشکلی مواجه شود، اکنون باچالش جدی در این زمینه مواجه شده است.
آیا سردی روابط ترکیه و اسراییل نیز بر این مسأله تأثیر گذاشته است؟
بله میتواند تأثیر داشته باشد. زیرا لابی اسراییل در گذشته با تصویب این لایحه در آمریکا مخالفت و از ترکیه حمایت کرده بود، اما اکنون مخالفتی از سوی اسراییل دیده نمیشود.
نزدیک شدن روابط ترکیه با کشورهای اسلامی بهویژه فلسطین چهطور؟ آیا این مسأله تأثیری داشته است؟
بله، قطعاً تأثیر داشته است. زیرا ترکیه روابط خود را با اسراییل به دلیل مسأله غزه کاهش داده است. علاوه بر این روابط خوب ترکیه با ایران و سوریه و حتی حماس نیز بر روی این مسأله تأثیر داشته و باعث شده لابی اسراییل مسأله ارمنستان را علم کند.
منظور شما این است که اسراییل از تصویب این مسأله حمایت میکند؟
البته اسراییل تمایلی برای تصویب این لایحه نداشته است. زیرا گمان میکند که در صورت به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه در جهان، مسأله هولوکاست فراموش خواهد شد.
اما از زمانی که ترکیه با سیاستهای اسراییل در فلسطین مخالفت کرده است، این مسأله تا حدی تعدیل شده و اسراییل حمایت خود از ترکیه را در این زمینه کاهش داده است.
ترکیه قرار بود نقش یک میانجی را میان سوریه و اسراییل بازی کند؛ آیا تصویب این مسأله در آمریکا میانجیگری ترکیه را به شکست میکشاند؟
نه، زیرا ترکیه از زمان حمله اسراییل به غزه میانجیگری خود میان اسراییل و سوریه را به حال تعلیق درآورده است. البته روابط ترکیه و اسراییل تأثیر مستقیمی بر روی اقدامات لابی اسراییل در آمریکا دارد. بنابراین میتوان گفت که ترکیه مدت زیادی است که دیگر نقش میانجی را ایفا نمیکند.
با توجه به اینکه آمریکا ترکیه را به عنوان نماینده خود برای مذاکره با جهان اسلام برگزیده است، آیا تصویب این لایحه ترکیه را از کمک به آمریکا منصرف خواهد کرد؟
بله، قطعاً! البته احتمال اینکه این لایحه در کنگره آمریکا تصویب شود بسیار کم است. زیرا در صورت تصویب این مسأله، قطعاً آمریکا در مسأله مذاکره خود با کشورهای جهان اسلام با مشکلات بسیاری مواجه خواهد شد.
وزیر امور خارجه ترکیه گفته است که در صورت تصویب این لایحه در آمریکا، دولت آمریکا باید منتظر عواقب جدی این تصمیم خود باشد، ممکن است بگویید این مسأله چه عواقبی برای آمریکا خواهد داشت!
به طور دقیق نمیتوانم در این مورد پاسخ دهم، اما مسلماً یکی از مهمترین مشکلاتی که برای آمریکا در این زمینه به وجود میآید، عدم همکاری ترکیه با آمریکا در زمینه مسائلی مانند مسأله افغانستان خواهد بود.
عکسالعمل مردم و دولت ترکیه در این زمینه چه خواهد بود؟
مردم ترکیه قطعاً خواهان کاهش سطح روابط خود با آمریکا خواهند شد و دولت ترکیه نیز مجبور خواهد بود در روابط خود با آمریکا تجدیدنظر کند. به علاوه ترکیه حضور خود را در افغانستان تا حد زیادی کاهش خواهد داد. البته مسلماً این مسأله رخ نخواهد داد، زیرا آمریکا قطعاً چنین چیزی را تصویب نخواهد کرد.
آینده روابط آمریکا و ترکیه را چگونه میبینید؟
روابط ترکیه و آمریکا در صورت تصویب کلی این لایحه قطعاً با مشکلات زیادی روبه رو خواهد شد. اما مسأله این است که آمریکا بهدلیل نگرانی در مورد کاهش روابط خود با ترکیه، قطعاً اجازه تصویب نهایی این لایحه را نخواهد داد.
