شاید تا به حال اصطلاح «امنیت غذایی» را شنیده باشید. امنیت غذایی به لحاظ اهمیت و اولویت اگر یک سر و گردن از «امنیت اجتماعی»، «امنیت اقتصادی» و «امنیت سیاسی» بالاتر نباشد، قطعاً پایینتر نیست. تغذیه افراد در یک جامعه در صورتی که در دایره امنیت قرار نداشته باشد به قول بزرگترها «فاتحهاش خوانده است»! چیزی هم که فاتحهاش خوانده باشد، تکلیفش معلوم است. برای تصور جوامعی که فاتحه امنیت غذاییشان خوانده شده، مراجعه کنید به کشورهای فقیر آفریقایی و چهرههای نزار و در معرض مرگ سیاهپوستانی که از آنها تنها پوست و استخوانی باقی مانده و دیدن چهرههایشان ترحم و تأسف را در ما برمیانگیزاند.
با این مقدمه سراغ اصل ماجرا میرویم: روز گذشته- سهشنبه - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بسته «امنیت غذایی» را در راستای هدفمندسازی یارانهها تدوین و برای تصویب به کارگروه تحول اقتصادی دولت ارائه کرد. بر اساس این طرح، بسته «امنیت غذایی» به این موضوع میپردازد که با هدفمندشدن یارانهها، کدام کالاهای غذایی و بهداشتی موجود در سبد مصرفی خانوادهها باید مورد حمایت قرار گیرند.
در این بسته بر حمایت از اقشار ضعیف و کمدرآمد جامعه برای حمایت کالایی و بهداشتی تأکید شده است. پیش از این کارگروه تحول اقتصادی دولت، وزارت بهداشت را ملزم کرده بود تا بسته «امنیت غذایی» را تدوین و به این کارگروه ارائه کند.
کمی بیشتر درباره امنیت غذایی بدانیم
بانک جهانی در سال ۱۹۸۶ امنیت غذایی را به صورت «دسترسی همه مردم در تمام اوقات به غذای کافی برای داشتن یک زندگی سالم» تعریف کرد که این تعریف در کنفرانس رم مورد تأکید قرار گرفت. این تعریف به سه عنصر «موجود بودن غذا»، «دسترسی به غذا» و «پایداری در دریافت غذا» استوار است.
امنیت تغذیه در ایران در چه وضعیتی است؟
در ایران سوء تغذیه ناشی از فقر از چهل سال قبل گزارش شده است و بهرغم تلاشهایی که در این زمینه صورت گرفته همچنان این مسأله پابرجاست. البته در بسیاری موارد، سوء تغذیه در کشور ما نه به دلیل کمی درآمد بلکه به سبب نداشتن آگاهی از اصول تغذیه است. این معضل سبب ایجاد بیماریهای متابولیکی در کشور شده که برخی از آنها عبارتند از: افزایش چشمگیر مصرف چربی در جامعه، افزایش سریع و چشمگیر مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلب و عروق و اضافه وزن و چاقی بخصوص در زنان میانسال.
پایههای یک طرح امنیت غذایی استاندارد
قطعاً طراحان بسته امنیت غذایی در وزارت بهداشت و درمان در تدوین این بسته نکات کلیدی را برای ملموس بودن نتایج اجرای این طرح در زندگی روزمره مردم مدنظر داشتهاند اما یادآوری این نکات که پایههای یک طرح امنیت غذایی استاندارد را شکل میدهند خالی از فایده نیست:
هماهنگی بین بخشی: از آنجا که مسأله تأمین غذا از مقولههای فرابخشی بوده و اغلب اراگانها و وزارتخانهها به نوعی با آن یا معلولهای پس از آن سر و کار دارند، بدون ایجاد هماهنگی و همگرایی در سیاستها اجرای برنامههای مرتبط با امنیت غذا میسر نخواهد بود.
جلب مشارکت مردم: بیتردید، از آنجا که یک پای ثابت تمام برنامهریزیهای دولتها مردم و منافع شهروندی است، به طور طبیعی برنامههایی موفقتر هستند که نقش مردم را در سیکل برنامهریزی تا اجرا منظور کرده باشند؛ به ویژه اگر اجرای برنامه مترادف با تغییر رفتار جامعه باشد.
ایجاد دسترسی به غذا: با توجه به اینکه دسترسی به غذا از دو بعد اقتصادی و فیزیکی مطرح است؛ لذا اشتغالزایی، افزایش درآمد خانوار، در دسترس قرار دادن مواد غذایی مورد نیاز از طریق کشت و زرع و یا فرآیندهای دیگر، ایجاد دسترسی فرهنگی به غذا به معنای در دسترس قرار دادن غذاهای با ارزش سنتی و متناسب با فرهنگ مردم از راهکارهای موثر ایجاد دسترسی به غذا به شمار میآید.
آموزش: از آنجا که یکی از عوامل اصلی در نامناسب بودن سبد غذایی هر خانوار، توزیع نامناسب آن بین اعضای خانوار، عدم شناخت گروههای غذایی و نیاز بدن به هر کدام از گروهها و در اولویت قرار دادن بعضی از آنهاست، بنابراین نقش آموزش در ارتقای فرهنگ و سواد تغذیهای جامعه بسیار ارزشمند خواهد بود. دولت باید همزمان با اجرای طرح امنیت غذایی و یا حتی پیش از آن، شهروندان را در این زمینه آموزش دهد.
تحقیقات کاربردی: بدیهی است تحقیقات به عنوان ابزار تعیین وضعیت موجود، شناخت مشکل و تعیین اولویتها، ارزشیایی حین و در خاتمه برنامه جایگاه ویژهای دارد، لذا بایستی با طراحی یک سیستم منظم و هدفمند ساختار آن تعیین و طراحی شود.
نظارت و ارزشیابی: برای یک برنامه هدفمند میانبرنامهای و نهایی، داشتن سیستم نظارت و ارزشیابی توسط تمام بخشهای درگیر اجرای برنامه و نیز داشتن ابزار لازم برای این منظور، کاملاً ضروری و مهم است. اجرای بسته امنیت غذایی بدون نظارت جدی و ارزشیابی مستمر مدیران ناکام خواهد ماند.
بسته امنیت غذایی سدی در برابر ورود غذاهای بنجل به کشور
اجرای کارشناسانه بسته امنیت غذایی میتواند سدی در برابر ورود غذاهای تقلبی به کشور باشد. عبدالجبار کرمی عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در این باره به «جوان» گفت: « با بسته امنیت غذایی میتوان از ورود بسیاری از مواد غذایی تقلبی نظیر روغن زیتون و عسل که ترکیبی از سیب زمینی، شکر و ... است جلوگیری کرد. اگر این فرآیند اتفاق نیفتد مردم از یک سبد غذایی سالم محروم خواهند ماند. اگر این طرح اجرایی نشود راهی برای سود جویی دلالان باز خواهد شد.»
کرمی افزود: « طبق مطالعه مرکز پژوهشهای مجلس، سال آینده در حوزه تغذیه تورمی بالای 30 تا 40 درصد خواهیم داشت. در این صورت مردم به خرید مواد غذایی تقلبی و ناسالم روی میآورند. بنابراین اجرای این بسته ضروری است».
