هنگامی که اوکراینیها در نوامبر 2004، برای انتخاب رئیسجمهور جدید به پای صندوقهای رأی رفتند، فساد مالی دولت و اختلاف مستمر آن با پارلمان، زمینههای نارضایتی عمومی را فراهم کرده بود و به همین سبب انتخابات ریاست جمهوری به صحنه تعارضات و کشمکشهای سیاسی مبدل شد که در نهایت با وقوع «انقلاب نارنجی»
(Orange revolution) در این کشور پایان گرفت.
در این بین پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری اوکراین، نتیجهای جالب در بر داشت. اگرچه در دور نخست این انتخابات هیچ یک از کاندیداها موفق به کسب 50 درصد آرا و برگزیده شدن به عنوان رئیسجمهور نشدند، با این حال پیروزی ویکتور یانوکوویچ بر یولیا تیموشنکو و ویکتور یوشنکو که رهبران انقلاب نارنجی محسوب میشدند، دارای پیامها و نتایج مهمی بود. در مجموع به نظر میرسد رئیسجمهور آتی اوکراین علاوه بر اهداف و اولویتهای خاص خود، با چالشهای بیشماری نیز مواجه باشد.
چالشها و اهداف داخلی
در بُعد داخلی به نظر میرسد رئیسجمهور جدید اوکراین همچنان با دودستگی و شکاف در جامعه مواجه خواهد بود و این شکافها در تمام ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، برنامههای یانوکوویچ را تحت تاثیر قرار خواهد داد. زیرا در این انتخابات نیز همانند انتخابات ریاست جمهوری سال 2004 که در نهایت به پیروزی انقلاب نارنجی انجامید، جامعه اوکراین به دو دسته تقسیم شده بود.
بر این اساس از یک سو اکثریت ساکنان مناطق غربی این کشور همچنان بر دوری از مسکو و عضویت در ناتو و توسعه همکاریها با اتحادیه اروپا اصرار میورزیدند و از سوی دیگر مردم جنوب و مناطق شرقی کشور، مخالف عضویت در ناتو بودند و از توسعه روابط و همکاریها با روسیه حمایت میکردند. مواردی همچون موقعیت زبان روسی در اوکراین ـ باتوجه به وجود اقلیت 15 میلیون نفری روسها در این کشور ـ و مسأله حمایت یا نفرت از جداییطلبان اوکراینی ضدشوروی در جنگ دوم جهانی که به حمایت از آلمان نازی با ارتش این کشور جنگیدند، همچنان جزو مهمترین چالشهای اوکراین باقی خواهند ماند و یانوکوویچ باید به رفع و رجوع این چالشها مبادرت ورزد.
ویکتور یانوکوویچ در بُعد اجتماعی خواهان پذیرش زبان روسی به عنوان زبان رسمی دوم اوکراین است. وی پیش از این وعده داده بود که وضعیت میلیونها روسزبان در اوکراین که به گفته وی حقوقشان در زمان ریاستجمهوری ویکتور یوشنکو نقض شده است، بهبود خواهد یافت.
از سوی دیگر ناکامی انقلاب رنگی در مبارزه با فساد و الیگارشی حاکم بر بخشهای مختلف اقتصاد اوکراین، رئیسجمهور جدید این کشور را درگیر خود خواهند کرد. یانوکوویچ با اقتصادی در حال رکود مواجه خواهد بود و ناگزیر است به وضعیت اقتصادی نابسامان اوکراین نیز سر و سامان دهد. او به احتمال زیاد مدرنیزهسازی و تحول اساسی در اقتصاد کشور را مدنظر قرار خواهد داد. بالابردن سطح زندگی مردم و انجام اصلاحات اقتصادی جزو برنامههای یانوکوویچ محسوب میشوند.
جهتگیریهای خارجی
در بُعد خارجی به نظر میرسد انتخاب یانوکوویچ به تغییراتی اساسی در سیاست خارجی اوکراین منجر شود. در شرایطی که رئیسجمهور آتی اوکراین میتواند حداقل تا پنج سال آینده سیاست خارجی این کشور را تعیین نماید، به احتمال زیاد روابط اوکراین با روسیه و اروپای غربی دستخوش تغییر و دگرگونی میگردد.
ویکتور یانوکوویچ که طرفدار برقراری روابط گرم با روسیه است، علاقه چندانی نسبت به پیوستن اوکراین به ناتو در کوتاهمدت ندارد و مخالف حضور سربازان آمریکایی در کشورش میباشد. وی به احتمال زیاد ابتکار عمل دمیتری مدودف رئیسجمهوری روسیه در خصوص ایجاد سیستم امنیتی جدید در اروپا را بهطور دقیق مورد بررسی قرار خواهد داد. همچنین تلاش برای ایجاد اتحادیهای متشکل از اوکراین، روسیه، بلاروس و قزاقستان نیز یکی دیگر از اهداف یانوکوویچ خواهد بود.
از سوی دیگر روسها که از آشکار نمودن حمایت خود از یانوکوویچ هیچ ابایی نداشتند، به طور مستقیم اعلام کرده بودند که رئیسجمهور آینده اوکراین میتواند نقشی تعیینکننده در روابط دو کشور داشته باشد. به خصوص با توجه به روابط ویژهای که حزب «روسیه واحد» با «حزب مناطق» اوکراین دارد، در آینده روابط دو کشور بیش از پیش به یکدیگر نزدیک خواهد شد.
در مجموع به نظر میرسد رئیسجمهور جدید اوکراین برخلاف یوشنکو که دائما مسأله نحوه خروج ناوگان دریای سیاه روسیه از کریمه را مطرح میکرد و بر الحاق اوکراین به ناتو تأکید میورزید، رویهای نوین را در ارتباط با روسیه پیش خواهد گرفت.
در این راستا به احتمال زیاد رئیسجمهور آینده اوکراین، برنامهها و موضوعاتی همچون نقش «اون ـ اوپا» (ارتش شورشیان اوکراینی که با نازیان آلمانی در زمان هیتلر همکاری کردند) را بهدست فراموشی خواهد سپرد. در نتیجه با توجه به اهمیت این کشور از لحاظ سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیک و بویژه باتوجه به قرار گرفتن اوکراین در مسیر ترانزیت بخش عمدهای از نفت و گاز روسیه به اروپا، نزدیکی کییف به مسکو میتواند تبعات خاصی به خصوص برای اروپای غربی در پی داشته باشد.
