نفيسه كرمي - عليرضا سجادپور، قبل از حضور در معاونت امور سينمايي و بعد از انتصاب به عنوان رئيس اداره كل نظارت و ارزشيابي بيش از ساير همكاران خود به مطبوعات و اهالي رسانه نزديك شد و در پي اين نزديكي سجادپور به مطبوعات بود كه بيشتر برنامههاي دولت در مورد سينما بيش از آنكه از سوي هر مدير ديگري مطرح شود، از قول وي انتشار يافت. اين جريان تاجايي ادامه پيدا كرد كه سجادپور سياستها و رويكرد جشنواره بيست و هشتم فيلم فجر را نيز اعلام كرد. عليرضا سجادپور همچنان سخنران پيشيگرفته تمامي بخشهاي معاونت امور سينمايي است و در جريان اين دوره از جشنواره نيز اين جايگاه را براي خود حفظ كرده است. او درباره اهميت و جايگاه جشنواره فيلم فجر معتقد است: جشنواره فجر مهمترين واقعه هنري - فرهنگي كشور است و تأكيد ميكنم كه صرفاً به اهميت آن در عرصه سينما اشاره نكردم زيرا معتقدم مهمتر از جشنواره فيلم فجر اتفاقي در عرصه هنر - فرهنگي كشور رخ نميدهد. اين اهميت از محسنات جشنواره بيست و هشتم قابل مشاهده بود. ميزان استقبال هنرمندان نيز از اين دوره از جشنواره بسيار بالاست. به طوري كه با هيچ رويداد ديگر فرهنگي و هنري قابل مقايسه نيست. از سوي ديگر ميزان حساسيت رسانهها نيز به اين اتفاق، بسيار زياد است. سجادپور با تأكيد بر اينكه جشنواره فيلم فجر در ميان سينماگران هم جايگاه ويژه دارد، ادامه داد: همه مديران سينمايي در 30 سال گذشته برنامه خود را فجر به فجر تعيين كردهاند و اين مسأله همواره ديده شده و ادامه دارد. ويژگي ديگر اين جشنواره تازگي آن است به اين معني كه حتي خود سينماگران هم براي اولين بار نتيجه كار خود را در جريان برگزاري جشنواره فجر ميبينند.
آنها فرصت سوزي نميكنند
يكي از موضوعات جدي پيش از شروع برگزاري جشنواره بيست و هشتم فيلم فجر شايعه تحريم اين جشنواره از سوي جمعي از سينماگران بود. رئيس اداره كل نظارت و ارزشيابي، با تأكيد بر اينكه جشنواره فيلم فجر همواره موقعيتهاي تبليغاتي مناسبي براي آثار سينمايي به وجود ميآورد، خاطر نشان كرد: «سينماگراني كه ميگويند فيلم خود را به جشنواره فيلم فجر عرضه نميكنند خودشان را از بهترين فرصت تبليغاتي ممكن در طول سال محروم ميكنند.»
براساس برآوردي كه در مورد فرصتهاي تبليغاتي ايجاب شده از سوي جشنواره فيلم فجر انجام دادهام، فيلمي كه حتي جايزهاي هم در جشنواره دريافت نميكند به ميزان صرف هزينههاي ميلياردي تبليغ شده است. اسم فيلمها دائماً در مطبوعات و رسانهها ميآيد و مگر ممكن است كه فيلمسازي خود را از چنين تبليغاتي دور نگه دارد. همه اينها جداً از فرصت تبليغاتي است كه جشنواره فيلم فجر براي سينماگران و فيلمها به وجود ميآورد.
سجادپور ديگر شاخصههاي بيست و هشتمين جشنواره فيلم فجر را بيمانند و تازه بودن آن خواند و با اين رويكرد وجود هر گونه رقيب براي اين دور از جشنواره سينمايي را بيمنطق دانست و افزود: جشن خانه سينما براي خودش به عنوان يك جشن صنفي و دروني قابل احترام است اما به عنوان يك جشن ملي مطرح نيست. يعني ما نميتوانيم به دنبال رقيب براي جشنواره فيلم فجر باشيم، زيرا اين جشنواره مانند لكوموتيوي است كه هر چه قويتر جلو برود ميتواند واگن پشت سر را با سرعت بيشتري جلو ببرد. جاي تأسف است كه يك واگن بخواهد لكوموتيو را از كار بيندازد زيرا خودش به تنهايي نميتواند حركت كند. تفاوت عمده جشنواره فيلم فجر با ساير جشنوارههايي كه در طول سال برگزار ميشود، موضوعي بودن ساير جشنواره و در عين حال كلي بودن جشنواره فيلم فجر است. جشنوارههاي رشد، كودك، پليس، پروين اعتصامي و جشنوارههايي از اين دست همگي موضوعي هستند اما جشنواره فجر فقط يك موضوع خاص را مورد توجه قرار نميدهد.
از هر چه بگذريم سخن از فيلمهاي توقيفي جذابتر است
برسيم به بحث داغ جشنوارههاي فيلم فجر و موضوع نمايش فيلمهاي توقيفي در جشنواره كه يكي از مهمترين نكاتي بود كه در مورد اين رويداد سينمايي مطرح ميشود.
عليرضا سجادپور، نمايش اين طيف از فيلمها را فرصتي براي آنها جهت ارزيابي شدن از سوي گروه طرفدار سينما و منتقدان ميداند و در اين زمينه توضيح داد: يكي از برنامههاي جدي ما توجه به دوستداران سينما در جريان برگزاري جشنواره بود، زيرا برگزاري جشنواره فجر در سرماي زمستان براي ديدن فيلمها تا دير هنگام نيز صبر ميكردند و همه اينها بايد مورد توجه قرار گيرد. اين گروه از افراد منابع ما هستند كه بايد كاملاً حواسمان به آنها معطوف باشد. اين افراد شايسته اين هستند كه در جشن سينما سهيم باشند. اين مطلب همان بحثي است كه آقاي شمقدري (معاون سينمايي وزير ارشاد) در اولين نشست مطبوعاتي خود هم به آن اشاره كردند. ايشان در آن جلسه يادآور شدند:
در جشنواره فيلم فجر بايد فيلمها و آثاري را نشان داد كه شايد براي اكران عمومي مشكل دارند. اين جشنواره بايد فرصتي باشد كه چنين فيلمهايي به طور خاص براي مخاطبان و دوستداران جدي سينما به نمايش درآيد.
او ادامه داد: البته خود من مدتها طول كشيد تا بتوانم با اين ايده كنار بيايم و جوانب مختلف آن را مورد بررسي قرار دهم. البته ممكن است اين ايده اشكالاتي داشته باشد اما در مجموع حاصل آن مثبت خواهد بود و به سود سينماي ايران عمل ميكند. گاهي اتفاقاتي در جريان جشنواره فيلم فجر ميافتد كه فيلمهايي كه به نمايش در ميآيند بعد در اكران با مشكل مواجه شدهاند اين در حالي است كه هيچ گاه اين حركت به عنوان يك استراتژي مطرح نبوده است. ما مانند يك استراتژي به اين جريان نگاه ميكنيم به اين ترتيب كه مخاطبان جشنواره فيلم فجر را مخاطبان خاصي ميدانيم كه به طور جدي سينماي ايران را دنبال ميكنند، پس حق آن را دارند برخي كارها كه موقعيتي خاصتر دارند را بيشتر و قضاوتهاي اوليه را در مورد آنها انجام دهند. همين بررسي اوليه ميتواند به سرنوشت فيلم كمك كند. در مورد برخي از فيلمها كه نميدانيم بازتاب اجتماعي آن چه خواهد بود، در جشنواره فيلم فجر تست اوليه ميزنيم و از سوي ديگر همين مسأله بهگرمي جشنواره كمك ميكند. بنابر اين براساس اين استراتژي است كه تعدادي از فيلمهاي مشكلدار سالهاي گذشته را در آب نمك نگه داشتيم تا در جشنواره امسال ببينيم نتيجه نمايش آن چه خواهد بود.
تأكيد بر حفظ خطوط قرمز
هر چند كه سجادپور سخن از رفع ممنوعيت نمايش برخي فيلمها به ميان ميآورد اما تأكيد وي بر اين است كه حاضر نيست از خطوط قرمز موردنظر خود و معاونت امور سينمايي كوتاه بيايد و ميگويد:«ما حدود مسؤوليتي خود را به خوبي ميدانيم و به آن واقف هستيم و خطوط قرمز را ميشناسيم و براي خطوط قرمز حتي يك سانتيمتر هم كوتاه نميآييم. ما دو خط قرمز اخلاقي و اعتقادي داريم و روي اين موضوع اصلاً كوتاه نميآييم، مسائلي مالي هم شامل اين دو خطوط ميشود. ما هرگز اجازه نميدهيم كه يك اثر از اين خطوط قرمز فراتر برود. اما اين خطوط قرمز ما محدود است. ما اسم هر چيز كوچكي را خطوط قرمز نميگذاريم كه كنترل آن از دستمان خارج شود و سينماگر و مخاطب گيج شوند و نتوانند به درستي متوجه شوند كه حدود خطوط قرمز چيست. ما خطوط اصلي را مشخص ميكنيم و باقي مسائل را برعهده خود سينماگر ميگذاريم.
جشنواره از زبان دبير
مهدي مسعود شاهي، دبير بيست و هشتمين جشنواره فيلم فجر نيز در مدت زمان كوتاهي كه به جشنواره مانده بود به اين سمت منصوب شد و بيش از آنكه درگير سياستگذاريها باشد به دليل مشغله كاري به فعاليتهاي اجرايي روي آورد.
وي در خصوص جايگاه جشنواره فيلم فجر در سينماي ايران اين چنين ميگويد: تعبيري كه در روزهاي اول در اين زمينه به كار بردم اين بود كه جشنواره مثل شب قدر سينماي ايران است. چون هر آنچه را كه انجام دادهايم مقايسه ميكنيم و هر آنچه را بايد باشد از خدا ميخواهيم كه انجام دهيم. سينمايي كه بخواهد به صورت نهادينه در كشور فعال شود نياز به ساختار اين چنيني داشت و اين ساختار در سالها و دورههاي قديم هم مورد نظر بود. ولي شايد به دلايل مختلف اين امكان به وجود نيامد. امسال كه اين طرح پياده شد دنبال آن هستيم تا مسير و سياست سينما در اين مدت مشخص شود.
مسعود شاهي در خصوص مستقل شدن سازمان برگزاري جشنواره فيلم فجر معتقد است: اگر نمود آن بر جشنواره را ملاك قرار دهيم براي رسيدن به آن ابزار و امكانات و نيازهاي جديدي مطرح ميشود. استقلال اين سازمان جشنواره در مسير نزديك شدن به اهداف بوده است. وقتي هدف به صورت مستقل و با ابزار و امكانات خاص خود طراحي و برنامهريزي ميشود افراد را به هدف اصلي نزديكتر ميكند. براي كارايي بيشتر اين سازمان بايد به برخي نهادها جنبي نيز فكر كنيم تا ما را در اين حركت كمك كند.
اگر سينما را به عنوان يك جريان جدي تلقي كنيم در بخش نظارت و حمايت حركتهايي صورت گرفته است اما حالا در بخش جشنواره براي آنكه بتوانيم اين بخش را هم به خوبي پيش ببريم بايد به سمت مستقل شدن پيش برويم. اكنون دورهاي است كه دستاندركاران سينما و هنرمندان ميتوانند در اين دوره از جشنواره ماحصل همكاران خود را ببينند و آن را ارزيابي كنند. اين نوعي از ارزيابي است كه بين خود هنرمندان انجام ميشود و ميتواند جهت سينما را به سمتي ببرد كه همه به دنبال آن هستند.
دبير جشنواره بيست و هشتم فيلم فجر درباره كيفيت و جايگاه فيلمهايي كه در اين دوره از جشنواره به نمايش در ميآيند و غايب بودن بعضي چهرههاي سرشناس، گفت: طبيعي است كه سير حركت سينما رو به جلو است اما اينكه فكر كنيم همه آن كساني كه فيلمساز هستند با توليدات خود بايد در جشنواره حاضر باشند، امري محال است. در هر دورهاي تعدادي از هنرمندان توليداتي دارند كه اين توليدات با توجه به ظرفيت و توان سينماست. امسال به لحاظ كميت و كيفيت تصور نكردم كه وضعيت فيلم تغيير كرده بود. به عنوان مثال در بخش مستند چند برابر سال قبل، فيلم ارائه شده بود. پيوند بين برنامهريزيهاي سال قبل و نمايش امسال به عنوان عرضه محصولات جرياني جدا نشدني است.
اتفاقي بيسابقه
يكي از اتفاقات مهمي كه امسال در جشنواره فيلم فجر رخ داد، برگزاري و تمركز فيلم فجر در برج ميلاد بود. مسعود شاهي درباره برگزاري اين دوره از جشنواره در برج ميلاد اظهار داشت: ظرفيت سينما پتانسيل و امكان جديدي ميطلبد. ما هر چقدر هم پيش برويم ميبينيم كه اين ظرفيت بيش از آن چيزي است كه در اختيار داريم. در مرحله بعد ما از مرزهاي تشكيلاتي فراتر رفتيم و خطوط ابهامي كه در تعامل و همكاري وجود داشت را مورد توجه قرار نداديم و دستمان را دراز كرديم تا با نهادهايي در بخش فرهنگي - هنري شهرداري و مسؤولاني كه واقعاً فرهنگي نگاه ميكنند، وارد مذاكره شويم تا دست در دست هم دهيم و پتانسيل جديدي به وجود آوريم. بعد از طرح مسأله و اعلام نيازهايي كه يك جشن ملي دارد، همكاران و دوستان مسؤول در شهرداري از اين درخواست استقبال كردند و وعدههايي كه دادند، وعدههاي خوبي بود كه اين مسأله انرژي تازهاي به ما داد.
تحريم بود يا نبود؛ مسأله اين است!
بيست و هشتمين دوره جشنواره فيلم فجر نيز در حالي به پايان رسيد كه همچنان از افقي مهآلود برخوردار است. در حالي كه سخن از تحريم جشنواره بود اين مسأله به چشم نميخورد اگر چه برخي از اصحاب رسانه حاضر نشدن برخي فيلمسازان در نشستهاي مطبوعاتي آثارشان را اين چنين القا ميكردند كه آنها با جشنواره فيلم فجر آشتي نكردهاند اما عمق چنين تحليلهايي چندان شفاف نيست در نهايت مشخص نبودن اسامي هيأت داوران در طول جشنواره تا مدتها مورد بحث و انتقاد بود و موجب شد تا هيچ تصوير و فضايي از نتايج اين دوره از جشنواره فيلم فجر قابل پيشبيني نباشد. با اميد به اين كه اين بخش هم با شفافسازي به سرانجام برسد.
