تحليلي بر دخالت‌هاي خارجي در افغانستان در گفت‌وگوي «جوان» با صديقه بلخي، سناتور افغان

جنگ داخلي دردبي‌درمان است

تصوري كه در ايران از زنان افغان وجود دارد، تصور زناني گوشه‌‌گير است اما گفت‌گو با صديقه بلخي، دختر علامه شهيد سيداسماعيل بلخي و خواهر استاد شهيد علي‌آقا بلخي و از فعالان جهاد افغانستان و عضو تدقيق قانون اساسي ثابت كرد كه اين تصور از زنان افغان كاملاً اشتباه بوده است. خانم‌ بلخي كه اولين وزير امور شهدا و معلولان افغانستان بوده و اكنون سناتور مجلس سناي اين كشور است در اين مصاحبه از دردهاي جنگ، آوارگي و اشغال كشورش توسط بيگانه گفت. وي كه نماينده افغانستان در نشست كمك به اين كشور در بن بوده است، اكنون با ايجاد بنياد علمي ـ پژوهشي بلخي در تلاش براي كمك به هموطنان رنج‌ديده خود است. آنچه اين مادر افغان دراين مصاحبه بيشتر از هر چيز بر آن تأكيد دارد، اين است كه نمي‌خواهد كودكانش رنج هايي كه وي متحمل شده را تجربه كنند.آيا با توجه به تغييراتي كه در فضاي سياسي افغانستان از زمان كنار زده شدن جهادي‌ها از قدرت توسط طالبان و پس از آن با اشغال اين كشور توسط آمريكا ‌‌‌و متحدانش صورت گرفت، ‌‌‌جهادي‌ها در عرصه قدرت در اين كشور حضور دارند و جايگاهي را كه شايسته مبارزه و مقاومت آنهاست، ‌‌‌دارا هستند؟ مجاهدين افغانستان نقش بسزايي در مقاومت در مقابل اتحاد جماهير شوروي سابق داشتند و تاريخ گواه حماسه‌هاي آنها در دفاع از ملتي مظلوم است و ياد و خاطره شهداي مجاهد در ذهن و قلب نسل‌هاي افغان زنده است و زنده خواهد ماند و گروه‌هاي مجاهد چه در مبارزه با تندروها و چه اكنون كه دولتي متشكل از گروه‌هاي مختلف افغان تشكيل شده است در كنار دولت حامد كرزاي تلاش مي‌كنند به بازگشت صلح و آرامش به كابل كمك كنند. ‌‌‌اكنون مجاهدين در تقسيم قدرت در افغانستان حضور دارند و در نهادهاي مختلف قانونگذاري، ‌‌‌قضايي و اجرايي در حاكميت نقشي مؤثر دارند و با گروه‌ها و احزاب ديگر همكاري دارند. ‌‌‌رايزني‌هاي سياسي بين تمامي گروه‌هاي قدرت در افغانستان و همچنين مجاهدين بالاست و مجاهدين در تلاش براي سهيم بودن در قدرت در كنار تعامل با جريان‌هاي ديگر هستند. ‌‌نگاه گروه‌هاي جهادي به حامد رئيس‌جمهوري افغانستان باتوجه به شايعاتي كه درباره وي در رسانه‌ها وجود دارد چيست؟ از نظر گروه‌هاي جهادي خود كرزاي يك مجاهد است و وي تلاش مي‌كند با همه اختلافات قومي و مذهبي موجود در افغانستان به تنش‌هاي موجود كه به نفع بيگانه است پايان يا حداقل آنها را كاهش دهد و افغانستان دچار تضادهايي 30 ساله است و اين تضادها، ‌‌‌كابل را دچار تنشي كرده است كه آوارگي، ‌‌‌فقر، ‌‌‌برادركشي و ويراني را براي ملت افغان به همراه داشته است. ‌‌‌افغانستان اكنون تجربه‌اي تلخ از نزاع قومي و مذهبي را پشت سرگذاشته است و تلاش مي‌كند چالش‌هاي سياسي را به درگيري‌هاي قومي و مذهبي تبديل نكند. ‌‌آيا تمامي گروه‌هاي قومي و مذهبي افغان از چگونگي تقسيم قدرت و حاكميت در افغانستان رضايت دارند؟چالش‌هاي سياسي در افغانستان وجود دارد و غيرقابل انكار است اما اكنون گروه‌هاي سياسي به ملت‌سازي و ساختن كشورشان به دور از تعصبات قومي فكر مي‌كنند و دولت كرزاي نيز تلاش مي‌كند رضايت گروه‌هاي مختلف را كسب كند. ‌‌‌اين طبيعي است كه در كشوري كه طوايف و قوميت‌هاي مختلف وجود دارد، ‌‌‌قوميت‌ها براي بهبود شرايط قوميت خود تلاش كنند اما اين موضوع نبايد تبديل به يك بحران يا نزاع قوميتي تبديل شود. ‌‌انتظار شما از جامعه بين‌المللي در شرايطي كه بحران بيكاري، ‌‌‌چند ميليون آواره، ‌‌‌ويراني زيرساخت‌ها و روساخت‌ها، ‌‌‌حضور قدرت‌هاي خارجي و درگيري‌هاي قومي، ‌‌‌زندگي افغان‌ها را با تنگنا مواجه كرده است، ‌‌‌چيست؟انتظار ما اين است كه دنيا شرايط افغان‌ها را درك كنند. ‌‌‌بحران اقتصادي و اجتماعي، ‌‌‌بحران آوارگان و مصيبت‌هاي شهداي 30 سال جنگ داخلي، ‌‌‌افغان‌ها را آزار مي‌دهد، ‌‌‌ما از جامعه جهاني مي‌خواهيم كه اجازه دهند افغانستان روي پاي خود بايستد و ارتش و پليس افغان را تقويت و امنيت را به دست آنها سپرده و نيروهاي خارجي اين كشور را به موقع ترك كنند. ‌‌‌تهاجم شوروي سابق به افغانستان، ‌‌‌ارتش ملي افغان را به موقع از بين برد و اكنون انتظار مردم اين است كه آمريكا ‌‌‌و متحدانش براي برقراري امنيت در كابل، ‌‌‌بازسازي پليس و ارتش افغان را در اولويت قرار دهند. ‌‌مهم‌ترين چالش‌هايي كه افغانستان جديد با آنها روبه‌روست از نگاه شما چيست؟امنيت و اقتصاد مهم‌ترين چالش افغانستان جديد است و هر دو به هم وابسته هستند در صورتي كه شرايط اقتصادي مردم افغان بهتر نشود، ‌‌‌جوانان اين كشور براي اجير شدن در خدمت گروه‌هاي تندرو آماده‌تر خواهند بود و در صورتي كه امنيت در كابل برقرار نشود نيز مسائل اقتصادي رشد نخواهند داشت. ‌‌نوع روابط افغانستان جديد با همسايگان آن چگونه خواهد بود؟كشورهاي همسايه افغانستان داراي مشتركات تاريخي و فرهنگي با اين افغان‌ها هستند و به خاطر داشتن مرز مشترك، ‌‌‌امنيت آنها در گرو امنيت كابل و امنيت افغانستان نيز در گرو امنيت آنهاست. ‌‌‌اكنون مهم‌ترين موضوع در رابطه با كشورهاي همسايه مقوله امنيتي است و دولت حامد كرزاي با هيچ كدام از همسايگان خود مشكل سياسي جدي ندارد. ‌‌شما به عنوان يك سناتور افغان، ‌‌‌نگاهتان به ايران به عنوان كشوري كه ميليون‌ها افغان را در خود پذيرفت و همواره مقامات كنوني كابل از جمله حامد كرزاي، ‌‌‌رئيس‌جمهوري افغانستان به خاطر همكاري و مساعدت‌هاي تهران از آن تقدير كرده‌اند، ‌‌‌نگاهتان به كمك‌هاي تهران چيست؟من هم به عنوان يك فرد سياسي و در عين حال كسي كه ميزباني جمهوري اسلامي را درك كرده از مردم و حاكميت ايران براي پذيرش افغان‌هاي آواره تشكر مي‌كنم گرچه افغانستان امروز از همسايگان خود به‌ويژه تهران انتظار دارد همكاري بيشتري را به‌ويژه در مسائل آموزشي با افغان‌هاي آواره داشته باشد. ‌‌‌امروز جوان افغان، ‌‌‌پناهي ندارد از خانه و كاشانه خود رانده شده، ‌‌‌بيكار و دور از قوم و وطن خود است و اين جوان افغان از برادران ايراني خود انتظار دارد در استفاده از مكان‌هاي آموزشي به‌ويژه در استفاده از دانشگاه امكان تحصيل افغان‌ها از بين نرود و افغان‌ها نيز بتوانند از امكان تحصيل در دانشگاه بهره‌مند شوند.نظر شما درباره الگوي حاكميتي‌اي تحت عنوان نظام جمهوري اسلامي ايران و تأثير آن بر جهاد افغانستان و تشكيل جمهوري اسلامي افغانستان چيست؟من قصد ندارم تشكيل نظام جمهوري اسلامي افغانستان و تشكيل نظام جمهوري اسلامي را با هم مقايسه كنم چرا كه ريشه‌ها ‌و چگونگي تشكيل هر كدام با هم تفاوت دارد اما ضمن صلوات به روح امام خميني(ره) بنيانگذار جمهوري اسلامي، ‌‌‌اميدوارم ملت ايران قدر زحمات امام(ره) را دانسته و در حفظ نظام جمهوري اسلامي كوشا باشند. ‌‌در زمان انتخابات رياست جمهوري افغانستان و پس از آن اخباري مبني بر انجام تقلب منتشر شد و انتخابات به دور دوم كشيده شد كه در نهايت با كناره‌گيري عبدالله‌عبدالله وزير خارجه سابق و نامزد رقيب كرزاي، ‌‌‌وي از سوي كميسيون مستقل انتخابات به عنوان رئيس‌جمهور انتخاب شد، ‌‌‌اين تنش سياسي اكنون در چه مرحله‌اي است و آيا حل شده است؟اين تنش توسط كرزاي كنترل شد و گرچه اختلافات زيادي بين گروه‌هاي سياسي و قومي درباره انتخابات وجود داشت و هنوز نيز تا حدودي وجود دارد اما سياست رئيس‌جمهوري افغانستان تنش‌زدايي بوده است به نحوي كه حتي كرزاي خواستار گفت‌وگو و مذاكره با ملاعمر، رهبر طالبان شد تا از اين طريق بتواند وي را به دست برداشتن از نزاع وادار كند. ‌‌‌افغانستان 30 سال جنگ داخلي را تجربه كرده است و آباداني و عزت و آبروي افغان‌ها در نتيجه اين جنگ‌ها زير سؤال رفته و اكنون صاحب‌منصبان و بزرگان افغان به اين نتيجه رسيده‌‌اند كه براي بازگشت آرامش به كشور بايد جام زهر سازش با مخالفان خود را بنوشند تا آرامش و ثبات به كشور بازگردد. ‌‌شما از نمايندگان دولت افغانستان در اجلاس جهاني كمك به بازسازي افغانستان در بن آلمان بوديد، ‌‌‌آيا اين كمك‌ها در حل بحران سياسي اقتصادي موجود در كشورتان تأثيرگذار بوده‌اند؟كمك‌هاي جهاني به افغانستان در بهبود شرايط مردم افغانستان تأثيرگذار بوده‌‌اند اما آنچه مهم است اين است كه كمك‌هاي جهاني در مكانيسمي عادلانه‌تر بين افغان‌ها تقسيم شوند تا بتوانند از اين كمك‌ها بهره‌مند شوند. ‌‌آنچه در رسانه‌ها بسيار نمود داشته است از زمان تشكيل دولت در افغانستان توسط كرزاي، ‌‌‌انتقاد وي از برخي كشورها از جمله انگليس و پاكستان در رابطه با دخالت در امور داخلي اين كشور و حتي ارتباط مخفيانه با طالبان و همكاري با تندروها در برهم زدن امنيت اين كشور است، ‌‌‌نظر شما درباره اين سخنان آقاي كرزاي چيست؟من زمان جنگ ايران و عراق به دعوت جمهوري اسلامي از خرمشهر ديدن كردم و ويراني‌هاي موجود را ديدم و درك كردم و مي‌دانم كه ويراني يك شهر ايران، ‌‌‌تمام اين كشور را تحت تأثير قرار داده بود و شما تصور كنيد كه 90 درصد يك كشور به چنين وضعي دچار شده باشد. ‌‌‌شهرهاي افغانستان در دوران جنگ داخلي تخريب شد، ‌‌‌مردم آواره يا كشته شدند، ‌‌‌شخصيت‌هاي سياسي افغان از بين رفته يا منزوي شدند، ‌‌‌خرابي آسان است و آباد كردن زمان مي‌برد و با چنين پيشينه‌اي چه انتظاري غير از اين از كرزاي مي‌رود كه درباره آنچه كشورهاي خارجي در افغانستان انجام مي‌دهند حساسيت نشان ندهد، ‌‌‌وقتي 30 سال كودكان يك كشور يك خواب راحت نداشته‌اند، ‌‌‌چگونه رئيس‌جمهور مي‌تواند بي‌‌تفاوت باشد، ‌‌‌اين وظيفه ديني و ملي كرزاي است كه از زنان بيوه و كودكان يتيم افغانستان در شرايطي كه بازسازي كشور در پيش روست در مقابل دخالت‌ها يا تحريك‌هاي احتمالي پاكستان يا انگليس انتقاد كند. ‌‌‌انتقاد كرزاي از پاكستان و انگليس در واقع برخاسته از مسؤوليت‌پذيري ولي در مقابل ملت خود است. ‌‌در رسانه‌ها، ‌‌‌اخباري درباره انتقاد دولت كرزاي و همچنين لويي جرگه و ديگر بخش‌هاي سياسي دولت افغان از حملات هوايي منتشر شده است، ‌‌‌آمريكايي‌ها اين حملات را تلاش براي از بين بردن طالبان و در واقع تعقيب نيروهاي طالبان اعلام كرده‌اند، ‌‌‌نظر شما در اين باره چيست؟فردفرد ملت افغانستان، ‌‌‌حملات هوايي آمريكا ‌‌‌به روستاهاي افغان به بهانه حضور طالبان در اين مناطق را محكوم مي‌كند. ‌‌‌حملات كور هوايي تنها عامل كشته شدن بي‌‌گناهان است و در بسياري از اين حملات زنان و كودكان كشته شده‌اند، ‌‌‌آيا زنان و كودكان جزو طالبان هستند؟ من به عنوان يك عضو شوراي ملي افغانستان تعرض به هر مسلمان افغان را صرف نظر از قوم و مذهب آن ‌‌‌محكوم مي‌كنم. ‌‌‌اين وظيفه ديني و ملي كرزاي و تمام دست‌اندركاران و بزرگان سياسي و قومي افغانستان است كه صداي خود را در مقابل تعرضات بلند كنند و از حقوق افغان‌ها دفاع كنند. ‌‌فرهنگ افغانستان با فرهنگ كشورهاي همسايه خود از جمله پاكستان و ايران در هم آميخته است و باوجود اين در هم آميختگي فرهنگ افغان همواره از فرهنگ‌هاي ديگر منطقه به خوبي تمايز داده مي‌شده است و براي خود اصالت مستقلي داشته است. ‌‌‌اكنون نگراني‌هايي درباره تأثيرگذاري فرهنگ اشغالگران غربي افغانستان بر فرهنگ اين كشور وجود دارد، ‌‌‌نظر شما درباره تأثيرات فرهنگي حضور نيروهاي خارجي در كشورتان چيست؟فرهنگ افغان همواره اصالت خود را در مقابل فرهنگ‌هاي ديگر حفظ كرده است و اين فرهنگ اسلامي هرگز تحت تأثير فرهنگ بيگانه و فرهنگ اشغالگران آن قرار نخواهد گرفت و تاريخ افغانستان بهترين سند اين مدعاست ‌‌‌البته تأثيرپذيري افغان‌هاي مهاجر به كشورهاي همسايه موضوعي ممكن است ولي اين تأثيرات نيز گسترده نيست. ‌‌پس از انتخابات رياست جمهوري افغانستان و به‌ويژه در روند طولاني شمارش آرا و همچنين پس از اعلام حامد كرزاي به عنوان پيروز انتخابات رياست جمهوري در اين كشور، ‌‌‌اخباري در رسانه‌هاي جهان مبني بر انجام تقلب در انتخابات منتشر شد و در پي آن هم شمارش مجدد آرا و اعلام انجام دوباره انتخابات رياست جمهوري و تأييد تقلب توسط كميسيون مستقل انتخابات و در نهايت هم كناره‌گيري عبدالله‌عبدالله ‌‌‌رقيب رئيس‌جمهوري و اعلام رياست جمهوري كرزاي براي دومين بار، ‌‌‌آيا به نظر شما تشكيل كابينه رئيس‌جمهور تحت تأثير چالش‌هاي پس از انتخابات قرار دارد چرا كه تاكنون تشكيل كابينه دولت افغانستان تاكنون ميسر نشده است؟مسائل پس از انتخابات رياست جمهوري افغانستان را نمي‌توان در تشكيل كابينه كرزاي بي‌‌تأثير ندانست ولي آنچه مهم است اين است كه نبايد تشكيل نشدن كابينه را به ناتواني رئيس‌جمهور يا عدم مشروعيت و مقبوليت وي ربط داد چرا كه در بسياري از كشورهاي جهان روند تشكيل كابينه زمان‌بر است و اختلافات موجود بين احزاب و گروه‌هاي سياسي به‌وجود آمدن دولت جديد را تحت تأثير قرار مي‌دهد و اما در مورد افغانستان شرايط پيچيده‌تر نيز هست. افغانستان كشوري است كه از زخم جنگ داخلي ناشي از جنگي 30 ساله رنج مي‌برد، ‌‌‌گرچه بر اين زخم 30 ساله مرهم گذاشته شده اما مداوا نشده است و سلامت آن به گذشت زمان و صبوري نياز دارد. ‌‌‌اكنون كشور جنگ‌زده افغانستان در حال تجربه حضور نيروهاي 45 كشور جهان در سرزمين خود است و دموكراسي و آزادي در اين كشور، ‌‌‌نهالي تازه است كه تحت تأثير هر نسيمي قرار دارد. ‌‌‌دير تشكيل شدن كابينه كرزاي و شكست رئيس‌جمهور در گرفتن رأي اعتماد مجلسيان تحت تأثير وضعيت پيچيده موجود قابل تفسير است و به معناي ضعف كرزاي يا افغانستان نيست. ‌‌‌اقوام و مذاهب مختلف افغانستان هر كدام خواستار حضور نمايندگان خود در كابينه هستند و مثل مجالس همه كشورهاي جهان سلايق مختلفي در ميان مجلسيان افغان هست كه همه اينها تشكيل كابينه را تحت تأثير قرار مي‌دهد. ‌‌شما دختر شهيد و فرزند شهيد هستيد و در خانواده‌اي جهادي رشد كرده‌ايد و خود نيز از گذشته‌هاي دور چه در دوران جهاد و چه اكنون پس از اشغال افغانستان در كنار مردم افغان براي بهتر شدن شرايط آنها تلاش كرده‌ايد، ‌‌‌هدف شما و خانواده‌تان از اين تلاش‌ها چه بوده و چه توصيه‌اي براي مردمتان داريد؟من به عنوان زني كه داغ عزيز ديده و سال‌ها در زمان حاكميت طالبان در افغانستان از وطن خود دور بوده بايد بگويم كه جنگ داخلي درد بي‌‌درمان است، ‌‌‌تمام تلاش من براي اين است كه نمي‌خواهم دردهايي كه من كشيده‌ام فرزندم نيز بكشد و درد مردم است كه باعث شده به عرصه سياست روي آورم اما مردم كشورم را به صلح و آرامش دعوت مي‌كنم كه اگر آرامش در كشور برقرار شود نه تنها خود بهره‌مند خواهند شد كه حتي شرايط كشورهاي همسايه و مردم منطقه را نيز تحت تأثير نتايج مثبت قرار خواهد داد. ‌‌در زمان حمله اتحاد جماهير شوروي سابق به افغانستان، ‌‌‌مردم افغان در مقابل حمله كمونيسم ايستادند و مبارزه كردند و روس‌ها را بيرون كردند، ‌‌‌آيا به نظر شما غربي‌ها در افغانستان ماندگار خواهند بود؟من در توضيح سؤال شما لازم است به نامه امام خميني(ره) بنيانگذار جمهوري اسلامي به ميخائيل گورباچوف رئيس‌جمهور وقت اتحاد جماهير شوروي سابق در زمان حمله به افغانستان اشاره كنم كه امام(ره) در اين نامه شكست شوروي را پيش‌بيني كرده بود و ورود مسكو به كابل را اشتباهي بزرگ اعلام كرده بودند. ‌‌‌امام(ره) فردي عادي نبودند و هدف شوروي را كه از بين بردن افغانستان مسلمان بودند مي‌فهميدند و در نهايت هم پس از اخراج روس‌ها افغانستان درگير جنگ داخلي شد و 30 سال رنج براي افغان‌ها به‌جاماند. ‌‌‌در نهايت بايد بگويم افغان‌هاي امروز فرزندان مجاهدين ديروز هستند و مجاهدين قوي بوده‌اند، ‌‌‌قوي هستند و قوي خواهند ماند. ‌‌‌افغانستان يك احمد شاه مسعود را از دست داد اما اكنون ميليون‌ها احمد شاه مسعود دارد. ‌‌